ل یۆبیلا زێڕینا شۆڕشـا گـولانـێ سلاڤ و رێز بۆ هەلكرێن وێ
ئيحسان ئــامێدی
بەری پینجی سالان، ل ٢٦ گولانا ١٩٧٦ ێ جارەكا دی پارتییا دیموكراتیا كوردستانێ ب سەركردایەتیا دەمكی و ب سەرۆكاتیا سەرۆك مسعود بارزانی دەست ب خەباتا چەكداری كرەڤە و ئێكەمین چالاكیا لەشكری ل دژی سەنگەرێن رژێما دكتاتۆری دەستێپیكر و شۆرشا گولانێ یا رزگاریخواز وەكو دریژەدان ب شۆرشا ئیلۆنا نیشتیمانی ل ژێر درووشمێ دیموكراتی بۆ ئیراقی و ئۆتونۆمیێ راستەقینە بۆ كوردستانێ راگەهاند و مزگینی دا خەلكێ كوردستانێ كو رێككەفتنا خیانەتكاریا جەزائیرێ و ژیوارێ نسكۆیێ رەت دكەین و شۆرش یا بەردەوامە و هیڤی و ئۆمێد زیندیكرن، و ترس و لەرز ئێخستە د ناڤ دوژمنی دا و خەونێن وان بن ئاخكرن.
ل شەشی ئادارا ١٩٧٥ رژێما دكتاتۆریا سەدامی خۆ بۆ شاهێ ئیرانێ چەماندن كر و دەستبەرداری ئاڤ و ئاخا ئیراقی بوو و رێككەفتنا جەزائیرێ ل دژی كوردستانێ و شۆرشا وێ یا نیشتیمانی مۆهركر و رویرەشی و شەرمزاری بۆ خۆ تۆماركر و ئیراق ئێخستە د قەیرانەكێ دا و شۆرش تووشی شكەستنەكێ كر و كارەساتەكا مەزن ب سەر مللەتێ كوردستانێ دا ئینا.
بەری دەستپیكرنا شۆرشا گولانێ و ژبەر بارودۆخی سەخت و مەترسیدار و بێزاربوونا مللەتی، سەرۆك مسعود بارزانی هەست بەرپرسیاریا خۆ كر و ب ئەرك رابوو كو كارەكێ وەسا بكەت مللەتی قورتال بكەت و بێزاری و بێ ئومێدیێ نەهێلیت و هەر زوی ل گەل ئیدریس بارزانی چوونە دەف بارزانیێ باب و بۆچوونێن خۆ پێشكێشكرن و بارزانیێ نەمر ب كارەك باش زانی و پیرۆزباهی لێ كر و دەستویری دایێ دەست ب خەباتێ بكەنەڤە و دامەزراوێن پارتی و لەشكری ل سەر بنگەهەكێ نوی ئاڤاكەنە ڤە. كو بارزانیێ باب كەیفخۆشیا خۆ نیشادای و پشتەڤانی ل بۆچوونێن وی كری، هەمی ئەرك و بەرپرسیاریێن خۆ ب سەرۆك مسعود بارزانی دان و هیڤیا سەركەفتنێ بۆ خواست.
سەرۆك بارزانی كەفتە بزاڤێ و پەیوەندیكرنێ ب سەركردە و كادرێن چالاكێن پارتی، لێ هندەكا باوەری نەما بوو و هندەك بێ هیڤی ببوون و هندەكا خۆ رادەستی دوژمنان كر و هندەكا د خۆڕا نە دیت، لێ كەتەكا خۆڕاگر و دلسۆز خۆ د بەڕ ڕا بر و مل ب ملێ سەرۆكی ڤە ب ئەرك ڕابوون و بڕیارا بەردەوامیدانێ ب خەباتێ دا.
وێ كۆما دلسۆزێن خۆڕاگر ئێكەمین كۆمبوونا خۆ ل ١٥ نیسانا ١٩٧٥ ل سەر كانیا (حوت كانی) ل نێزیكی باژێرێ نەغەدە ئەنجامدا و شلۆڤەكرنا بارودۆخی كر و دەست ب چالاكیێن خۆ یێن رێكخستنێ كر و ئەرك و كار دابەشكرن.
