ل بیرهاتنا ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ
ئهڤرۆ رۆژا (28)ی، مهها ئیلۆلێ، رۆژا ڤهكرنا ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ یه ل ناڤ رێزێت شۆڕهشا ئیلۆلا مهزن، ل سالا 1963ێ.
پشتی سهركردایهتیا شۆڕهشا ئیلۆلێ ژ ژڤانێت حكوومهتا بهعسیان یا وی سهردهمی بێ هیڤی بووی و بهعسیان ئامادهكاری بۆ شهڕهكێ نوی كری، ئهو بوو ل خزیرانا وێ سالێ (1963)ێ بهعسیان هێڕشهكا دڕندانه ئینا سهر كوردستانێ و ههوهكا ڕاگههاندنێ دژی شۆڕهشێ و كوردان بهڵاڤ كر، وی دهمی سهركردایهتیا شۆڕهشێ هزر ل دانانا ئیزگهیهكی كر، دا سیاسهتا پارتی و سهركردایهتیا شۆڕهشێ بهڵاڤ بكهت و راستیا بۆ خهلكی خویا بكهت و ئهو درویشمێ شۆڕهشێ بلند كری (دیموكراتی بۆ ئیراقێ و ئۆتۆنۆمی بۆ كوردستانێ) دیار بكهت كو ئهو خهمخۆرێت ئیراقێ ههمیێ نه، زێدهباری كوردستانێ. لێ ههمی رژێمێت دكتاتۆر، ژ گۆتنا راستیان دترسن و ڤهدجنقن و ئهو دهنگێ ئێزگهی كو دگههشته باژێرێت كوردستانێ و هندهك دهڤهرێت ئیراقێ وه كر، گهلێ ئیراقێ راستیان بزانیت، لهوما حكوومهتا دكتاتۆریا ئیراقێ، خڕخڕ (تهشویش) دانا سهر ئێزگهی و تهشویش ژی، ههما پارچهیهك بوو ژ سترانهكا بیانی، ههر دگۆت (هانی هانی)، لێ بهرامبهری هندێ، شارهزایێت ئێزگهی ب رهنگهكێ هونهری دشیا جار جارا ژ بن تهشویشێ دهركهڤن و خهلكی گوهداریا ئێزگهی دكر و خهلكێ مه ل ناڤ باژێڕا و چایخانا و ل كۆلانا، بۆ یاری و تڕانه پێكرن، دهمێ ئێكی شاشیهك كربا، دا پێ كهنه كهنی و بێژنێ: ها تو ژی بوویه هانی هانی؟
ئێزگه ههر ژ سالا 1963ێ ههتا سالا 1970ێ یێ بهردهوام بوو، لێ دهمێ رێككهفتنا 11ی ئادارێ ل وێ سالێ هاتیه راگههاندن و ل پهی بهندێت وێ رێككهفتنێ، ئێزگه ل ههر چار سالێت ئاشتیێ 1970 – 1974، راوهستیا.
ل بهارا سالا 1974ێ، دهمێ حكوومهتا بهعسیان، دهست ب هێرشێ كری بۆ سهر كوردستانێ، جارهكا دی ئێزگهی دهست ب كارێ خوه كرهڤه، لێ ب ئاوایهكێ باشتر و ب هێزتر، چونكی ئامیرهتێت باشتر ب دهست شۆڕهشێ كهتبوون و ههر وهسا ژ لایێ كاری ژی ڤه باشتر بوو، چونكی هژمارهكا زۆر ژ نڤیسهر و هونهرمهند و میدیا كارا گههشتبوونه ناڤ رێزێت شۆڕهشێ ژ ههمی لایێت كوردستانێ و ههر وهسا كوردێت ئاكنجیێت بهغدا، وی دهمی ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ، پهخشێ خوه ب پێنج زمانا پێشكێش دكر (كوردی، عهرهبی، ئنگلیزی، توركمانی و سریانی)، ئانكو ئێزگه ژ پێنج پشكا پێك دهات.
لێ چونكی رژێمێت دكتاتۆر ههردهم ژ راستیا دترسن، دیسان دهست ب دانانا دهزگههێت تهشویشێ ل ههر چار پارێزگههێت كوردستانێ كر، دا دهنگێ زهڵالێ ئێزگهی نهگههیته خهلكی، لێ ههر دهم نامه بۆ مه ژ ههمی لایێت كوردستانێ دهاتن و ههر وهسا ژ پارچێت دی یێت كوردستانێ، كو وان گوهدێریا ئێزگهی دكر.
راگههاندنا شۆڕهشێ هزر د چارهسهریهكا دی دا كر، دا ژ تهشویشێ خلاس ببین، ئهو ژی دانانا هندهك ئێزگێت بچویك ل دهڤهرێت جودا جودا یێت كوردستانێ، بۆ ڤهگوهاستنا دهنگ و باسێت شۆڕهشێ، بڕیار هاته دان سێ ئێزگهیێت بچویك ل دهڤهرێت خانهقین و بێتواته و بههدینان بێنه دانان، لێ پیلانا جهزائیر ل ناڤبهرا سهدام و شاهێ ئیرانێ ل بهارا سالا 1975ێ، نههێلا ئهو پڕۆژه سهربگریت، دیسان ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ بۆ دهمێ سالهكێ راوهستیا، ههتا ل گولانا سالا 1976ێ خهتیرا شۆڕهشا گولانێ ههلبووی و جارهكا دی، ئێزگه كهفته كاری و ههتا سهرهلدانا پیرۆز ل سالا 1991ێ یێ ل كار بوو ههتا نوكه ژی بهردهوامه.