هولوكۆستا كوردستانێ د ناڤبهرا قورئانا پیرۆز و یاسا نیڤدهولهتی دا
بهری هاتنا پێغهمبهرێ نازدار محهمهدێ كورێ عبدالله ـ سلاڤێن خودێ ل سهر بن ـ ب چل سالن، ل دهڤهرا نهجران پاشایهكێ زۆردار رابوو ب كۆلینا حهفت خهندهكا و ههر خهندهكهك ب درێژیا چل گهزا و د ههر خهندهكهكێ دا ئاگرهكێ ب هێز ژكهربو وكینێ ههلگهر، بهری ئهو ئاگرێ خوه بشارینت ب دانانا قورمێن مهزن و هشك وبخهملینت ب بزۆت و پهلێن سۆر. ئارمانجا ڤی ئاگری نه بۆ لێنانا شیڤهكا ب تهشریب بۆ یان بژارتنا تكه وكبابا بۆ یان گێرانا دیلانهكێ بهاری بوو. ئارمانجا ڤی ئاگرێ قهلاندن و حهلاندنا مرۆڤان بوو، هولوكوستا ئیماندارا بوو، نه هێلانا پهیڤ و رێیا خودێ پاك و دلۆڤان بوو، ژناڤبرنا یێ دی بوو. ژبهر ڤی دیمهنێ تراجیدی و سههم و نه مرۆڤاتی خودێ پاك و دلۆڤان چیرۆكا ڤان قوربانیان و ڤی زالمی پاراست و تۆماركر د قورئانا پیرۆز دا بناڤێ ((خودانێن خهندهكێ)) ئانكو قوربانیێن خهندهكا ئاگری. گونهها ڤان مرۆڤان بتنێ ئهوان باوهری ئینا ب خودایهكی نه خودایێ پاشای بووو یان د ناڤهرۆكا خوهدا ئهوان باوهریا خوه ڤهكێشا ب پاشای و خودایهتی و ئاینێ وی. دیمهنێن سۆتن و قهلاندن و ههوارههوارا ڤان بێ گونهها ئهسمان هژاند و بوو ئهگهر خودێ پاك و دلۆڤان سۆرهتهك د قۆرئانا پیرۆزدا ئینا خوار بناڤێ (بروج) كو ژ بیستودو ئایهتان پێكدئێت، بهحسێ ڤێ قركرن وگونههـ و تاوانا مهزن كر. ههر ژدهسپێكا سۆرهتێ دهمێ مرۆڤ دهست ب خواندنا وێ دكهت دێ ههست ب خهمهكا مهزن و لهش تهزین كهت، و ههر مرۆڤهكێ شارازاهی د سهلیقهت و زمانێ عهرهبی ههبیت دێ ههست ب ڤێ چهندێ كهت. خواندهڤانێ هێژا، كهرمكه ل گهل من ب دهنگهكێ بلند ڤان ئایهتێن پیرۆز ب خوینه دا تهما ڤێ ههستێ د ناخ و دل و مێشكێ خوهدا ههمبێز و ههست پێ بكهی، بسم الله الرحمن الرحیم:{ۆالسَّمَاوِ ژَاتِ الْبُرُوجِ (1) ۆالْێوْمِ الْـمَوْعُودِ (2) ۆشَاهِدٍ ۆمَشْهُودٍ (3) قُتِڵ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ (4) النَّاڕ ژَاتِ الْۆقُودِ (5) إِژْ هُمْ عَڵیْهَا قُعُودٌ (6) ۆهُمْ عَڵى مَا ێفْعَلُونَ بِالْـمُۆْمِنِینَ شُهُودٌ (7) ۆمَا نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَنْ یُۆْمِنُوا بِاللهِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ (8) الَّژِی ڵهُ مُلْكُ السَّمَاۆاتِ ۆالْأَرْچِ ۆاللهُ عَڵى كُلِّ شَیْوٍ شَهِیدٌ (9) إِنَّ الَّژِینَ فَتَنُوا الْـمُۆْمِنِینَ ۆالْـمُۆْمِنَاتِ پُمَّ ڵـمْ ێتُوبُوا