ل كۆمبوونا ١٢-١٤ چریا دویێ ١٩٧٥ یا دەستەیا بەرهەڤكار چەندین بریارێن گرنگ دەرئینان، ژ وان: ١- پێكئینانا سەركردایەتیا كاتی ژ هەڤالان، مسعود بارزانی، ئدریس بارزانی، عەلی عەبدولا، نووری شاویس، سامی عەبدولرەحمان، جەوهەر نامق، ئازاد بەرواری، عارف تەیفۆر، محەمەد ڕزا، كەریم شنگاری و ئەركێن وان دەستنیشانكرن و كوردستان كرە دو هەرێم، رۆژهەلاتا جادا هامیلتۆن و رۆژئاڤایێ وێ و سەركردایەتیێن وان بۆ دانان و ئەڤ بەرنامێ كارپێكرنی دانا:
١- پرۆگرام و پەیرەوێ پارتی.
٢- پێگیریكرن ب رێبازا بارزانی.
٣- هەڤال مسعود بارزانی هاتە راسپاردن ب ئەركێ رێكخستنا كارێن پارتی و كاروبارێن سەركردایەتیا كاتی رابیت.
٤-هەڤكاریێ دگەل هەمی پارتیێن كوردستانێ بكەن.
٥-درێژیدان ب خەباتێ ژبوونا ب دەستڤەئینانا مافێن گەلێ كورد ل هەمی پارچەیێن كوردستانێ.
٦- خەباتكرن ژبوونا روخاندنا رژێما بەعسی و جێگیركرنا رژێمەكا دیموكراتیا دادپەروەر ل ئیراقێ و ئۆتونۆمیێ راستەقینە ل كوردستانا ئیراقێ بجهبینیت.
٧-مەحكۆمكرن و رەدكرنا سیاسەتا دەستهەلاتدارین بەغدا یا بەهژاندنا گەلێ كورد.
٨- كاركرن بۆ بهێزكرنا برایەتیا كورد و عەرەبان.
٩- كاركرن ل سەر هەڤگرتنا هەمی هێزێن دلسۆز یێن كورد.
١٠ـ هەماهەنگیكرن ل گەل هەمی پارتیێن كوردستانیێن برا ل توركیا و ئیران و سووریا و لوبنان.
١١- پشتەڤانیكرنا بزاڤێن پێشكەفتنخواز و رزگاریخواز ل جیهانێ.
١٢- هەڤكاریكرن ل گەل هەمی هێزێن پێشكەفتنخواز یێن ناڤخۆ و دەرڤە ئەوێن پشتەڤانیا خەباتا گەلێ كورد دكەن.
١٣- دژایەتیكرنا خۆفرۆش و كرێگرتیان ب هەمی شێوازان.
١٤- رەتكرنا رێكەفتنا شەرمزار و خیانەتكاریا جەزائیر و گرتنا بەرا هەمی رێكێن خەباتێ ژبۆ تۆلڤەكرنێ ژ ئیمزاكەرێن وێ رێكەفتنێ.
١٥- راگەهاندنا بەیاننامەكێ ب ناڤێ سەركردایەتیا كاتی.
١٦- پێدانا هەمی دەستهەلاتێن سەركردایەتیێ ب هەڤالێن دچنە كوردستانێ و بۆ ئەنجامدانا ئەركێن خۆ، و پەیوەندی دروستكرنێ، هەروەسا پێدانا دەستهەلاتێن سەركردایەتیێ ب وان هەڤالێن دمینن بۆ برێڤەبرنا كاروبارێن رێكخستنێ و پەیوەندیپێكرنێ ب دەرڤە و ریكخستنێن ئورۆپا د چارچووڤەیێ بەرژەوەندیا گشتیدا و ل سەر بنەمایێن بریار پێدای.
١٧- دەستنیشانكرنا بودجەكێ بۆ ئەنجامدانا ئەرك و كاران.
ل ١٠ كانوونا ئێكێ ١٩٧٥ بەیاننامەیا سەركردایەتیا كاتیا پارتی دیموكراتی كوردستان دەرئینا و بەلاڤكر و تێدا هات بوو:
(كوردستان مەیدانا دروستا خەباتێ یە. جەماوەرێ گەلێ مە، خەباتێ بكەن و ژیوارێ نسكۆیێ رەت بكەن).
