سیستهمێ نیڤدهولهتى پێدڤى گهۆرینێ یه!
پشتى شهرێ جیهانى یێ ئێكێ و دروستبوونا ریكخراوا نیڤدهولهتى (عصبه الامم) ل سالا 1919 ئانكو كۆنفرانسێ ئاشتیێ (ڤیرسایى) كو هاتبوو دروستكرن كو رێگیریێ ل بهلاڤبوونا چهكى بگریت و نههێلیت شهر دروست ببن، ئانكو كێشێن نیڤدهولهتى ب رێكێن ئاشتیانه چارهسهر بكهن، بهلێ ئهڤ رێكخراوه ههر زوو ژ ناڤ چوو پشتى كو 20 وهلاتان خوه ژێ ڤهكێشایى و هندهك وهلات هاتینه دهركرن وهكى ئێكهتیا سوڤیت پشتى هێرش كریه سهر فلهندا و ڤێ ریكخراوێ نهشیای رێگیریێ لێ بكهت كو شهرێ جیهانى یێ دویێ دروست نهبیت!.
پشتى شهرێ جیهانى یێ دویێ و وێ هژمارا زۆرا كوشتى و برینداران زێدهبارى زیانێن مهزنێن ئابوورى جڤاكێ نیڤنهتهوهیى دیسا هزر كر كو رێكخراوهكێ دروست بكهن كو ههمى وهلاتان ڤهگهریت و دادپهروهریهكێ د سیستهمێ جیهانی دا پهیدا بكهن ئهو بوو ل سالا 1946 رێكخراوا نهتهوێن ئێكگرتى هاته دامهزراندن و راگههاندن و كارێ ههره سهرهكى یێ ڤێ رێكخراوێ پاراستنا مرۆڤى و دهستهبهركرنا مافێن وى بوویه، ئهو بوو ل سالا 1948 راگههاندنا نیڤدهولهتى یا مافێ مرۆڤى هاته راگههاندن!.
لێ دیسا ئهڤ رێكخراوه ژى نهشیایه تا نوكه ب دروستى رێگێریێ بكهت ژ دروستبوونا شهران و ب دروستى مرۆڤى ب گشتى و كێم نهتهوا و ئاینا ب تایبهتى پارێزیت سهرهرایى كو چهندین رێكهفتنێن نیڤدهولهتى بۆ ڤان مهرهما هاتینه ئیمزا كرن وهكى (رێكهفتنا دهولى یا مافێن مهدهنى و سیاسى ل سالا 1966 و رێكهفتنا بنبركرنا توندیێ دژى ئافهرهتێ یا ب ناڤێ سیدا ل سالا 1979 و رێكهفتنا جنیف ل سالا 1949 و ههر چار پرۆتۆكول و رێكهفتنا مافێن زارۆكى ل سالا 1989) و چهندین رێكهفتنێن دى كو ئهڤه ههمى نهبووینه رێگر كو ئهڤ مافه نههێنه بن پێكرن و شهر دروست نهبن!.
هوسا خویا دبیت كو رێكخراوا نهتهوێن ئێكگرتى ل بن گڤاشتنێن وهلاتێن زلهیز كار دكهت و دونیا و سهكتهرێن ژیانێ ل سهر هێزا ڤان وهلاتان هاتیه پارڤهكرن و ب دروستى نهشیایه چ كێشا چارهسهر بكهت!چونكى ئهو رێكخراوا تانوكه 70 سال بسهر ژیێ وێ ڤه چووین هێشتا دونیا یا پرى شهر و كێشهیه و ژیانا خهلكى ل زۆربهى جها د مهترسیێ دایه و باشترین نموونه شهرێن عیراقێ و ئیرانێ و سووریێ و یهمنێ و توركیا و چهندین جهێن دى كو ههر چ مافهكێ مرۆڤى ههیه هاتیه بن پێكرن!.
لهورا دبێژین سیستهمێ بریڤهبرنا دهولى دڤێت بێته گهۆرین و دهستوورهك كو چهند پرهنسیپهكێن سهرهكى كو رێكخراوا نیڤدهولهتى بۆ خوه دارێشتینه و ئیمزا ل سهر هاتیه كرن تێدا بێنه چهسپاندن و ببیته بنهما بۆ ههمى دهستوورێن وهلاتان وهكى مافێ خاندنێ و ساخلهمیێ و ئاینى و سیاسى و نهتهوهیى و بریاردانێ و ناسنامێ بێ هیچ جوداهیهك بۆ تهڤایا مرۆڤان! و دادگهها تاوانێن نیڤدهولهتى ئهوا ل سالا 2002 هاتیه دامهزراندن بێته خۆرتكرن بۆ سزادانا وان وهلاتێن ڤان مافا بن پێ دكهن.
زورا گرنگه مافێ ڤیتو نهمینیت یان بێته سنوورداكرن بۆ پرسێن زۆر ههستیار و گرنگ و ئهڤ مافه دووباره و ل سهر چهند پیڤهرهكا بێته دان بۆ پێنج وهلاتان! داكو پرۆژێن گرنگ و چارهنڤیساز ب دروستى و بۆ بهرژهوهندیا نیڤدهولهتى بینه دهربازكرن و پهسهندكرن!
مللهتێ كورد زرهرمهندێ ئێكێ بوویه ژ ڤى سیستهمێ نیڤدهولهتى یێ سهقهت و سهرهرایى وان كارهسات و نههامهتیا ههمیا هێشتا ب دروستى خوه ل دۆزا كوردى و چهندین كێشێن دی نهكریه خودان كو ل دویف ههمى پێڤهران كورد مللهتهكه دڤێت پشتگیریهكا مهزن لێ بێتهكرن كو ببیته وهلاتهكێ سهربخۆ! بهلێ مخابن وهلاتێن زلهێز ب سناهى خوه ژ یاسایێن نیڤدهولهتى دزن و مه كوردان دكهنه قوربانى بهرژهوهندیێن خوه لهورا سهركردایهتیا كوردى ب خو نزانن چهوا سهرهدهریێ دگهل پێشهاتان بكهن و مافێن خوه ب دروستى بدهستڤه بینن!.
گهۆرینا سیستهمێ نیڤدهولهتى بوویه بابهتهكێ گرنگ ل دهف وهلاتێن زلهێز و ب جدى كار ل سهر دكهن كو بێته گهۆرین كو نهتهوێن وهكى كورد و (امازیغ) و زۆر ئایین و كێم نهتهوێن دى بێنه پاراستن و ماف ههبیت بریارێ ل سهر چارهنڤیسێ خوه بدهت و نوكه ئیرادا دهولى یا پێنگاڤا د ڤى واری دا بلهز دهاڤێت داكو ئهڤ چهنده بێته چهسپاندن و بیته پێنگاڤهك بۆ نههێلانا توندوتیژیا نهتهوهیى و ئایینى! كو نوكه ژ ههر دهمهكێ دى پتر جڤاكێ نیڤدهولهتى پێدڤى ڤێ چهندێ یه كو زێدهتر مرۆڤ ل سهر بنیاتێ نهتهوهیى و ئایینى نههێنه كوشتن!.