فَڵهُمْ عَژَابُ جَهَنَّمَ ۆڵهُمْ عَژَابُ الْحَڕیق }[ سورهتا البروج]. د رێك و ناڤهرركا ڤان ئایهتێن قورئانا پیررزدا خودێ پاك و دلۆڤان ڤیایه مه ههمیان ئاگههدار كهت و بۆ مه دبێژیت كو كوشتنا ب كۆم تاوانهكا مهزن و بێ توخیبه، و ههر كهسێ ڤان جۆره تاوانان بكهت دێ یێ ری رهش بیت دونیایێ دا، و ل ئاخرهتێ ژی دێ ئاگرهك ل دۆر بهژنا وی زڤرت ودێ وی سۆژیت ههتا ب گههیته د ناڤا دلێ وی دا ، وباش هزرا خو دگوتنا خودێ پاك ودلوڤان دا بكهن دهمێ دهرحهقێ ڤان كهسادا گوتی : ( لهم عژاب جهنم ولهم عژاب الحریق ) ، ئانكو دوو جورێن ئهشكهنجهدانێ بو وان یێن ئامادهكرین. راست ئهگهرێ سهرهكی یێ هاتنا ڤێ سورهتێ وڤان ئایهتێن پیروز توماركرن وپاراستنا چیروكا قوربانیێن خهندهكێ بوو، بهلێ د ههمان دهمدا ئاماژهمهكا مهزنه د ناڤهرۆكا خوهدا بۆ ههر روودانهك و تاوانك و كوشتارهكا ب كۆمه، ل كیش دهمی وكیش زهمانی. ب دهستواژهكا دی من دڤێت بێژم: ئهگهر هاتنا قورئانا پیرۆز یا بهردهوامبا دا نوكه تێدا بینین و خوینین چیرۆكا كیمیابارانكرنا ههلهبچه و سهرهاتیا ئهنفالێن رهشێن گهرمیان و سۆران و بههدینان وكۆمكوژیا گوندێ كوریمێ و صۆریا و كهلا نزاركێ و نوكره سهلمان و د ههمان دهمدا دا بهحسێ جینۆسایدا دهڤهرا شنگال و دهور و بهرێن وی وتایبهت گوندێ گوچر وووووو هتد. دیسا یافهره بێته گۆتن كو پرۆسا ئهنفالێن رهش نه بتنێ مرۆڤێ كوردستانێ ژناڤبریه، بهلكو ژینگهها كوردستانێ ب ههمی تهوهر و ناڤهرۆكا وێڤه یاهاتیه تیڕۆركرن و ژناڤبرن، مینا ئاخ وداروبهر كیا و شینكاتی وگیانهوهر و ههوا و ئهسمان كانی و ریبار وب گورتی پررسا ئهنفال رهش ژناڤبرنا ژیانێ بوو ل ههمی كوردستانێ ب ههمی نهتهوه و ئاینی و مهزههب خوهڤه. بۆ زانین نهتهوێن ئێگرتی نهچار ب دانان و ئیمزاكرنا رێكهڤتنهكێ د ناڤبهرا ئهندامێن خوهدا بناڤێ رێگهڤتنا ((رێگرتنا – منع – تاوانا بنبركرنا ب كۆم )) ل سالا 1948، پشتی كوشتنا كۆم زێدهبووی د ناڤ گومهلگهها نیڤدهولهتی دا تایبهت پشتی شهر وجهنگ بووینه رێكهك ژ رێكێن چارهسهریا گێشێن ههلاویستی د ناڤبهرا دهولهتا دا، و مادێ دووی (2) ژ رێكهڤتنا ناڤبری ب ههر پێنچ بركێن خوهڤه ب ئاشكرایێ وان جۆره تاوانا بهرچاڤ دكهت ئهوێن دكهڤنه دبازنێ تاوانێن بنبركرنا ب كۆم. دیاره ئهڤ رێگهڤتنه نهبوو رێگر بۆ نههێلانا كوشتن و بنبركرنا ب كۆم لهورا جڤاكێ نیڤدهولهتی رابوو ب دانا دادگهههكا نیڤدهولهتی بناڤێ ((دادگهها تاوانێن نیڤدهولهتی)) ل سالا 1998، پێخهمهت دادگههكرنا وان