(ئەم د تێكۆشین خەباتا خۆ یا دویر و درێژ دا، بۆ چەندین جاران رویبروی پیلان و تێكڤەدانێن هۆڤانەی یێن هێزێن شۆفینی و دوژمنان ب پشتەڤانیا سەمیانێن وان بووینە و ل گەل وان هەمی پیلانان گەلێ مەیێ قەهرەمان هەنبەری وان راوەستایە ب پتر باوەری و رژدی بۆ خەباتێ و داكۆكیكرنێ ل سەر بدەستڤەئینانا مافێن خۆ یێن نەتەوەیێن رەوا، بێی كو گوهدەنە قوربانیدانێن مەزن د رێیا بلندكرنا شێوازێن خەباتا شۆڕشگێری دا لدویڤ كاودان و پێدڤیێن قووناغێ. پارتی دیموكراتی كوردستان – سەركردایەتییا كاتی، دۆپات دكەتەڤە كو دێ ل سەر خەبات و هێلا خۆ یا شۆرشگێری یا بەردەوام بیت ل پێناڤی چەسپاندنا ئۆتۆنومییا راست و دروست بۆ كوردستانا ئیراقێ داكو گەلێ مە یێ كورد د چارچووڤەیێ كۆمارا ئیراقێ دا ب هەمی مافێن خۆ یێن نەتەوەیی و رەوا شاد ببیت هتد).
ب ڤێ دەستپێكێ بزاڤ و چالاكیێن ریكخستنێن پارتی دەستپێكرن و گەشەكرن و ئدریسێ جانەمەرگ كو سەرپەرشتیا پەنابەران دكر، قولە قولە پەنابەر كۆمكرن و رێكخستن و پێدڤیێن وان بەرهەڤكرن و هنارتنە كوردستانێ و پێگەیێ شۆرشێ بهێز ئێخست و ل ٢٦ گولانا ١٩٧٦ ب چالاكیەكا لەشكری و چەندین چالاكیێن سیاسی ل كوردستانێ و ل ئورۆپا شۆرشا گولانا نیشتیمانیا پیشكەفتنخواز راگەهاند. ئێدی هیڤی و ئومێد گەش بوونە ڤە و رێكخستنێن پارتی بەرفرەه بوون و هێزێن پێشمەرگەی پتر لێهاتن و چالاكیێن لەشكری كاریگەرتر بوون و پەیوەندیێن پارتی ل گەل هێزێن سیاسی هاتنە دروستكرن.
شۆرشا گولانێ ب بەرنامەكێ نوی یێ رێكخستنا پارتی و پێشمەرگەی و سیاسی ییێ گونجای بۆ وێ قووناغێ دەستپێكر و هەر زوی شیا رێكخستنێن خۆ ل هەمی كوردستانا بریندار و ل ناڤ ئاوارە و پەنابەران و ل دیاسپۆرا چێكەتە ڤە و دەست ب چالاكیێن خۆ یێن ریكخستنێ و سیاسی و لەشكری و جەماوەری و راگەهاندنێ بكەتەڤە، د هەمان دەم دا پیكهاتەیێن پیشمەرگەی بەرهەڤكرن و ب پارتیزانی ل سەرتاسەری كوردستانێ بەلاڤكرن و چالاكی پێكرن و رۆژ بۆ رۆژێ خەبات و چالاكی بەرفرەهكرن و گەلەك دەڤەرێن كوردستانێ رزگاركرن و پاراستن.
ل ١٠-١٦ تەباخا ١٩٧٦ پارتی كۆنفرانسەك ل بەرلینێ گرێدا تێدا خواندنا بارودۆخی كر و چەندین بریارین گرنگ دان.
ل دوماهیا سالا ١٩٧٦ و ل بەراهییا سالا ١٩٧٧ سەرۆك بارزانی سەرەدانا سووریا دكەت و پەیوەندیێن پارتی ل گەل كۆمارا سووریا گرێددەت و رێیەك بۆ دەربازكرنا هەڤالان و چەك و تەقەمەنی و دەزگەهان بۆ كوردستانێ ڤەكر.
ل شواتا سالا ١٩٧٩ شۆرشا گەلێن ئیرانێ سەركەفت و كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ دامەزراند و پەیوەندیێن پارتی ل گەل كۆمارا ئیسلامی دروستكرن.
ل ئێكی ئادارا ١٩٧٩ بارزانیێ نەمر ل واشنتونێ مالئاڤاهی كر و جەنازەیێ وی ل رۆژا پێنجی ئادارێ گەهاندە شنۆیێ ل رۆژهەلاتا كوردستانێ و ل وێرێ د ناڤ خڕڤەبوونەكا جەماوەریا مەزندا هاتە خاك سپاردن، و دو گۆتارێن گرنگ ژ لایێ بەرێز مسعود بارزانی و بەرێز ئدریس بارزانی ڤە هاتنە پێشكێشكرن و داكۆكیكرن ل سەر درێژەدانا خەباتێ ل سەر رێبازا بارزانیێ نەمر.
