كهركووك د ناڤبهرا ناسناما خوهسهپاندن و پێكڤهژیانێ دا
رهمهزان نسرالدین كێڤلى
بێگومان ئازادكرن یان داگیركرنا عیراقێ ژ لایێ هێزێن ئهمریكی و ههڤپهیمانێن وێ ڤه، كارهكێ پیرۆز و مرۆڤایهتى بوویه، چونكو ل دهسپێكا سالێن ههشتێیان رژێما عێراقێ ب شێوازهكێ نوو هاتیه سهر حوكمى و دهست ب كوشتن و دهربهدهركرنێ و خوهسهپاندنا نهتهوهیی و مهزههبى كریه، ژ بلى ئهڤێ چهندێ ژى دهست ب گوهۆرینا ناسناما نهتهوهیی و مهزههبى یا زۆربهیی خهلكێ عێراقێ یێ نه (عهرهب) هاتیهكرن و ل ئهڤێ خالێ نهراوهستیان تاكو گوهۆرینا دیمۆگرافى ل وان باژێران هاتیهكرن یێن د بنهما دا نه باژێرێن عهرهبى وهكو (پارێزگهها كهركووكێ).
كهركووك ئێكه ژ وان باژێران یێن پشتى داگیركرنا عێراقێ ژلایێ بریتانیا ڤه بوویه جههكێ زۆر گرنگ بوو دهرخستنا نهفتێ و دبیت گرنگیا وێ بۆ دهولهتا عیراقێ یان بریتانیا ل وى سهردهمى بابهتێ نهفتێ بیت، لهورا سیاسهتا عهرهبكرنكرنێ و گوهۆرینێن ئیدارى و ههولێن ژناڤبرنا ناسناما وێ یا نهتهوهیی ببوو بهرنامێ حوكمهتێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن عیراقێ و پشتى رێككهفتنا (11 ئادارێ) یا مێژوویی بریار هاتیه دان كو قانوون حوكمێ زاتى ل عیراقێ بهێته دارێشتن و پهسهندكرن وى دهمى كهركووك پشكهك بوو ژ وێ دهڤهرێ بهلێ حوكمهتا وى سهردهمى ئهڤ بابهته پاشخست حهتاكو ل سالا (1974) قانوونهك دهرخستی بێ كو (كهركووك) پشكهك بیت ژ دهڤهرا حوكمێ زاتى لهورا (بارزانیێ نهمر) وى سهردهمى ئهو قانوون رهتكر و دان ب وان بریارا نهدا ههتا كو گۆتنهك گرنگ و ناسراو ل وى سهدهمى ژلایێ بارزانى ڤه هاته گۆتن دهمێ دبێژیت (ئهگهر ئێك كورد ل كهركوكێ نهمینیت ههر كوردستانه) دیاره ئهڤێ گۆتنێ كاریگهرى ل سهر دهستههلاتدارێن وى سهردهمى ههبوویه، لهورا ب بهرنامه كاركرن بۆ ژناڤبرنا مللهتێ كورد و ل ههمى قووناغێن وى سهردهمى ژبلى خوسهپاندنا ب زۆرى چو بههایهك بۆ مافێن مرۆڤى ل عێراقێ جهێ خوه نهبوویه و دهرئهنجامێ وێ عیراق تووشى مهزنترین قهیران و شهر و ناكۆكیان بوو ل گهل زۆربهیی وهلاتێن ههرێمى.
خالا مه دڤێت ئهم ئاماژێ پێ بدهین بابهتێ زۆرداریێ و خوهسهپاندنا ب زۆرى یه ل زۆربهیی دهڤهرێن كوردنشین و دورستكرنا ناسنامهكا ب زۆرى چ ئهو ناسنامه بۆ كهسان یان بۆ باژێرهكی بیت و ئهڤ ناسنامه ئهگهر چار پرهنسیپێن سهرهكى بخوهڤه نهبینیت چ بههانه بۆ وێ ناسنامێ نامینن ژ وان (ژیبوون، پێگریى، بهرپرساتى) ئهگهر ل گۆر ئهڤان پرهنسیپان پرسیارهك ژ كیانێ كوردى بهێتهكرن ئهو ناسناما ب زۆرى بۆ هاتیه دورستكرن ژ لایێ رژێمێن گۆر ب گۆر ڤه چهند جهێ رازیبوونا و پێگریا وه بووینه گومان تێدا نینه بهرسڤا زوربهیی كوردان ئهو بوویه زورداریه و ئهو ناسنامه رهتكرینه، لهورا بهردهوامى داینه شۆرهشێ ل سهر بنهمایهكی كو ههموو خهلك ب گههنه ناسناما خوه یا راستهقینه و پشتى شهرێ ئازادیا عیراقێ (كهركووك) كهتیه ژێر دهستههلاتا ههرێمی و ب شێوهیهكێ نهراستهخوه ههموو جۆرهكێ سیاسهتێن خوهسهپاندن و چهوساندن و توندرهویا نهتهوهیی لێ هاتینه جێبهجێ كرن ژلایێ خوهڤه كوردان ب شێواز و فورمهك شارستانى سهرهدهرى ل گهل ههمى پێكهاتێن ئهڤی باژێرى كرینه و حوكمهتا ههرێما كوردستانێ سیاسهتهك پهیرهو كر بۆ نههێلانا وان ئاسهوارێن توند وتێژیا نهتهوهیی و ژ ههمى لایهكی ڤه خزمهتا باژێرى هاتیه كرن چ ئاڤادانكرن یان ژلایێ ئهمنى و گهشهیا ئابوورى ڤه ژ باژێرهكێ كافلكرى بۆ باژێرهكێ نوو و تازه، دیسا ژلایێ ئایدولۆجی و رهوشهنبیرى ڤه ژى كاریگهریا خوه ههبوویه چ كهس نه ل كهركووكێ هاتن دهرئێخستن ل سهر بنهمایێ ناسناما وی یا نهتهوهیی و نهژى چ لایهنێن سیاسى و نهتهوه هاتنه قهدهغهكرن لهورا ئهو پێكڤهژیانا د ناڤبهرا (2003) تاكو (2014) ل هاتیه دورستكرن ل ههموو قووناغێن مێژویا عیراقێ ئهو پێكڤه ژیان نه ل ئهڤی باژێری و نه ل چ باژێرێن دی یێن عهرهب نشین نهبویه دهرئهنجامێ وێ ژى پشتى داگیركرنا كهركووكێ ل (16 ئوكتوبهرێ) ئێكهم خالا داگیركهران دهستپێكرى رابوون ب ژناڤبرنا وی پێكڤهژیانێ و ل جهێ وێ ب بههانهیێن جودا جودا كهلتورێ توندوتیژیا نهتهوهیی و ئاینى و مهزههبى لێ دورستكرن، لهورا زۆربهیی ناڤهندێن نیڤدهولهتى گههشینه وێ راستیێ كو ئهوا حوكمهتا ههرێمێ د (11) سالان دا ل كهركووكێ كرى ل سهد سالێن حوكمرانیا عهرهبى دورست نهبووینه.
