مرنا مێشكێ ئهكادیمی
ویلایهتێن ئێكگرتی سالانی (168) بلیۆن دۆلاران ل ڤهكۆلینا زانستی دمهزێخیت، ب رێژهیا سێچارێكێن مهزاختنا دونیایێ، پاشی یابان (130) بلیۆن دۆلاران ب رێژا (30) بلیۆن دۆلاران ب رێژا چارێكێ، پاشی ئهلمانیا، فرهنسا، بریتانیا، كهندا، ئهم ژی ب ملیۆنان دۆلاران دمهزێخین، بهلێ بۆ گهندلكرنا سازیا ئهكادیمی ب مایتێگرنا سیاسهتمهداران و وهبهرهێنانا مالیهتا خوه د ئاڤاكرنا زانكۆیێن تایبهت دا كارێ وان تهڤلی یێ حوكمهتێ دبیت، ب گۆر بنیاتێ تایبهتیمهندیكرنا گشتی و بژاندنا یا تایبهت، ئهڤێ چهندێ ژی زێدهكرنا هژمارا مامۆستایان دڤێت و ڤهكێشانا خوهدیێن سهرجهمێن پلهیێن كێم ژ كوڕێن زهنگین و بهرپرسان، ههكه ئهفلاتۆن هزرا خرابیێ بكهت كو ههمی خرابی د زۆریێ و هژمارا زێده دایه، بهلێ پا ئهم هزرا خێرێ د زۆریێ دا دكهین و ژبهر ڤێ ئێكێ ئهم مالیهتان زێده دكهین ب كۆگههكرنا مالیهتان و قهرساندنا وان، ههر دیسا درێژیپێدانێ د بنیات دا دكهین و هونهركرنێ د تهلار و مزگهفتان دا.
ب رهنگهكێ سیاسی: پشتی ژێكراكرنا پلهیا سهرۆكێ زانكۆیێ و راگرێن كۆلیژان، وهبهرهێنانا سهركهفتنێ دهستپێكر: حزب و دهسههلاتدار مهزنترین هژمارا د شیان دا ژ ئهندام و لایهنگیرێن خوه دهاڤێژیته كورسیێن خواندانا بلند. ههكه مه دانا كو ل مووسلێ چو كورسیێن خواندنا بلند نینن ژ بلی هندێ كو بۆ حزبا ئیسلامی یا عیراقی، ههروهسا ژی ل پارێزگههێن دیتر ژی.
ب رهنگهكێ جڤاكی: مامۆستایێ ئهكادیمی ههڤژینیا مامۆستایهكا ئهكادیمی دكهت و د خانیهكێ ئهكادیمی ڤه ئاكنجی دبن، ههر دیسا ژی هژمارهكا مامۆستایێن ئهكادیمی دزێن ب میراتگێری، ب ڤی رهنگی دێ مه چینهكا نوبهلائان ههبیت ب كۆلاڤێن زانستی یێن سهخته.
ئهو وهلاتێن پاشڤهمایی ب رهنگهكێ زانستی د پاشڤهماینه، دپاشڤهماینه ب رهنگهكێ سیاسی و ئابووری و جڤاكی و رهوشهنبیری. ب سازیهكا ئهكادیمی وهكو كارگهههكا پلاستیكی گرنگیدانا وان ل سهر پرسێن تهكنیكی و رۆتینی نه، ب ڤی رهنگی ( تهماشهی زانینێ دهێته كرن كو ئهو بهرههمێ پرۆسهكا تهكنیكی یه و نهك بهرههمهك بۆ كارێ هزری یێ مرۆڤاتی، ژ بهر ڤی ئهگهری د شیانێن چاڤدێرێ پشتی نووبوونێ “فرهنسۆا لیۆتار” دا بوو كو ب مرنا نێزیك بێژیته مامۆستایێ زانكۆیێ) 1. ئهو ب خوه بورجا عاجی یان سندۆقا شووشهیی یان بازنا سهخته یا ل دۆرماندۆری متامۆستایێ ئهكادیمی ناگونجیت ل گهل بهرههمێ وێ یێ هزری و رۆلێ وێ یێ جڤاكی، ههر وهسا ئهڤ نهگونجانده، ب تنێ ئهنجامێ وان پاشمایانه یێن كهفتینه سهر ئێك ژ ئێك ژ جۆرێن شانازیكرنا سهرڤه سهرڤه و رۆخسارێن سهخته و كو خوه هزرڤانی بیننه دهر، ههر وهسا لاوازیا رهخنهگرتنێن ئارستهكری بۆ مێشكێ ئهكادیمی دهێته ههژمارتن وهك شوونگرێ دانپێدانێ ب ههبوونا خهلهلهكا رهوشهنبیری ههر ژ سهردهمێ كریزا ئابووری یا سالا 1991 دهستپێكربوو، دهمێ كو مێشكێ ئهكادیمی راوهستایی وهكو پشكهك ژ مێشكێ رهوشهنبیری یێ جڤاكی، ئهو ژی ب هزركرنا وی كو زارناڤێ زانستی حهسانهتهكێ ددهتێ ل دژی ههر رهخنهكێ ژ دهرڤهی سازیا ئهكادیمیی.
