وەرزش ب ڤیانێ و ڕێزگرتنێ یا جوانە
محەمەد عەلی نوری
وەرزش د زمانێ ئاشبۆیی دا ئانكو خوە هەلاڤێتنا جەستەییە چو ب ئەنجامدانا یارییان یان ژی ئەنجامدانا ڕاهێنان، ئەم هەموو ل سەر وێ یەكێ ئێك بۆچوونێن كو وەرزش تاكە كریارا پاراستنا تەندرۆستییا هەر مرۆڤەكی یە كو ب ڕێیێن دروست ڕاهێنان بكەت لەوما ژی بوویە لایەنەكێ هەرە گرنگ د ژیانا مرۆڤان دا.
ژلایەكێ دووڤە یا دیارە لاكێشێن وەرزشێ دوورتر چوویە و نەمایە بازنەیا تایبەت ب وەرزشڤانان ڤە ئەو ل سەر ئاستێ جیهانێ پووتەدانەكا مەزن بوو دهێتە دان و ل گەلەك وەلاتان بوویە پرەكا خۆشكرنا پەیوەندیان چو سیاسی بن كو نێزیكبووونێ دگەل وەلاتێن دی پەیدا دكەت یان ژی ئابۆری بن كو بڕێیا وەرزشێ ئابۆرێ وەلاتێ خوە گەش دكەن ب دورستكرنا یاریزانان یان مفایێ ئەنجامدانا یارییان یان دانانا وەبەرهێنانێ ب مفا وەرگرتنا یاریگەهـ، هۆل و ئەردێ وێ یانەیێ، گەلەك وەلات ژی بڕێیا وەرزشێ پێشكەڤتینە بووینە ناڤێن مەزن د جیهانێ دا نموونە ئەرجەنتین، بەرازیل، ئسپانیا و هەتا.
ئەڤە لایەنەكێ گرنگە د ناڤا وەرزشێ دا هەیی، هەكە ئەم شرۆڤەكرنەكا دی ب دەینە وەرزشێ ولاكێشەكا دی بۆ ب دانین دبیتە ئەگەرێ خرڤەبوونا خەلكەكی د ناڤا هۆل و یاریگەهان دا كو ب ئێك دەنگی بۆ پشتەڤانییا تیما خوە دكەن، ئەڤە ژی پێشهاتەكێ گەلەك گرنگە ژبۆ خرڤەبوونا كۆمەلگەهێ و ڤیانا باژێر و وەلاتێ خوە كو زاروو، كەسانێن دانعەمر، كەسێن بەرپرس و هەموو تەخێن باژێری پشكداری پشتەڤانیێ دبن.
یا من دڤێت ئەز ب گەهینم دەمێ هەبوونا یارییەكێ د ناڤبەرا تیمێن باژیری یێن ئێك پارێزگەهـ كو دهێتە هژمارتن یاریێن دێربی یان یێن وەلاتی دا كو دهێتە هژمارتن كلاسیكۆ، ئەڤان یارییان تامەكا تایبەت یا هەی بۆ جەماوەر و ئۆتماتیكی دێ دەرۆنێ پشتەڤانان ب زاخ و مۆرالەكا بلندتر بیت و حەزا هەر پشتەڤانەكی یە تیما وی باشتر بیت و ب سەركەڤیت، لسەر ئاستێ جیهانێ دبینن دەمێ یاری دناڤبەرا یانەیێن مەزن ژ چارچووڤەیێ دێربی و كلاسیۆیان دا دهێنە كرن جەماوەرەكێ ئێكجار زوور دهێنە پێش ئەڤە ژی سرۆشتی یە و ل هەموو جیهانێ دهێتە دیتن، نموونە ئەو دێربیێن دناڤبەرا بەرشەلۆنا و ڕیالێ دا چێدبین ب سەلامەتی ب دووماهی دهێت بەرۆڤاژی دێربی و كلاسیكۆیێن مە ئەوێن بەری بهێتە كرن هێرشێن سۆشیال میدیایێ ب ڕێیا هندەك كەسێن نە بەرپرس ژ پشتەڤانێن هەردو یانەیان دەستپێ دكەت ب كەڤ، دژاتیكرن و ئاخڤتنێن كرێت كو ئەڤ دبیتە ڕێكار و دەرگەهەك كو د رۆژا یاریێ دا ب وێ دەرۆنێ دژاتیكرنێ سەرەدەرییا یاریێ و پشتەڤانان ب كەت، ئەڤ كریارە كو ئێكجار د خەلەتن و دبنە ئەگەرێن توندۆتیژی و ئاریشەیێن مەزن دناڤبەرا دو یانە و باژێران دا.