ل كۆمبوونا سەركردایەتیا كاتی ل رۆژهەلاتێ كوردستانێ ل ٢٠-٢٤ حوزەیرانا ١٩٧٩ سەرۆك مسعود بارزانی هاتە راسپاردن ب ئەركێن سەرۆكێ پارتی رابیت و كار بكەن بۆ بەستنا كۆنگرەیێ نەهێ.
ل 4-8 چریا دویێ 1979 كۆنگرێ نەهێ یێ پارتی ل گوندێ دەربەندێ رۆژهەلاتا كوردستانێ هاتەكرن و هەلبژارتن هاتنەكرن و ب تەڤایا دەنگان سەرۆك مسعود بارزانی ب سەرۆكێ پارتی هەلبژارت و كۆمیتا ناڤەندی ژی هەلبژارت و پرۆگراو و پەیرەوێ ناڤخۆ و رێبازا بزاڤا رزگاریخوازا كوردی دارشتنەڤە و دوماهی ب قووناغا سەركردایەتیا كاتی هات و سەر ژنوی هەیكەلیەتێن پارتی پێكئینان و ئەرك و كار دابەشكرن ڤە، ئێدی سەقامگیریەك كەفتە د پارتی دا و گەشەبوونەكا دیتر بخۆ ڤە دیت.
چالاكیێن شۆرشا گولانێ د هەمەجۆر بوون، د بیاڤێن لەشكری دا ب سەدان چالاكیێن جۆراوجۆر و ٤٠ داستانێن هەرە مەزن بوونە و د بیاڤێن راگەهاندنێ دا رۆژنامەیا خەبات و ئێزگێ دەنگێ كوردستانا بریندار، و چەندین نامیلكە و بەلاڤۆك بەلاڤكرن، و رێكخراوێن جەماوەری وەكو ئێكەتیێن قوتابیان و لاوان و ئافرەتان و زانایێن ئایینی دامەزراندنە ڤە.
كارێن بەرەیێ هەڤپەیمانێن دوقۆلی و چەند قۆلی پێكئینان و ل ٢٨ ئیلۆنا ١٩٨٠ بەرەیا نیشتیمانیا دیمۆكراتیا ئیراقی (جۆد) ل گەل چەندین حزبێن ئیراقی و كوردستانی پێكئینا و ل دوی گولانێ ١٩٨٨ بەرەی كوردستانی ل گەل هەشت هێزێن كوردستانی و ئیراقی پیكئینان. هۆسا شۆرشا گولانێ د هەمی بیاڤان دا بەرفرەه بوو و گەشەكر و گەلەك دەڤەرێن كوردستانێ رزگاركرن، هەتا كەفتیە بەر لێمشتێن كیمیابارانكرنێ و ئەنفالێن رەشێن رژێما دكتاتۆری و كوردستان سۆتی و وێرانكری.
ل ١٧ تیرمەها ١٩٧٩ سەدامێ دكتاتۆر كۆدەتایەك ل سەر ئەحمەد حەسەن بەكر سەرۆك كۆمارێ ئیراقێ كر و ژ دەستهەلاتێ ڤەدا و ب دەستەكێ ئاسنی دەستهەلات كرە د دەستێن خۆدا و ل ١٨ تیرمەها ١٩٧٩ سەدامێ دكتاتۆر ژ رێكەفتنا جەزائیر پێشەمان و پاشگەز دبیت و دهەلوەشینیت و پاشێ ل ٢٢ ئیلۆنا ١٩٨٠ دەست ب شەڕەكێ خویناوی یێ هەشت سالی دژی كۆمارا ئیسلامیا ئیرانێ كر و تووشی شكەستن و زیانێن مادی و مرۆڤی یێن مەزن دبیت و دكەڤیتە د قەیرانێن دارایی و سیاسی دا و سەرێن رێیان ل بەر بەرزە دبن و ل دوی تەباخا ١٩٩٠ لەشكرێ رژێما دكتاتۆری دەولەتا كوێتێ داگیر دكەت و خۆ ل بەر هەڤپەیمانیەكا نێڤدەولەتی ب سەركردایەتیا ئەمریكا دبینیت و تووشی شكەستنەكا دی یا مەزن یا لەشكری و سیاسی و ئابووری دبیت و فهێت و شەرمزار دبیتە ڤە.
