سیستهم و پهیڤا ئهگهر
رمهزان نسرهددین كێڤلی
سیستهم ئانكو كۆمهكا بنهمایێن پێكڤه گرێدایێ ئێك یا دی تهمام دكهت پێكهاتینه ژ پشكێن جودا جودا رادبن ب ئهداكرنا ئهركێن دهستنیشانكری د چارچووڤێ سیستهمی دا ب ڤێ چهند ئاراستهكرن ب گۆر دهمێ پێدڤی دهێتهكرن و دیسا ژی رهفتار دهێنه گوهارتن و چ كهس و پشكێن دیێن سیستهمی ب بهرهڵایێ كارێ خوه ناكن، چونكو د ڤی سیستهمی دا قانوون و رێسایێن خوه ههنه.
د حوكمرانیێ دا چهند تۆرێن پهیوهندیان تهنه دهێنه جێبهجێكرن د خزمهتا وی سیستهمی دا و دهلیڤه ناهێتهدان بۆ كارێن لابهلا، چونكو د ههر سیستهمهكێ دا سنۆرێن خوه ههنه و ئهو كارێن دهرڤهیێ وان سنۆران دهێنهكرن ب كریارێن كهسایهتی دهێنه هژمارتن.
دهربارهی ئهگهران بهری سیاسهتێن گشتی بهێنه داریشتن چێكهرێن بریارێ ههموو ئهگهران شرۆڤهدكن و ههموو وان كاریگهریێن نافخو و دهرڤه گهنگهشه دكهن حهتا كو كاریگهریێ ل وان یاسیا و ریسا ئهوی سیستهمی نهكت و سیاسیێن خودان شیان ئهون یێن ههكه پێشدهم دخوینن و چاڕهسهریا وان دبینن و كهسێ سیاسی ههكه ل دهرڤهیێ سیستهمی ئیداری و حوكمرانیێ ههر ئهگهرهكێ دورست بوو كاریگهری ل سهركر وی دهمی ئهم نهشێن ناڤ لێ بینن سیاسی. چونكو پێكهاتێ ههر سیستهمهكێ پێكدهێت ژ كۆمهكا ئارمانجان، بۆ زانین نابیت ب ههر ئهگهرهكێ تو ئارمانجێن خوه ب گوهۆری، بهلكو دڤێت تو ئالاڤێن جێبهجێكرنا وان ئارمانجان بگوهۆری مخابن دهمێ ئهم دبینن كهسانێن بهرپرس ل ههرێما كوردستانێ هندهك شرۆڤهیان بۆ قهیرانان ددهنه دیاركرن، بۆ مه دیار دبیت یان ئهو نه سیاسی نه تهنها ئارمانجێن كهسۆكی ههنه، یانژی هند نه فههمانه د وارێ ئیداری دا شیانێن بهرسڤا پرسیارێن خهلكی نینن.
نموونا مه ل سهر ڤێ چهندێ كۆمێنتا ب رێز قوباد تهلهبانی بوویه ل ههمبهری چارهسهركرنا قهیرانا دارایێ ل جهێ دلنیابوونا سیستهمهك پاك و چاك بدت خهلكی هژمارهكا ئهگهران رێزگرن بۆ ئهڤان قهیرانان و پشكهكا ئهڤان قهیرانان سهرئهنجامێ هندهك سیاسهتێن حزبی یێن نهرهوا بووینه ل كوردستانێ، لهورا ب دیتنا من د كابینا داهاتی پێدڤیه سیستهمهك ههبیت خواندنا ههموو وان (مدخلات) بكهت و دیسا وان ههموو پرۆسان بههلسهنگینیت یێن دهێنه پێش حوكمهتێ و ب ستهماتیك ههر پشكهكێ ئهڤێ حوكمهتێ كارێ خوه بكهت و دهمێ قهیرانهك یان كێشهیهك دورست دبیت پشكێن دی رۆلێ خوه بینن حهتا كو (مخرجات) سهرئهنجامێ سیستهمهكێ بن زهرهێن وێ كێمتر بن و مفایێن ئهڤی سیستهمی د گونجایێ بن ل گهل وێ رهوشا ههیێ و پێدڤیه ئهم جوداهیێ بكهین د ناڤبهرا سیاسهت و فالڤهگهری دا.
ل وهلاتێن پێشكهفتی یێن هزر ل سیستهمهكێ دا دكن كو دێ چاوا شێن پتر خزمهتا مرۆڤان كهن و دڤێت ئهو داهاتێن نهتهوهیێ یێن ل بهر دهستێ چێكهرێن بریارێ ببن ستراتیژیتهك بۆ حوكمرانیێ ل كوردستانێ و حزبێن سیاسی كارمهندیا خوه ئهنجامبدهن و ئێكهم كارمهندی ئهڤ حزبه بزاڤێ بكهن سهقامگێریا سیستهمی دورست بكن و كادرێن ژێهاتی پێش كابینا داهاتی بكهن حهتا كو جوداهی د ناڤبهرا سیستهم و بهرهلایێ دا بهێتهكرن. ئێدی نه كاك قوباد مه ب هندهك ئهگهران رازی بكت و نهژی ئهم نزانن كا مه سیستهم ههیه یان نه و د ههموو وارهكی دا ب هێڤیا هندێ ههموو پیڤانێن حوكمرانیێ ل كوردستانێ بهێنه سیستهمكرن و ژ بن مهزاجێ كهسایهتی دهربكهڤن.
