ناڤێن داروبار دهڤهرا بهرواریا بۆ نموونه
داربار دهڤهرا بهرواریا بۆ نموونه)
بهرههڤكر: سهدیق حهجی وهلی ژجڤاتا زمانزانێن كورد.
خهلهكا پێنجێ.
“فهرههنگ و كهلچهر”
داوبار : وهك زاراڤهكێ تایبهت،
بۆ داری، دار و باری بتنێ ل كاره، و ب رهنگهكێ گشتی بۆ شینایی ژی ل كاره.
11- تویهویك.
12- تویرهشك
13-دیندار:
دیندار: دارهكا كهسك و بهلك نازكه، پهز گهلهك حهژ چۆلیێ وێ (بهلگێ وێ) دكهت. و ل جهێن هوین فینك، ل بهر نزا شین دبیت و گۆتنهك ژی دهرباهری وارگههێ دیندارێ ههیه و دگۆت:
“بهژنا لاوكێ من ژ دار دیندارا،
منێ چاندبوو ل زۆزانا،
وێ شین ببوو ل بهر نزارا.. ! (ستران)”.
14-كهڤۆت:
دار كهڤۆت ل جهێن هوین، بلند و دهردۆل شین دبوو. ئانكۆ ل وارێن چیایی و خۆش، ئهڤ پارچه سترانه جهێ ژینگهها كهڤۆتێ دیاردكهت و دگۆت:
“ههی هۆت و ههی هۆت!
ل دهر دۆلا شین بوون كهڤۆت،
وهی بویك لهیلانێ
جهرگێ من سۆت! (ستران)”
15-گرسك:
16-گویهیشك:
17-هرمیك
18-دار سێڤ:
ل دهڤهرێ نزیكی دوازده رهنگێن سێڤا ههبوون، خۆمالی و بیانی.
19- دار حولیك
20-حولیك نزكی چار رهنگا ههبون.
21- دار حولیرهشك
22-مێو، مێوه؛ ( رهنگه بۆ ناڤێ فێقی دهێت، چونكی فێقی؛ پهیڤهكا بنیاتێ وێ ژ زمانێ عهرهبیه.)
23-خۆخ
24- دار مژمژه (زهردهلۆك، زهردانی، زهرۆك).
نێزیكی چوار رهنگێن مژمژا ل دهڤه ههبوون.
25- شومتۆر، دارا شومتۆیی:
گۆتنهك ژی ل سهر شڤا شومتوری ههیه و دگۆت:
“چویڤێ شومۆری
ل دور خودانی زڤری!”
ئهڤه گۆتنهكا درێژه، یا تایبهته ب؛ خودانێ ههسپی و هێسترێ كهری و خودانێ زڤیێڤه، و چوڤێ شومتۆری؛ وهكی ئهوان ل سهر بێ ههڤگرتن و تفاقێ دگۆت:
“رت(نهعلهت)ل شهر و شۆر و شاقێ،
نهمازه ل بێ ههڤگرتن و تفاقێ! پهند”.
26- دار بهـ:
بهـ و ئاڤا بهێ وهك دهرمانهكێ كارا بكار دئینان.
27-دار هنار.
28-دار ههژیر:
دار ههژیر. تاكێن دار ههژێ، ئانكۆ شڤتهركێن دار ههژیرێ ، وهك دهرمانێ بالیكا بكار دئینان. چاوه بكار دئینان؛ تاكێن تهرێن وێ دسۆتن و وهكی بزۆتی چهند رۆژهكا ب بالیكا ڤهدنان، ئهڤجا رهێن وان دسۆتن. پاشی شین نهدبوونهڤه، و جهێ بالیلك لێ هولی و پاك دبوو.
29-دار تهوك:
گۆتنهك ل سهر دار تهوكێ ههبوو و دگۆت؛
“نوح پێغهمبهری(س) دهپێن سهڤینا قۆرتال كرنا مرۆڤایهتیێ (سفینه النوح/ نوح؛ علیه السلام)، ژ دارێ تهوكێ چێكر بوون”.
30- بێمك
31- ههڤرست:
دارهكا بهلگ وهرینا وهرزی نهبوو، بهردهوام یا شین بوو.
32-ههلههلۆك
43- بهۆك
34- سپیندار
35- كنێر:
دار كنێر: دارهكێ بهێن خۆشه،دارهكا بێهنداره. بهردهوام(چ هشك چ تهر بیت) بێهنا خوهش ژ دارێ وێ دهێت، ههكه ئێكی تشتهكیه مار ، دیپشك.. پێڤهدابهیه، دا دارێ كنێرێ ڤێرا دئینان و دبرن. یانی وهك دهرمان بوو.