پشتی ئەنفالان ژی چالاكیێن پارتی و پێشمەرگەی و بەرەیا كوردستانی بەردەوام بوون و خۆ بەرهەڤكرن بۆ قووناغا نوی یا خەباتێ و ل پێنجی ئادارا ١٩٩١ سەركردایەتیا سەرهەلدانا گەلێ كوردستانێ ل دژی دامودەزگەهێن سەركۆتكەرێن رژێما دكتاتۆری كر و د ماوەیێ ١٥ رۆژان دا هەمی كوردستانا ئیراقێ ب كەركووكا دلێ كوردستانێ ڤە رزگاركرن و ژیوارەكێ نوی چێكر كو بریارا جڤاتا تەناهیا نێڤدەولەتی ژمارە ٦٨٨ ل ١٩٩١/٤/٥ دەركەڤیت و هەرێما كوردستانی دهێتە دامەزراندن.
و ل سەر پێشنیارا سەرۆك بارزانی ل ١٩ حوزەیرانا ١٩٩٢ هەلبژارتنێن گشتی بۆ پەرلەمانێ كوردستانێ هاتنەكرن و دامەزراوەیێن دەستهەلاتداریێن دەربر ژ ئیرادەیا مللەتی هاتنە دانان و ژ قووناغا شۆرشگێری بۆ قووناغا قانوونی و مەدەنی هاتە ڤەگوهاستن.
هەژیە بێژین پارتی هەر ژ دامەزراندنا خۆ تا نوكە پرۆگرامەكێ سەردەمیانە دانایە و گونجاندیە و ل دویڤ پێدڤیێن سەردەمیانە و قووناغا خەباتێ كار پێكریە، و هەر ل سەر وێ ریبازێ رۆلەكێ كاڕا دیتیە ل رۆخاندنا رژێما دكتاتۆری و ئاڤاكرنا ئیراقا دیموكراتیا فیدرالیا دەستووری.
ئەوا راستی بیت رێبازا پارتی و بارزانی رێبازەكا سەردەمیانە و گونجایە خۆ نوی دكەت و گەنج دكەتەڤە، و بۆ هەمی قووناغان دگونجیت و پێدڤییە ل سەر رێبوارێن ڤێ رێبازێ ل ئاستێ فەرمۆدەیا بارزانیێ نەمر بن دەمێ د فەرمۆد: (مرۆڤ دڤێت لایەنگیرێ دادپەروەریێ و وژدانێ و یەكسانیێ بیت د ژیانێ دا)، و خۆ پێ پەروەردە و پێگیركەن دا بشێن بجهبینن و دەستكەفتیان بدەستڤە بینن و سەركەفتنان تۆماركەن و خۆ سەرفرازكەن.
ل پێنجی سالیا شۆرشا گولانێ دا:
سلاڤ و رێز بۆ سەرۆك مسعود بارزانی یێ مێژوو چێكری و پارتی نویكری و شۆرش هەلكری و باوەری چێكری و هیڤی و ئۆمێد زیندیكرین.
خۆ دچەمینین بەرانبەر سەركردایەتیا شۆرشێ یا ب هیڤی و باوەری دەستپێكریە ڤە و پێشمەرگەیێن قەهرەمان یێن سینگێ خۆ كریە چەپەر و مەتال و ئاگرێ شۆرشێ هەلكری و گەشكری و رێكخستنێن نهێنی یێن وێرەك یێن پەیاما شۆرشێ ب مللەتی ڕا گەهاندی و رێكخستن بەرفرەهكرین. و تەڤ كوردپەروەرێن مزگینیا دەستپێكرنا شۆرشێ بەلاڤكری و سینگێ خۆ بۆ ڤەكری.
هەروەسا خۆ دچەمینین بەرانبەر گیانێ شەهیدێن جانگۆری یێن ب خوینا خۆ ئازادی ئاڤداین و یێن گەردەنێن وان خلفێن سێدارێ ماچیكرین و یێن ل ژێر ئەشكەنجێ دا گیانێن وان بەرەف ئاسمانی فرین و یێن د رێیا خەباتێ دا بووینە گۆری و قوربان.
سلاڤ ل گوندیێن كوردپەروەر و هەڤوەلاتیێن دلسۆز و هەر ئێكێ دەستێ هاریكاریێ بۆ خەباتێ و شۆرشێ درێژكری.
سلاڤ ل گیانێ تەڤایا شەهیدێن كوردستانێ و سەروەرێ وان بارزانیێ نەمر و ئدریسێ جانەمەرگ.
هەرێما كوردستانێ بەرهەمێ خەباتا مللەتی و بزاڤا وێ یا سیاسی یە ب سەركردایەتیا پارتی دیموكراتیا كوردستان و سەرۆكاتیا رێزدار سەرۆك بارزانی، دا ب هەمی شیانا بپارێزین.
