كورد د تەرازوویا زلهێزان دا.. هەڤپەیمانیێن دەمكی و بەرژەوەندیێن هەردەم
نێچیرڤان حەسەن گەڤەركی
دۆستێن دوهی دبنە دوژمنێن ئەڤرۆ ئەگەر بەرژەوەندی بهێنە گوهۆرین، پەیوەندیێن نێڤدەولەتی ل سەربنەمایێ بەرژەوەندییانە و بێگومان د جیهانا سیاسەتێ دا ئەڤە یاسایەكا سەرەكییە. پتریا وەلاتێن زلهێز ل دویڤ بەرژەوەندیێن خۆ دگەرن، ئەڤە ژی وێ چەندێ دگەهینیت كو ئەوان نە دوژمنێن هەدەم، نە دۆستێن هەمیشەیی هەنە، تەنێ بەرژەوەندیێن هەردەم هەنە.
ژبەركو كوردستان د دلێ رۆژهەلاتا ناڤین دایە و ب ژێدەرێن سروشتی دەولەمەندە، هەر گوهۆرینەك د هەڤكێشەیا بەرژەوەندییان دا دروست ببیت ئێكسەر كارتێكرنێ ل پێگەهێ كوردان دكەت. ب درێژاهیا دیرۆكێ كوردان ب چاڤەكێ ئومێد و هەڤپەیمانیێ بەرێ خۆ دایە وەلاتێن زلهێز، لێ زلهێزان ب چاڤەكێ بەرژەوەندی و كێشانا نەخشەیان بەرێ خۆ دایە كوردان. زۆر جاران كوردان ل سەر بنەمایێ هندێ كو مللەتەكێ ستەملێكری و ب ناڤێ مافێن مرۆڤی و دیموكراسیەتێ چاڤەرێ هاریكارییا زلهێزان وەك ئەمریكا و ئەورۆپا بووینە، لێ د سیاسەتا نێڤدەولەتی دا، تشتەك ب ناڤێ چاكی یان (ئەخلاقێ سیاسی)نینە، بەلكو وەلاتێن زلهێز ب (سیاسەتا واقعی)كار دكەن،كو تێدا تەنێ قازانج و بەرژەوەندیێن نەتەوەی حوكمی دكەن. پەیمانا (سیڤەر) ل سالا (١٩٢٠)بەلگەنامەیا ئێكێ یا نێڤدەولەتی بوو كو دانپێدان ب وێ چەندێ كر كو كوردان دەولەتەكا نەتەوەی هەبیت، وەلاتێن زلهێز ئەڤ چەندە كر، ژبەركو كاودان د بەرژەوەندییا وان دا بوون، ب تایبەتی بریتانیا د وی وەختی دخواست سنوورەكی د ناڤبەرا دەولەتا ئوسمانی و دەڤەرێن رۆژهەلاتێ دانیت. لێ پشتی سێ سالان وەلاتێن زلهێز پاشگەزبوون ژ وان سۆزان ئەوێن داینە مللەتێ كورد، ل سالا(١٩٢٣) پەیمانا (لۆزان) گرێدا و دوماهیك ب وان هێڤییان ئینا ئەوێن كوردان د پەیمانا (سیڤەر) دا هەین. ژ بەركو كاودانان وەسا دخواست و (مستەفاكەمال ئەتاتورك) شییا بنەما و شەنگستێن خۆ ل توركیا ب هێز بێخیت، د بەرژەوەندیا وەلاتێن زلهێز دا نەبوو بەرهنگاریا وی بكەن، بەلكو بەرژەوەندیێن وان وەسا دخواست هەنبەر پرۆژەیێ چێكرنا دەولەتەكا كوردی رابوەستن.
ژ لایێ جوگرافی ڤە، جهێ ستراتیژیێ كوردستانێ وەكریە كو وەلاتێن زلهێز چ جاران نەخوازن پرسا كوردان ب ئێكجاری چارە ببیت، داكو هەردەم وەكو كارتەكا فشارێ بكاربینن بۆ ترساندنا وەلاتێن (توركیا، ئیراق، سووریا و ئیران) و و راگرتنا بالانسا هێزێ ل رۆژهەلاتا ناڤین، هەبوونا نەفت و سامانێن سروشتی، ل كوردستانێ وەك «چەكەكێ دوسەر»ـە. ژ لایەكی ڤە، هێز و پێگەهەكێ جیۆپۆلوتیكی یێ مەزن دایە كوردان، ژ لایەكێ دی ڤە، بوویە ئەگەرێ زێدەبوونا چاڤێ نەیاران ل سەركوردستانێ و پەیداكرنا و ئالۆزیێن سیاسی ل درێژاهیا دیرۆكێ.
