مۆزهخانا ئهنفالان
ل سالیادا 29 یا دهستپێكرنا ئهنفالێن رهش ل دهڤهرێن پارێزگهها دهۆكێ چوومه كهلها نزاركێ دا كو ژ نێزیك ببینم كا چ هاتیهكرن، ئهڤ كهلهه ببیته مۆزهخانهكا تایبهت ب ئهنفالان ڤه وهكو بهری شهش سالان بهحس دهاته كرن، یا من دیتی ئهڤ كهلهه تنێ یا ژ ئاكنجیێن وێ یێن كو پشتی سهرهلدانا 1991 ب نهچاری ڤه، لێ ئاكنجی بووین هاتیه چۆلكرن و چو كارێن دی نههاتن بهرچاڤێن من.
كهلها نزاركێ یا لهشكری كو ل سالێن حهفتیان ژلایێ رژێما بهعس ڤه ل سهر شێوازێ كهلهێن لهشكری یێن رۆسی هاتیه ئاڤاكرن، ل پرۆسێن ئهنفالێن رهش ببوو گرتیگهههك بۆ وهلاتیێن سڤیل و بێ گونهه و جهێ ئهشكهنجهدان و سێدارهدانا چهندین وهلاتیێن د ئهنفالان دا كهفتینه دهستێ لهشكرێ رژێمێ.
رووبهرێ ڤێ كهلهێ 15 هزار مترێن چار گۆشهیی نه و ژ دوو قاتان پێكدهێت و زێدهتر ژ 80 ژۆران تێدا ههنه و دنیڤا وێ دا گۆرهپانهكا مهزن یا ههی. ئهڤ كهلهه پشتى سهرهلدانا گهلێ كورد ل سالا 1991 ێ ببوو جهێ ئاكنجیبوونا نهچاری یا وهلاتیێن دهست كورت و كێم دهرامهت، ههتا كو ل سالا 2009 رێڤهبهریا گشتى یا رهوشهنبیرى و هونهری كۆنگرهیهك ب بهرههڤبوونا هژمارهكا راگههاندكار و رهوشهنبیر و مامۆستایێن زانكۆیێ و سیاسهتمهداران ئهنجامدای بۆ وێ چهندێ هزر و بۆچوونێن وان بهێنه وهرگرتن كو ئهڤ كهلهه ببیته مۆزهخانهك بۆ ئهنفالان و بیردانكا كوردستانی ل دۆر دهردهسهریێن وهلاتیێن پارێزگههێ ب تایبهتی ئهوێن ل ههوا ئهنفالان هاتینه دهستهسهركرن و زیندانكرن د ڤێ كهلهێ دا.
ل دووڤ داخۆیانیهكا ئهندازیارهكێ لژنا سهرپهرشتا پرۆژێ دروستكرنا مۆزهخانا ئهنفالان ل ڤێ كهلهێ، كو ل مهها چریا دویێ سالا 2011 دابوو دهزگههێن راگههاندنێ، گۆژمێ 12 ملیار دیناران بۆ پرۆژهی هاتبوونه تهرخانكرن ژلایێ پارێزگهها دهۆكێ ڤه كو دێ د دهمێ چار سالان دا هێته ئهنجامدان و ههر ل وێ سالێ دو قووناغێن كاری هاتبوونه برێڤهبرن و دبێژیت “قووناغێ ئێكێ مه یا ئهنجامدای، ئهو ژی ڤالاكرنا كهلهێ بوو ژ ئاكنجیێن وێ كو زیانێن مهزن گههاندبوو كهلهێ و هندهك دیوارێن وێ یێن ناڤخوهیی ههرفاندبوون و ژۆرێن نوو دروستكربوون و قووناغا دویێ ژی مه یا ب دووماهی ئینای، ئهو ژی پاقژكرنا كهلهێ بوو ژ تهنێن پیساتیان كو چهندین سالان ل سهر ئێك هاتبوونه كۆمكرن وئهم یێن چووینه د قووناغا سیێ دا، ئهو ژی نووژهنكرنا وێ یه كو شێوێ وێ یێ رهسهن و تایبهتمهندیا وێ بپارێزین”.
ژ ڤێ داخۆیانیا ل 2011 ێ هاتیه دان دیار دبیت كو دو قووناغ یێن ب دووماهی هاتین و دهست ب قووناغا سیێ ههر د وێ سالێ دا هاتبووكرن، بهلێ پشتی وێ مه چو قووناغێن دی یێن كاری نهدیتینه، ئانكو ل سالێن (2012 و 2013) دیاردبیت چو قووناغێن كاری نههاتینه ئهنجامدان، ههر چهنده رهوشا دراڤی یا ههرێما كوردستانێ و پارێزگهها دهۆكێ یا ئاسایی بوو و بڕینا بودجێ ههرێمێ ل مهها شوباتا 2014 دهستپێكربوو، ئهندازیارێ سهرپهرشت د وێ داخۆیانیا خوه دا ئاماژێ ب گرنگترین قووناغا پرۆژهی دكهت، ئهو ژی دروستكرنا تابلۆیهكێ تایبهت ب ئهنفالكریان ڤه ل دهرگههێ كهلهێ كو رژێما بهعس خهلك د نیڤا وێ كهلهێ دا ب بلۆكێن كۆنكریتی دكوشتن و چهندین حوكمێن سێدارهدانێ تێدا هاتینه ئهنجامدان.
سهرپهرشتێ لایهنێ هونهری ل موزهخانا ئهنفالان د داخۆیانیهكا رۆژنامهڤانی دا ل ههمان دهم، دبێژیت” ئارمانجا سهرهكی ژ ڤێ موزهخانێ كاراكرنا بیردانكا كوردستانی یه و دێ بزاڤێ كهین ههر تشتهكێ گرێدای ب ئهنفالێن رهش ڤه دڤێ موزهخانێ ڤه كۆم بكهین و دێ بهلگهنامێن فهرمی و داتایێن گرێدای ئهنفالان هێنه نیشادان و دێ مینۆمێنتهك ب بلنداهیا 35 متران هێته دروستكرن و گۆرهپانا كهلهێ ژى دێ وهكو ژینگهههكا بیابانی بیت”.
مخابن پشتی شهش سالان ژ وان ههردو داخۆیانیان ل دۆر كارێن دروستكرنا مۆزهخانا ئهنفالان، تنێ ڤالاكرنا كهلهێ ژ ئاكنجیێن وێ و پاقژكرنا وێ هاتیه ئهنجامدان و چو قووناغێن دی یێن كاری تێدا نههاتینهكرن. بهلكو نه تنێ ئهو چهنده، بهلكو ههتا نوكه مینیۆمێنتهك بۆ ئهنفالكریێن پارێزگهها دهۆكێ نههاتیه دروستكرن و چو رۆفاتێن ئهنفالكریان ژی نههاتینه زڤراندن بۆ دهڤهرێن پارێزگههێ، بهلكو ههتا نوكه ئهو رۆفات یێن ماینه دبن خیزێ شاریای یێ بیابانێن عیراقێ دا.
