ههلویستێ رۆسیا ژ ههرێما كوردستانێ پشتى روودانێن كهركووك
بێگومان ئهوا ل كهركووك و خۆرماتۆ و پتریا دهڤهرێن مادێ 140 هاتیه كرن و هاتینه داگیركرن ژ لایێ حهشدێ و ئیرانێ و ب هاریكاریا هندهك لایهنێن كوردى، باندۆرهكا مهزن ل سهر ههرێمێ ههبوو و ب تایبهت عیراقێ ب گشتى و پشتى هینگى گشتیا دهڤهرێ كارتێكرن ل ڤان روودانان كر، كو ب رۆلێ خوه ئاریشهكا دهولى پهیداكر. كوو بهغدا بۆ خوه ههژمارت وهكو سهركهفتنهك، ههرێمێ ژى وهكو سهرپێچی و داگیركرنهك دانا د ناڤا ڤان كاروبار و كاودانان دا، بهغدا دهست ب پهیوهندیان و هاتنوچوونان كر بۆ بدهستڤهئینانا ههلویستێ نیڤدهولى ل دژى ههرێمێ ب بههانا سهپاندنا سهروهریا قانوونێ و دستوورى و بهرزهكرنا راستیێن ل سهر ئهردى دهێته برێڤهبرن، بهلێ ههتا نها شكهستینه و لڤین و ئاراستهكرن ل دژى نیازێن بهغدا دهێنه لڤین، ههر ژ دهسپێكرن ل دژى نیازێ، بهغدا ژ ههلویستێ ئهمریكا و ههتا دگههیته ههلویستێ رۆسیا ژ ئهوا د ناڤبهرا بهغدا و ههولێرێ دا، ههلویستهكێ ب هێزه بۆ بهرژهوهندیا ههرێمێ و پهیامهكا ئاشكرایه بۆ ههمى لایهنان و رهتكرنا داخوازیێن وهزیرێ دهرڤه یێ عیراقێ ب ههمى رهنگان، ئهڤ ئێكه ههكه ئهم بزانین كو حوكمهتا رۆسیا ل ههمان دهمى راگههاند ژ روودانێن كهركووك، ئهو رێكهفتنا كۆمپانیا رۆس نهفت ل گهل حوكمهتا ههرێمێ بۆ لێگهریان و دهرخستنا پترۆلێ ل پێنچ جهان ل ههرێما كوردستانێ. نێزیكیا رۆسیا ژ كێشهیا كوردى ب ڤى رهنگى و ههلویستێ وێ ل ههمبهرى وێ و ب تایبهتى ژى پشتى سهرهدانا نێچیرڤان بارزانى بۆ رۆسیا و پشكداریا وى د كۆنگرێ سانتسبۆرگ دا كو د ئهنجام دا، لێكتێگههشتن و رێككهفتنێن مهزن دهركهفتن، ئهڤ ژى بۆ سیاسهتین حوكمهتا ههرێما كوردستانێ و سهرۆكێ دزڤریت، د ڤى ئاراستهى دا، واته كۆمكرنا بهرژهوهندیێن وهلاتێن زلهێز ل كوردستانێ بۆ پشتگیریا كوردستانێ ژ ڤان گهف و مایتێكرنێن ههرێماتیك.
ناهێته ژبیرڤهبرن كو تشتێ هاتیه روودان، پێشدهم یا رێخستى بوو و ههر دهمهكێ نهیێ كورت و چو پهیوهندى ب بابهتێ گشتپرسیێ ڤه نینه. ڤهجنقینهكا مهزن ل ناڤا ههرێمێ دا پهیداكر، بهلێ ئهو رهنگڤهدان پتر یا كاریگهر بوو ل سهر بهغدا بخوه ژ ههولێرێ، ئهڤ رۆژێن داهاتى ژى دێ رووبهرێ وێ كارتێكرنێ سهلمینن كو ههما عیراقهكا ئێكگرتى بدووماهى بینن. زالبوونا میلیشیاتێن تاگیر بۆ ئیرانێ، چو ئیرانى بیت یان عهرهبى شیعى یانژى توركمانى یان كوردى ل سهر كهركووكێ و پتریا دهڤهرێن 140 ژى، گهلهك ژ بادهكان تهڤلى ههڤكرن و ژیوارهكێ دیتر بهرپاكر، ئاوایهكێ مژهوى، بهلێ پتریا وهلات و كۆمپانیان مانه ل سهر نوونهراتیا دیپلۆماسى و ئابووى و بازرگانى ل ههرێمێ، بهلێ رهنگه ههڤركیا روودانان كر، سهرهراى مهترسیا وێ، ئهڤه ژى ڤهدگهریێت بۆ باوهریا وێ ب سازیێن حوكمهتێ و سهرۆكاتیا وێ و سهرۆكاتیا ههرێمێ، ئاشكرایه كو ئهو كوردان و ههرێما كوردستانێ ناگوهۆرن ب كۆمهكا عیساباتان یێن پترۆلێ و غازێ ددزن و تهر وهشكا پێكڤه دسۆژن ژ پێخهمهت بهرژهوهندیێن خوه. پشتراست كر كو ئهو ب چو رهنگهكى نیازا هزركرنێ و پهیرهوێ سیاسى ل عیراقێ نهكریه پشتى رزگاركرنا وێ ل سالا 2003، بهرهڤاژى، ئێدى مهترسیدارتر لێهات و بوو گهفهك نه تنێ ل سهر ناڤخوه بهلێ خوه ل سهر وهلاتێن ههڤسوى و جیهانێ ژى.