تاوانبارا ئهوێ دبنه ئهگهرێن سهرهكی دتاوانێن بنبركرن وكوشتنا ب كۆم و تاوانێن دژی مرۆڤایهتیێ، تایبهت دهمێ دهولهتێن وان تاوانبارا حهز نهبیت ب دادگههكرنا وان ب ههر ئهگهرهكێ ههبیت، و مادێ حهفتێ (7) ژ یاسا ڤێ دادگههێ وب ههر دوازده بركێن خوهڤه ب رۆنی بهحسێ وان تاوانان دكهت ئهوێن دكهڤنه د بازنێ تاوانێن بنبركرنا ب كۆم و تاوانێن دژی مرۆڤایهتیێ. ل ژێر ررناهیا رێگهڤتنا رێكرتنا تاوانێن بنبركرنا ب كۆم و دادگهها تاوانێن نیڤدهولهتی فهره ل سهر حوكمهتا ههرێما كوردستانێ و تایبهت لایهنێن پهیوهندیدار بادهكا ئهنفالێن رهش بزاڤێ ل سهر بكهن د ناڤا دادگههێن عیراقا فیدرال دا، پێخهمهت سزادانا تاوانبارا و تایبهت ئهوێن بریارا ئهنفالێن رهش دای و د ههمان دهمدا بڕیار قهرهبووكرنا قوربانیێن ئهنفالێن رهش بێته دان دهسپێكی مرۆڤێ كوردستانێ و پاش ژینگهها كوردستانێ. و ههردهمێ حوكمهت و لایهنێن پهیوهندیدار یێن دهولهتا عیراقا فیدرال ب ئهرگ وكارێن خوه نهرابوو پێخهمت دادگههكرنا تاوانباران، وی دهمی دڤێت ههمی كار بێنهكرن ژ لایێ حوكمهتا ههرێمێ ڤه و تایبهت لایهنێن پهیوهندیدار ژبۆ تهدویلكرنا تاوانێن ئهنفالێن رهش، وهك هولوكوستا كوردستانێ. تێبینی: ——– 1- جهێ چیرۆكا خودانێن خهندهكی پتریا بۆچوونا دبێژن دهڤهرا نجران ریدایه وهندهك دبێژن ل یهمهن یا ریدای. 2- قوربانیێن چیرۆكا خهنهكێ ژ ئاینێ پێغهمبهرێ خودێ مهسیحێ كورێ مهریمێ نه – سلاڤێن خودێ ل سهر بن – . 3- ناڤێ وی پاشایێ ئهڤ تاوانه ئهنجامدای، ههر وهك دژێدهرێن ئیسلامیدا هاتی هندهك دبێژن ناڤێ وی (یوسف ئاسار -ژو نواس – ) وهندهك دبێژن ناڤێ وی (یوسف بن شراحیل) . 4- رێگهڤتنا (رێگرتنا تاوانێن بنبركرنا ب كۆم) ل سالا 1948 هاتیه دانان، و ل سالا 1951 چوویه د بارێ جێبهجێكرنی دا، و تا سالا 2004 ، سهد وسیهـ وحهڤت (137) دهولهتا یا پهسهند كری. 5- یاسا دادگهها تاوانبارێن نیڤدهولهتی ل باژێرێ رۆما هاتیه دهركرن، ل سالا 1998، و چوویه دبارێ چێبهجێكرنێ دا، ل سالا 2002. 6- سۆرهتا (البروج) ب ئاشكرا بۆمه تێگههێ تاوانا كوشتن و بنبركرنا ب كرم دانیت. 7- مادێ دوو (2) ژ رێگهڤتنا رێگرتنا تاوانا بنبركرنا ب كۆم و مادێ حهڤتێ (7) ژ یاسا دادگهها تاوانێن نیڤدهولهتی، ههردو پێكڤه جێبهجێ دبن ل سهر تاوانا دژی خودانێن خهندهكێ هاتیه ئهنجامدان، چنكو تاوان كوشتنهكا مهرمدار وئاشكرا بوو ژ پێخهمهت ژناڤبرنا كرمهكا مرۆڤان ل سهر بنیاتهكێ ئاینی. د.جمعه بندی – دهۆك دكتوراه فی الفقه المقارن بالقانون
