كلدان، سریان، ئاشورى.. و سیستهمێ كوتا!
بهیار باڤى
پێكهاتهیا كریستیانا ل ههرێما كوردستانێ، ههروهسا ل عیراقێ ب گشتى،ل ژێر ههر ناڤهكێ ههى (كلدان، سریان، ئاشورى…) دهێنه هژمارتن ئێك ژ كهڤنترین پێكهاتهیێن ئهڤێ دهڤهرێ و ئهڤى وهڵاتى و شون تبلێن وان د شارستانى یێن جودا جودا یێن ئهڤێ دهڤهرێ دا خویا و بهرچاڤن، ههروهسا شوونوار و ژێدهرێن دیروكى شاهدن بۆ ئهڤێ چهندێ..
ل دووڤ ئاماران ههتا سالێن ههشتیان ژ چهرخێ بیستێ ئانكو بهرى سیه و پێج سالان هژمارا كریستیانان ل ئیراقێ (ب ههرێما كوردستانێ ڤه) نێزیكى ملیون و نیڤان بو..
و پشتى روودانێن سالێن 1991 ێ ههر وهسا 2003 ێ و 2014 ێ ب سێ پێلێن مهزن ئهڤ هاولاتیێن كریستیان ژ ئیراقێ و ههرێما كوردستانێ ژ جه و وارێن خوه كۆچبهر بوینه و بهر ب وهڵاتێن بیانى مشهخت بوینه، بتایبهت ئهمریكا و ئوسترالیا و چهندین وهڵاتێن ئهوروپى، ههتا كو ل دووڤ هندهك ژێدهران هژمارا
ئهڤێن كۆچبهر و مشهخت بوین د سهر 75 % ێ دایه!.
ب ئهڤى رهنگى بۆ مه دیار دبیت ئهڤێ مشهخت بوونێ ههتا چ راده كارتێكرن ل سهر ههڤسهنگى یا جڤاكى و دیموغرافى یا ههرێما كوردستانێ و ئیراقێ
ب گشتى كریه و ههڤسهنگى یا جڤاكى تێكدایه، كو ئهڤرۆكه ل دووڤ ئهڤێ هژمارا كێم ئهڤ پێكهاته نهشێت جهێ خوه یێ سروشتى د نهخشهیا سیاسى یا وهڵاتى دا ببینیت و دهربڕینێ ژ ماف و هیڤیێن خهلكێ خوه بكهت..
وهكو رێیه چارهیهك بۆ بابهتێن ب ئهڤى رهنگى سیستهمێ ب ناڤ (كوتا) ل گهلهك وهڵاتێن جیهانێ دهێته ب كارئینان داكو خهلكێ ئهڤان پێكهاتهیان ژ ههبونا نوونهرێن خوه د ئهنجومهنان دا (پهرلهمان، ئهنجومهنێ پارێزگههێ، ئهنجومهنێ شارهوانیێ…) بێ بههر نهبن و دهربڕینێ ژ كهلتور و كهتوار و هیڤى و داخوازیێن ئهوان بكهن، ئانكو رێژهیهك ژ كورسییان بۆ نوینهرێن ئهوان د ئهڤان ئهنجومهنان دا بهێنه دیار كرن لدووڤ رێژهیا ئهڤێ پێكهاتهیێ ل گهل جڤاكێ گشتى، ژبهركو ههكه نه ب ئهڤى رهنگێ (كوتا) بیت مهترسیا ئهوێ چهندێ ههیه كو بهربژێرێن ئهوان دناڤ پێلا هژمارا زۆرا خهلكێ جڤاكێ مهزندا دهنگێن پێدڤى ب دهستڤه نهئینن و نوونهرێن ئهوان نهگههنه ئهڤان ئهنجومهنان و د ئهنجام دا ئهڤ پێكهاته ژى بمینیت بێ نوونهر!
• لایهنێ نهرێنى یێ سیستهمێ كوتایێ ل ههلبژارتنێن ههرێما كوردستانێ:
د ئهڤى بوارێ سیستهمێ (كوتا) دا ل ههلبژارتنێن ههرێما كوردستانێ (بتایبهت یێن پهرلهمانى) پێنج كورسى بۆ پێكهاتهیا كریستیان ( كلدان، سریان، ئاشورى) هاتنه دهستنیشان كرن، ئانكو ههكه هات و ههتا بتنێ هزار كهس ژى ژ دهنگدهران دهنگێ خوه بدهنه ئهڤان كاندیدێن سهر ب ئهڤێ پێكهاتهیێ ڤه دێ ههر پێنج كاندیدێن ل بهراهیكێ ب سهركهڤن!
ئهڤ رهنگێ ههلبژارتنا ب ئهڤى سیستهمى (كوتا) ههرچهنده وهكو ژ سهر ڤه (شكل) د خزمهتا ئهڤێ پێكهاتهیێ دا یه، لێ د ناڤهرۆك دا نهك بتنێ نه د خزمهت و بهرژهوهندى یا ئهوان دا یه، بهلكو زیانهكا مهزن ل ئهوان ددهت ژبهركو پتریا ئهڤێن دهێنه ههلبژارتن و پرانیا دهنگان بدهست خوهڤه دئینن نه ب رێیا دهنگێن هاولاتیێن ئهڤێ پێكهاتهیێ نه، بهلكو ب رێیا دهنگێن خهلكهكێ دى یێن ژ دهرڤهى ئهڤێ پێكهاتهیێ ئهڤ دهنگه بۆ دهێن …!
و ب ئهڤى رهنگى د ئهنجام دا ئهڤ جۆره كهسانه نهشێن ببنه نوونهرێن راستهقینه یێن خهلكێ خوه و دهربڕینهكا راستهقینه ژ ئارمانج و داخواز و هیڤیێن ئهوان بكهن ژبهركو ئهو ژ ئالیێ ئهوان ڤه نههاتینه ههلبژارتن و دهنگ پێدان، ههرچهنده وهكو لبهرچاڤ و چاڤكێن كامیرهیان خوه ب ئهڤى ناڤى یان ئهڤى نازناڤى ددهنه دیار كرن!
ب هزرا من یا باشتر ئهوه پهرلهمان و حوكمهتا ههرێما كوردستانێ چاڤ گێرانهكێ ل ئالیهتا دروست پهیرهوكرنا ئهڤى سیستهمێ ب ناڤ (كوتا) بگێریت كو ب شێوهیهكێ دادپهروهرى و راست و دروست دهربڕینێ ژ ماف و هیڤیێن ئهڤان پێكهاتهیان بكهت كو خودان ئاراسته و كهلتور و تایبهتمهندیێن خوهنه..
و ههبونا چار پێنج كورسیكێن رهنگ جودا ل هۆلا پهرلهمانى دناڤ سهد كورسیكێن دى دا پتر جوانیێ د بهخشیته سیستهمێ جڤاكى و سیاسى یێ ههرێمێ نهك بهروڤاژى!
– ئهڤا بۆ ئهڤێ پێكهاتهیێ مه ئاماژه پێ كرى رهنگه بۆ پێكهاتێن دیتر ژى ب ههمان شێوه، لێ رهنگه نه ب ئهڤى شێوهى و ئهڤێ كاریگهریێ بیت.