دبیت پشتى دهركهفتنا قانوونا پترۆلێ و غازێ یا تایبهت ب ههرێما كوردستانێ ڤه، یا ههژمار (22) ل 2007 حوكمهتێ بزاڤ كر مفایى ژ ڤێ قانوونێ وهربگریت ههتا دووماهى راده و كاركرن ب گۆرهیى وێ، ب تایبهت كو ههڤبڕنێ ل گهل دستوورێ عیراقى نهكهت چونكو ژ ماف و دهسههلاتێن ههرێمێ یه ل گۆر مادێ 121 ژ دستوورى، ئهڤه ههكه بزانین و ههتا نها كو حوكمهتا بهغدا ئهڤ جۆره قانوونه نینه. حوكمهتا ههرێمێ سیاسهتك و پلانهكا درێژخایهن دانابوو بۆ كاركرن ل گۆرهى وێ و ل سهر چهندین بهرهیان، شیا كو خوه بپارێزیت ژ سیاسهتێن حوكمهتا بهغدا یا تاكلایهن و رادهكى بۆ خوه بدانیت كو بزاڤ دكرن ههر تشتهكى بێخیت دهستێ حوكمهتا ناڤهندى بهێز بێخیت و زال بیت ل سهر ههمى قهبارێن عیراقێ و ههلبهت ناكۆكى دستووى. ل 4/8/2012 حوكمهتا ههرێما كوردستانێ ژیا كۆمپانیا غازبرۆم یا رۆسى یت مهزن رازى بكهت بۆ وهبهرهێنانێ د بیاڤێ وزێ دا ل ناڤ ههرێمێ و چهندین گرێبهست ئیمزا كرن و كۆمپانیا غازبرۆم دهست ب كارى كر د سێ كۆلكان دا، ئهو ژى گهرمیان و شاكال و حهلبجه و پشتى هینگى ب دروستى ل كۆنگرێ سانتسبرگ ل 2/6/2017 كۆمپانیێ داخواز ژ ههرێمێ كر كو ئهوێ دڤێت هێشتا بیاڤێ كارێ خوه بهرفرههتر بكهت ل ناڤا ههرێمێ و ل ههمان دهمى حوكمهتا ههرێما كوردستانێ گرێبهستهكا درێژخایهن ئیمزاكر ل گهل كۆمپانیا رۆزنهفت یا خوهدى حوكمهتا رۆسى و دهرباهرى وێ كۆمپایێ بریارا دا 700 هزار بهرمیلان رۆژانه بكڕیت ژ پترۆلا خام ژ ههرێمێ دا كو پشتى هینگى بلندببیت بهر ب ملیۆن برمیل ل دووماهیا سالا نها و كاركرن د پێنچ كۆلگێن ههرێما كوردستانى دا.
د پیڤاژۆیهكا پێكڤهگرێداى دا حهكمهتا ههرێمێ ل 18/9/2017 رێككهفتنا خوه ل گهل كۆمپانیا رۆزنهفت راگههاند بۆ درێژكرنا بۆڕیا غازا سروشتى ب رێیا توركیا بهر ب بهندهرێ جیهان ب مهزاختیا ملیار دۆلار و ب هاتنا سالا 2019 كۆمپانى دێ پێدڤیێن ههرێمێ ژ غازا سروشتى ل ناڤخوه و ل سالا 2020 دێ هێنه فرۆتن بۆ بازارێن جیهانى ب قهبارێ 30 ملیار مهترێن شهشپۆله ب سالانه و ئهڤ چهنده ئاماژێ ددهته رهههندێ ستراتیجى یێ ڤان جۆره رێكهفتنان و گرێبهستان، ههروهسا ژى ل سهر رهزامهندیا لایهنێ توركى ژ ڤان گرێبهستان، دوور ژ هندهك بۆیهرێن ل بهر چاڤكێن كامیرا و نووچهیێن رۆخسارى، ههلبهت ژى رێگری هینگى نهكربوو ل سهردهمێ گشتپرسى ل ههرێمێ هاتیه كرن ل 25 ى ئیلۆنا بۆرى، سهرهراى هندهك كریارێن رۆتین یێن پشتى گشتپرسیێ هاتینه كرن، ئهڤه ژى ل سهر رۆسیا ژى دهێته سهپاندن. ئهڤ ئێكه دیار دكهت كو فهره ل سهر حوكمهتا ههرێمێ كو كارهكێ مهزن ئهنجامدایه بۆ دانانا بنیاتهكێ ئابوورى یێ ب هێز بۆ سهربخوهیا پاشهرۆژێ ب رێیا وان رێكهفتنێن ل گهل وان كۆمپانیان ئیمزا كرین، كۆمپانێن زلهێز و سهركێش د ڤى بیاڤى دا و ب داخوازیا چهندین وهلاتان وهكو ئهمریكا و رۆسیا و فرهنسا و ئیمارات و هندهكێن دیتر. حوكمهتێ بزاڤێن خوه چڕتر لێكرینه پێشدهم وهكو بزاڤ بۆ چارهسهركرنا ئاریشێن خوه ل گهل چهندین كۆمپانیان وهكو رێكهفتنا كۆمپانیا دانا غاز یا ئیماراتى و دانا یا نهرۆیجى بۆ راستڤهكرنا ناكۆكیێن خوه و دانا دهینێن خوه كو كارتێكرنێ نهكهت سهر باوهریا بدهستخشتى ژ حوكمهتا ههرێَمێ د ڤى بیاڤى دا و دا كو كارتێكرنێ نهكهته سهر بزاڤێن ژدل یێن ههرێَمێ بۆ راگههاندنا دهولهتا خوه یا سهرخوه. لهورا ل سهر حوكمهتا ههرێمێ دهێته سهپاندن كو ئهو سهربازێ (مهجهۆله) یێ كو كاردكهت بۆ ئاڤاكرنا كیانهكێ سهربخوه ل باكۆرێ عیراقى.
و/ئهڤرۆ