و شڤێن دار كێنیرێ دكرنه گۆپالێن دهستی، وهك دهرمان ژی كۆلیكا كنێر بكار دئینا، و گۆت: “مار ژ بێهنا كنێرێ درهڤیت”.
36- گهز، دار گهز: ل بهر رویباران شین دبوو.
37- دێكانه، بێكانه:
دێكانێ چ بن نه بوون ل سهر تایێن داروباری شین دبوو. ل سهر تایێن دار مازی، بهروی و دینداری..تد.شین دبوو. و ئهڤ گۆتنا ژیری دیار دكهت كۆ دێكانه؛ دار نهبوو.
بێكانه؛ واته “بێ یهكانه (بلا وحده، بدون القاعده)” یانی یا خۆسهر نهبوو. و ئهڤ گۆتنه ب دێكانێ را دگۆت:
“بایهك هات ژ وی خالقی!
دار ب دارێ ڤهلهقی،
دار نه بوو!
دار ژ دارێ خلوقی..! (مامك)”
38-تهڤری:
گۆتنهك ل سهر تهڤریێ ژی ههیه و دگۆت؛
“شڤ ژ تهڤریێ،
دهوار ژ رهڤیێ
رت بابێ خودانێ زهڤیێ!” (مامك)
39-رویل:
گۆتنهكا رهوان بێژی ل سهر رویلێ ههیه، و دگۆت:
“كولۆزكێ روینی یێ درویلێ را،
ههی ژارێ رویلێ!
رها رویلێ یا درهملێ را..!(گۆتنا رهوان بێژی)”
40-مهران:
گۆتنهك ههبوو، مهران دكره میناك بۆ كارێن نهرێنی ل كار بوو، و دگۆت:
“كاریته ژ مهرانا نارابن!
هندهكا دگۆت:
كاریته ژ رویلا نارابن.! (گۆتن. پێكهنین”.
41-دار ئالینك
42-دری:
دری: وهك فێقی، فێقیهكێ خۆش نهدهاته ههژمارتن، ئانكۆ ب رهنگهكێ فێقی نه هات بوو وهردگرتن.
كۆم و قۆشانێن دریان، مهرانان دگۆتێ: دهحل، دهحل و دری. دهحل و دری، ژبهر كۆ گهلهك زۆر بوون ل ههمی جهێن ئاڤی دبهر بهلاڤ بوون: ناڤێ دهحل، دهل و دری؛ دناڤ سترانا دا ههیه: وهكی دگۆت:
“ئهزێ ب رێكا مهعدهنا ژووری دبێژم،
ب دهحل و دری،
سیارۆ تۆ چاوه
ل پهیادێ من دخۆری؟ (ستران)”
43-دار گۆل:
گۆل محهمهدی، (گۆل پیڤازی):
ژ بهر جوانیا گۆلێ؛ گهلهك ئاخڤتنێن خۆش و نازك و رۆمانسی ل سهر گۆلێ ههنه؛ دلۆڤانیا خودێ ل سهر گیانێ؛ محهمهد تهیب دگۆت:
“..هوین دهینا كهن گهلی برا
ژ دهستێ مه دهركهڤت!
ئهو چاڤرهشا وهكی گۆلا
ئهو دهلا وهكی ژ چرا..!(ستران)
44-گۆل چیچهك.
گۆلهكا سێ چار بهلگیه، و وهك قۆشهن و داك شین دبیت گۆتنه ژی ل سر ههیه:
های گۆلێ! گۆلچچهكێ
ته مال دانا مێرستهكێ
های گۆلێ..
45-تهراش؛
تهراش: بۆ سێ رهنگێن داروباری ل كاره: بهروی، مازی و دینداری، و هۆسا دگۆت؛ تهراشا بهروی. تهراشا مازی. تهراشا دینداری. و دگۆته تهراشێن مهزن:قۆشهن، قۆشانه تهراش، و دگۆته یێن بچویك تر: كۆرسی تهراش. و یێن ئاسایی(یێن عادی): تهراش.
دیماهی:
پێدڤی بوو، وێنه یێن ڤان دار و بارێن ناڤبری ههمیان دگهل ڤهكۆلینا مه ههبانه، دا خهلكهكی پتر نیاسیبانه و هاتبانه پاراستن. لێ ئهو مان خهما كهسانێن ڤهكۆ كۆلینان ل سهر ڤان تۆخمه دار وبارا دكهن، یان تایبهتمهندێن دارستانێ، یان ئهو كهسێن ل ناڤ ژینگههێ كاردكهن، ئانكۆ تایبهتمهندێن گیا و چولی و مشتیا گیانهوهران، ئهو ب هیڤیا وانڤه ما. دگهل رێز و سلاڤێن جڤاتا زمانزانێ كورد _ دهوك.
جڤاتا زمانزانێن كورد