دیرۆكا كوردان یا تژییە ژ نموونەیێن كو تێدا زلهێزان پشتا خۆ دا كوردان پشتی بەرژەوەندیێن وان ب دوماهی هاتین. رێكەفتنامەیا خیانەتكارانە یا (جەزائیر) ل سالا(١٩٧٥)نموونەییا هەرە هەرە دیار یا فرۆتنا شۆرشەكێ بوو بەرانبەر رێكەفتنامەكا سنووری، ئەمریكا پشتا خۆ دا كوردان، چونكی بەرژەوەندیێن وێ وەسا دخواست، ئەمریكا دخواست پالپشتیا دەولەتا ئیراقێ بكەت، داكو ئیراق تێكەلیێن خۆ ل گەل ئێكەتیا سۆڤیەت نەهێلیت، كو ل وی دەمی ل دژی ئەمریكا كاردكر. بێدەنگییا جڤاكا نێڤدەولەتی و وەلاتێن زلهێز هەنبەری وان تاوان و پێشێلكاریێن حوكمەتێن ئێك ل دویڤ ئێك یێن ئیراقێ بەرانبەر كوردان، بگرە ژ هەوێن ئەنفالان و كێمیابارانكرنا حەلەبجە، بەلگەیێن رۆهن و ئاشكەرانە كو بەرژەوەندیێن سیاسی ئابووری و سەربازی مەزنترن ژ مافێ مرۆڤی. ڤان وەلاتان ئەڤ هەمی نەهامەتییە ب سەرێ مللەتێ كورد ئینان، پێخەمەت پاراستنا بەرژەوەندیێن خۆ.
پرسا كوردان وەك نەتەوەیەكا بێ دەولەت، د ترازوویا سیاسەتا دەولەتێن زلهێز دا وەكی ئەمریكا، ئەورۆپا و رۆسیا،د قووناغەكا گەلەك هەستیار و ئالۆز دایە، چارەسەركرنا وێ پتر ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندیێن ستراتیژی یێن وان وەلاتایە، نەك ل سەر بنەمایێ مافێ مرۆڤی و دادپەروەریێ. لەوما فەرە كورد ل شوونا پشتبەستنەكا تەمام ب زلهێزان، ستراتیژییەكا ناڤخۆییا ئێكگرتی هەبیت و بۆ وێ ئێكێ كورد بشێن د ناڤ ڤێ دەریایێ بەرژەوەندییان دا سەركەڤن پێدڤییە، هندەك گاڤێن ستراتیژی ب هاڤێژن،ئێكگرتنا ناف مالاكوردی،دروستكرنا ناڤەندەكا بریارێ یا نیشتمانی، ئاڤاكرنا ژێڕخانەكا ئابووری یا بهێز، دیسا كورد پێدڤی ب لۆبیەكا ب هێز د پەرلەمان و ناڤەندێن بڕیارێ یێن جیهانی دا هەنە .دیموكراسی، مافێن مرۆڤی پاراستنا پێكهاتەیان ئەو كارێن دشێن سۆزا جەماوەری ل وەلاتێن رۆژئاڤا بۆ كوردان پەیدا بكەن، ئەڤە ژی فشارێ دئێخیتە سەر حوكمەتێن وان ولاتان داكو كورد د ناڤ ئەجندایێن وان وان دا بمینن. وەلاتێن زلهێز گەلەك بەرژەوەندی ل كوردستانێ هەنە، مینا «ئاسایشا ووزێ، شەڕێ ل دژی تیرۆرێ، سەقامگیریا دەڤەرێ»، فەرە كورد وەكو هەڤپشكەك خۆ نیشابدەن بۆ ب دەستڤەئینانا وان بەرژەوەنییان، چونكو دیرۆكێ سەلماندیە كو هەتا بەرژەوەندیێن مە نەبنە پشكەك ژ بەرژەوەندیێن جیهانێ، سۆزێن دیبلۆماسی تەنێ مەرەكەبێ سەر كاغەزێ نە.
