شهرعیهتا سیاسى ل ههرێما كوردستانێ
رمهزان نسرهددین كێڤلى
گومان تێدا نینه ئێك ژ پرسیارێن بهردهوام ل سهر دهستههلاتا كوردى دهێتهكرن، بابهتێ (شهرعیهتا سیاسى) یه و گهلهك جاران گومان دروست دبیت كو حزبێن سیاسى ب عهقلێ شهرعیهتا شۆرهشگێرى كار دكهن و حوكمرانیێ برێڤهدبهن، ئهڤ گومانه بهردهوام ل دهف هژمارهكا كهسان یان بهشهك ژ حزبێن سیاسى ههیه ئهوێن پێگههێ وان یێ لاواز و نهشیاین كاریگهریا خوه بكهن، ئهڤجا ب ههر ئهگهرهكێ ههبیت، تشتهكێ سروشتى یه ژى دهمێ ئهڤ گومانه دروست دبن، چونكو ل رۆژههلاتا ناڤهراست زۆرینا دهستههلاتێن سیاسى بهر ب حوكمێ تاكرهویێ ڤه دچن و بهردهوامبوونا دهستههلاتێن خوه دوور ژ چهمكێ شهرعیهتا سیاسى برێڤه دبن. شهرعیهتا سیاسى ل سهر چهندین ژێدهرێن سهرهكى رادوهستیت ژ وان ژێدهران بابهتێ ژێدهرێ دهستههلاتێ یه، ئهرێ ئهڤ دهستههلاته ب چ رێك و شێواز هاتیه ئاڤاكرن؟ ئهرێ ههلبژارتن دهرگههێ بدهستڤهئینانا باوهریا خهلكى بوویه، یانژى هێزا لهشكرى و دارایی بوویه هۆكارێ مهرجعیهتا ئهڤێ دهستههلاتێ؟ ل ههرێما كوردستانێ خهلك پشكدارى پرۆسا ههلبژارتنێن ئازاد دبیت سهرهراى ههبوونا كێموكاسیێن زۆر ل سهر ئهڤان ههلبژارتنان بهلێ ژێدهرێ ئهڤێ شهرعیهتێ یێ ئێكێ گهلێ كوردستانێ یه و خالا جهێ تێبینیێ د ئهڤى بابهتى دا رادهستكرنا دهستههلاتێ یه ب شێوهكێ ئاشتیانه كو گومان ل سهر ئهزموونا ههرێما كوردستانێ دروست دبیت ژبهركو چ هێز د ئاماده نینن دانپێدانێ ب شكهستنا خوه بكهن و دهستههلاتێ رادهستى هێزا سهركهفتى بكهن، ئهڤه بخوهژى بوویه هوكارێ هندێ كو ئهزموونا ههرێما كوردستانێ ژلایێ دیمۆكراسى ڤه بكهڤیته بن گومانێ و ل دووماهی ههلبژارتن روویێ ئهڤان راستییێن ڤهشارتى زۆر ئاشكهرا بوویه، پتر ژ نیڤ سالێ دهرباز دبیت رێز ل دهنگێن خهلكى نههێتهگرتن و جهێ گومانێ یه كو هێزا ئێكێ ئهو ئازادى نهبیت حوكمهتێ پێكبینیت راسته هوكارێن ئهڤێ چهندێ د ئاشكهرانه بهلێ ئهڤ هۆكاره ههمى ل گهل بنهمایێن شهرعیهتا سیاسى ناهێنه گونجاندن. پرهنسیپهكێ دى یێ گرنگ بابهتێ (دادپهروهریێ و نوونهراتیێ) یه، ل وهلاتێن پێشكهفتى تاكو حوكمهتهك ب شهرعى بهێته ناڤ ئینان دڤێت ب ههمى شێوهكى شیابیت دادپهروهریا جڤاكى د ناڤبهرا ههمى پێكهاتێن وهلاتى دا بهرجهسته كربیت و خهلك ههست بكهت ئهو حوكمهت نوونهراتیا وان یا راستهقینه دكهت گرنگ نینه ئهوى خهلكى دهنگێ خوه دایه وێ حوكمهتێ یان نه، یا گرنگه ئهو حوكمهت نوونهراتیا ههمى تهخێن جڤاكى بكهت نهخاسمه د بابهتێن (دادیا جڤاكى ـ دادیا ئابوورى ـ یهكسانى ـ دابهشكرنا داهاتى ب شێوهكێ دادپهروارنه ـ سهروهریا قانوونێ) دا، دیسا د ههمى كهرتێن دى دا خزمهتێن مهزن بهێنه پێشكێشكرن بۆ خهلكى وهكو (پهروهرده و خزمهتگوزاریێن گشتى و ئاسایش و پاراستن ئێكرێزیا نشتیمانى و پاراستنا بنهمایێن هزرى و رهوشهنبیرى یێن خهلكى و پاراستنا مرۆڤایهتیێ). بۆ ههر بابهتهكێ مه ل سهرى ئاماژه پێ كرى چهندین پرسیار ل سهر ئهزموونا ههرێما كوردستانێ دروست دبن نه ب وێ تێگههشتنێ كو پرسیار خالهكا نهرێنى یه، بهلكو ههردو روویان بخوهڤه دبینن (ئهرێنى و نهرینى)، یا گرنگ ئهوه ئهم بزانین چاوا ئهوان پرسیاران بكهین بۆ هندێ ژ خالێن نهرێنى دهرباز دبن و خالێن خوه یێن ب هێز بپارێزن و د ناڤ پرۆسا حوكمرانیێ دا ل ههرێمێ كوردستانێ گهشه بكهن، ل ڤێره ل سهر ههر حوكمهتهكا شهرعى پێدڤیه یا بهردهوام بیت ل سهر خزمهتكرنا خهلكى و گهشهپێدانا ئابوورى و سیاسى و مرۆڤى د ههمى وارهكى دا حهتاكو سهرچاوێ ئهوێ دهستههلاتێ سهرچاوهكێ دستوورى و شهرعى بیت، ههردهمێ متمانه و باوهری د ناڤبهرا خهلكى و دهستههلاتا سیاسى دا نهما ئهڤه مهزنترین خالێن دروستبوونا نهشهرعیهتا سیاسى نه یانژى ئهو دهمێ رێز ل دستوور و قانوونان نههێته گرتن توندوتێژی یا سیاسى دروست دبیت، د ماوێ بۆریدا پشتى دووماهی ههلبژارتنێن ئهڤێ دووماهیێ ل ههرێما كوردستانێ ب مخابنى ڤه گهلهك ژ ئهڤان بابهتان د ناڤ رایا گشتى دا ل كوردستانێ دروست بووینه، بهلێ ههردهم كهسانێن سیاسى كو ههست ب بهرپرسایهتیێ دكرن ههبووینه مساومه (تنازل) ل سهر چهندین دهستكهفتێن خوه یێن حزبى كرینه بهرامبهرى پاراستنا ئهزموونا ههرێما كوردستانێ و زمانێ دانوستاندنا سیاسى زالكرینه ل سهر زمانێ هێرش كرنێ و گهف و مهترسیان، لهورا پێدڤیه كابینا داهاتى كار ل سهر پاراستنا وان ههمى بنهمایێن شهرعیهتا سیاسى بكهت، حهتاكو ئهو گومانێن ل سهر ئهزموونا كوردستانێ ههین بهێنه ههلگرتن و ئهڤ ئهزموونه پتر گهشێ بكهت.
