وهلاتیبوون د فهرههنگا نهتهوهپهرێسان دا
رهمهزان نسرالدین كێڤلى
گهلهك رهفتار و كریار گومانێ بۆ جڤاكى و خهلكى دورست دكن و د ناڤا خوهدا ئهڤ كریاره ههلگرێن چهندین پهیامێن راستهوخوهنه و رویێ راستهقینه یێ خودانێن وان كریاران دیار دكن. دبیت دوورشمهك یانژى گهلهك پهیڤێن راماندار ههبن هندهك وهلات یان كهسایهتێن سیاسى بكاربینن بۆ گههاندنا پهیاما خوه، بهلێ پتریا وان، تهنێ بۆ خاپاندنا رایا گشتى نه، یانژى ڤهشارتنا روویێ نهپهنى یێ وێ دهستههلاتێ یان وى كهسى یه. ههڤوهلاتیبوون چهمكه دهولهتا دیمۆكراسى هیچ رامانهك نینه، ههكه چهمكێ ههڤوهلاتیبوون لێ نههیته جێبهجێكرن و پهیرهوكرن ل سهر ههموو ئاستێن دهولهتێ و ئهو دهولهت دێ یا ڤالا بیت ژ وان بهایێن مرۆڤایهتیێ ههكه ههموو بنهمایێن ههڤوهلاتیبوونێ نههێنه شرۆڤهكرن بۆ دامودهزگههێن دهولهتێ. بهرامبهرى وێ ژى نهتهوهپهریسى كو تێگهههكێ دیرۆكى یه، گهلهك وهلات ل سهر ئاڤا بووینه دژهپرنسیپێ ههڤوهلاتیبوونێ یه، بهلكو نهتهوهپهریسى چوویه د ناڤ خوینا هندهك مللهتێن گرتى دا و خهلكى دى پێ د چهوسینن.
چونكو نه ئهو رهوت یانژى مللهتێن نهتهوه پهریس نه رێزێ ل قانوونێن نیڤدهولهتى دگرن، نهژى قانوونێن وهلاتێ خوه و گرنتیكرن، نموونه ژى ئهو خانما كوردان ل ترابزۆنێ ئالایێ ههرێما خوه بلند كرى كو هیچ قانوونهكا نیڤدهولهتى و ناڤخوهیی ل چ وهلاتان نینه، رێگریێ ل بلندكرنا ئالایهكێ بگریت كو د بنهما دا ئهو ئالایه دستوورى یه، تنێ قانوونێن حوكمهتێن نهتهوهپهریس نهبن رێگریێ ل ڤان جۆره بابهتان بكهن. وهكو مافهكێ ئاسایێ یێ ههر وهلاتیهكێ ل كیرا دونیایێ بیت، (پێگیرى، ژیبوون، وهلائبوون، بهرپرسیارى) یا وی ل بهرامبهرى وهلات و قانوونێن نیڤدهولهتى ههیه و ئالا ژى پشكهك ژ ڤان ههر چار تێگههێن مه ئاماژه پێكرین. بۆیهرێن گومانا وى مینا تیرۆركرنا دپلۆماتكارهكێ تورك ل ههولێرا پایتهخت، ژبلى قۆلكرن و پهیرهوكرنا سیاسهتا تێكدانا ئاسایشا ناڤخوهیا ههرێمێ ب مهرهمێن نهتهوهپهریسان، هیچ رامانهكا دى نهبوویه ب مخابنى ڤه ژى نهتهوهپهریسان حهز و ئارمانج ههبوویه ئاراستهیا ڤان ههردو بۆیهران بهر ب ئاقارهكێ ڤه ببن رهوشا ئێمناهیا كوردستانێ تێكبدن.
بزاڤێن برێز سهرۆكێ ههرێمێ ل ههردو بۆیهران دا كاریگهریا خوه ههبوویه، كاریگهریا ئێكێ گرنگیدانا ب تێگههێ ههڤوهلاتیبوونێ بووینه كو ئهو كهسێن بووینه قوربانیێن دهستێ نهتهوهپهریسان بهێنه ئازادكرن و داخوازا لێبۆرینێ ژ وان بهێتهكرن، ئهڤه بخوه بخوه رێزهكه ل وێ ههڤوهلاتیبوونێ یا كو كهسهكێ تورك یان عهرب و فارس یانژى كورد شانازیێ پێ دكن كو بنهمایێ ئهڤان مللهتان پێكڤه گرێدن مرۆڤ بوونه. گرنگیا دووێ بابهتێ ئازادى و ئاشتیا جڤاكى پێكڤه ژیانه د ناڤبهرا ههموو پێكهاتێن دهڤهرێ ل جهێ دوژمنكاریێ سیاسهتێن ئاشتیانه بهێنه پهیرهوكرن و گرنگیا ژ ههمیان گرنگتر ههڤوهلاتیێن كوردستانێ ههست بكهن كو دهست ههلاتهك ههیه بهرژوهندیێن وان یێن مادى و مهعنهوى دپارێزیت و ناهێلن ئهو وهكو تاكێ كورد بكهڤنه ل بن زولما نهتهوهپهریسانڤه.
ل دووماهیا ڤێ گۆتارێ ئهم گههشتینه دهرئهنجامهكێ كو ههڤوهلاتیبوون و نهتهوهپهریسى د ئێك بازن دا دا كۆم نابن دهولهت چهند ئیدعائا پرهنسیپێ ههڤوهلاتیبوونێ بكهت ل دهمێ بۆیهرهكا ب ڤى رهنگى ببته لایهنگیر ژ ئهنجامێ زالبوونا نهتهوهپهریسیا خوه نهشێت وهكو دهولهتهك دیمۆكرات یان شارستانى رهفتارێ بكهت. ئهنجامی دێ هزرهك بۆ پێگههێ تاكێ كورد هێتهكرن دهمێ ل سهر بلندترین ئاست مایتێكرن بهێتهكرن بۆ ئازادكرنا وان.