هندهك رهخنهیا ئهكادیمی باشتر نینه ژ رهخنا گهنگهشهكرنێ، ب تایبهت دهمێ مامۆستایێ ئهكادیمی دمینیت بارمتا دیمهنهكی بۆ نیڤ چهرخی، دیمهنهكه مامۆستایی ل سهر سهپاندیه ئهویێ سهرپهرشتی ل سهر كری ل دهمێ نڤیسینا نامهیا ماستهرێ پرانیا جاران ژ بهر ئهگهرێن سیاسی یه، خویندكارێ زانستی د ناڤدا دیل دبیت لهورا د ڤهكۆلینا دكتۆرایێ دا ڤهدگێریت، ئهو دیمهنێ جۆراتیك ناهێلیت كو هندهك دیمهنێن دیتر بداهێنیت، بۆ نموونه ههكه د ماستهرێ دا بنڤیسیت ل ژێر ناڤونیشانێ: وێنهیێ عیراقی د رۆمانا عهرهبی دا، یان بهرهڤاژی. دێ دیمهنێ عهرهبی د رۆمانا عیراقی دا نڤیسیت، ههر وهكو حهسهن كهچهل، كهچهل حهسهن، باشه ئهو چو تێكۆشانا هنده مهزن بوو، ههما ب تنێ هژمارتنهكا ب بلیۆگرافیا یه، دوباره فهرهرهستكرنا ناڤونیشانێن دانایی یه ههر كهس دكاریت خرڤهبكهت و كۆمێنتێ ل سهر بدهت ب رستهكێ ل ڤێره و دوویێن دیتر ل وێراههنێ. ههر وهكو دارڤانهكی ب شهڤ برێڤهدچیت ل تاریێ ب كوراهی بیێ كو بزانیت دێ كیڤه چیت، سهرهرای هندێ كو رۆمانهكا عهبهری یا بێسهروبهر كو كهساتیهكا رۆمانی تێدا دیار دبی تكو سالۆخهتێن ڤهكۆلینا پۆلیسی یان یا سهرژمێریێ ل سهر دهێنه سهپاندن، ل وی دهمی دێ ڤهكۆلهرێ رهسهن راوهستیت و هندهك سالۆخهتان دهتێ كو نهیێ ههژی بیت ههر وهكو كهساتی ههڤژینا وهی یه یانژی ههڤالا وی یه یا ئهو حهزژێ دكهت، ههر دیسا ئهڤ ڤهكۆلینا پشتبهستی ل سهر ئهنجامێن پێشین دهێته ههژمارتن وهكو پشكهكا مهزن ژ ڤهكۆلینا ئهكادیمی چونكو سهرپهرشت ناڤونیشانێن ڤهكۆلینێ دهستنیشان دكهت و ئارمانجا وی بهری دهسپێكرنا ڤهكۆلینێ، ههر ئهنجامێن ههبن چهندین د مهزن بن و د راست بن و د جوان بن، دێ هێته پشت گوهخستن چهندی ل دهرڤه كڤانی و پهرژانێ ئهكادیمی بن، كو ل ئهنجامهكی دگهرن بهری هینگی ههبوون ژ پێش دهسپێكرنا پرۆسا ڤهكۆلینێ! دیسا كارهساتا مهزنتر ئهوه دهمێ مامۆستایێ ئهكادیمی دبیته ئهندام د لیژنا تهحكیما خهلاتێ رۆمانێ دا، دێ ب تێكۆشان ڤه ل ههڤال خوه و ههڤژینا و هندابوویا خوه گهرهێت، بهلێ ههكه ڤهكۆلهری هندابوویا خوه نهدیت دێ پهنایێ بهته راڤهكرنێ و سوواربوونێ و جاران ژی سهرداچوونێ، ب ڤێ چهندێ تشتهك نامینیت ژ قهنجیا مهزن ژ بلی هندێ كو ههر ناڤونیشانهك بۆ نڤیسهرێ وێ بهێته نیشانكرن! مسۆگهر دێ رهخنهگر هندهك تێكستێن دابریی ئینیت ب چاڤدێریهكا زیرهك ژ بارت و ئهساتینێن رهخنهیا رۆمانێ، بهلێ پا ئهرێ ئهڤه شهنسێ رهخنێ نینه ژ هزرڤانێ؟ خرڤهكرن و دوبارهكرنا فههرهستكرنێ؟ چاوا دكارین ئهڤێ چهندێ ب رهخنا ئهدهبی ب ناڤ بكهین؟ ل دهمێ كو مێشكێ ئهكادیمی یێ كو وهلات و جڤاك پهسنینا وی دكهت ب وێ زانینا پێدڤی دبیتێ، بهێته ڤهگوهاستن بۆ تهكنۆقراتیهكا بێسهروبهر كو چو خهم بۆ نهبن ژ بلی دهركرنا پتر ژ وان پرتووكێن خویندكار و مریدێن وی د چاڤهرێ ژ وان كهسێن ههلگرێن مهتالێن كیشۆتی دا كو ههوا رێكلامێن پارێ وان گههشتی دهست پێ بكهن ب رێیهكا ئیفلچبووی و یا ب گومان.