ب ڕێیا سۆشیال میدیایێ تێكدان دەست پێ دكەت
سۆشیال میدیا ئەو ئالاڤێ ئەلكترۆنی كو ئەم هەموو ب كار دئینن، هەر تشتەكێ د دونیایێ دا چێدبیت چو باشی چو خرابی مە ئاگەهی یا ژێ هەی، لێ د نوكە دا بۆ هندەكا یا بوویە ئامرازەكێ گەهاندن و بەلاڤكرنا كار و گۆتنێن خراب كو ب كارئینانا سۆشیال میدیایێ ب شێوەیێ خراب ئێك ژ ئەگەرێن سەرەكی یێن ڤان ئاریشانە، هندەك گەنج هەنە دبیت سنێلە بن بڕێیا تۆرێن چڤاكی دێ ئاخڤتێن دژاتیكرنێ و ڕەكەزپەرستیێ چو ب ڕێیا لایڤان یان نڤێسین بەلاڤكەن، ئێك ژ مەترسیترین كارێن دهێنە كرن، هەرچەندە دناڤا وان لایڤان و كۆمێنتان دا ڤێ شێوازێ سەرەدەریێ ڕەدكەن و دخوازن كەس گوهێ خوە نەدەتێ.
چو پێدڤییە بهێتە كرن
هەرچەندە ب هەبوونا یاسایێ وبەندێن قانوونی كو ئەوێن ب خەلەت ب كارئینانا تۆرێن كۆمەلایەتی بكەت یان بكەتە مینبەرەك بۆ كارێن نە باش و ئاخڤتێن كرێت و دژاتیكرن دێ هێتە سزدانا و ئەڤە ژی ڕێكەكا باشە بۆ ڕاوەستیانا خەلەتیان لێ یا گرنگ ئەوە دناڤا وەرزشێ دا چ بهێتە ب كارئینان دا بشێن باهۆزێ دژاتیكرنێ د ناڤ پشتەڤانان دا بهێتە كێمكرن یا ڕاوەستاندن و بڤی رەنگی.
ئێكەم :پێنگاڤەكا باش ژلایێ ئەوان یانەیێن جەماوەرێ وان ڤان كاران دژی ئێك دكەن دڤێت كەسێن دەرۆناس و شارەزا ب دانانا و لژنەیێن بەردەوام هەبن بۆ هوشیارییا ڤان كاران بدانن و دۆڤچوون یا تەسەل بیت، ژبۆ راوەستیانا ترسا هەبوونا تێكدانا و ئێشاندنا جەستەیی.
دو: هەماهنگی دگەل دەستەیێن پشتەڤانان بەری یاریێ و ب دەنگۆیێ بلند بەری یاریێ كەسێن پسپۆر ئامۆژگاری و گرنگییا براینێ بۆ پشتەڤانان دیاربكەن و بلا بیرا وان بینن كو ئەو كەسێ توندۆتیژێ دكەت دێ تووشی سزایێن یاسایی بن و ئەوێ دهێتە گرتن ژی ئێكسەر بۆ دادگەهێ بهێتە هنارتن نەك بتنێ بۆ دەمەكێ كورت بهێتە گرتن و بهێتە ئازادكرن.
سێ: درۆستكرنا پەیچێن هوشیاریێ و رەوشەنبیرییا ڤیان و ڕێزگرتنا وەرزشی بدانن، كەسێن رەوشەنبیریا وەرزشی و رۆژنامەڤانێن شارەزا د وەرزشێ دا بلا ببنە ئالیەك بۆ بەلاڤكرنا رەوشەنبیرییا گیان و ڕێزگرتنێ و ڕەوشەنبیریا جەماوەری ب هەر ئەنجامەكی ڕازی بن و بلندكرنا گیانێ وەرزشی.
چار: دۆڤچوونا وان كەسان بكەن یێن كۆمێنت و لایڤێن دژاتیكرنێ و ئاخڤتێن كرێت دكەن و بهێنە گرتن و وێنەیێن وان یان دانپێدانێ ب خەلەتیا خوە بكەن و سۆزێ بدەن ئێدی ئەو وەنەكەن، وەكو دهێتە زانین ئەڤ خالە یا كارابوو و دەستخووش ل جهێن پەیوەندیدار دكەین.
پێنچ: هەبوونا سەرەدانێن بەردەوام و ڕێكەڤتنا هەماهنگی دناڤبەرا یانەیێن مە دا و دانانا چالاكیێن ژبلی وەرزشێ و دووركەڤتنا ئەندامێن یانەیێ ب داخویانیێن گرژبوونێ دناڤبەرا هەردو یانەیان دا ڕێكێن چارەسەركرنا ئەڤان ئاریشەیانە و دڤێت هوشیاری خوە بن ب هیچ داخویانیەكا هەستیار نە هێتە گۆتن.
شەشێ: ئەم هەموو خەلكێ كوردستانێ نە و د ئێك وەلات دا دژین و چارنڤیسێ مە ئێكە، خەلكەكێ بینانی ب دیتنەكا دی تەماشی مە دكەن، ئەو پێشكەڤتنا نوكە ل كوردستانێ هەیی ب خوینا شەهیدان و ڕەنچ و خەباتا گەلێ كوردە، د نوكە دا ژێرخانەیا وەرزشی بەر ب پێشڤە دچیت و چەندین دەستكەڤتێن مەزن مە هەنە، ئەڤە ژی بۆ وی خەلكێ بیانی بهێنتەنگی یە، لەوما ژی دەمێ ئاژاوەكێ یان پۆستەكێ نڤێسینێ ل جهەكی دبینن ئەو دێ بزاڤێ كەن وێ گرژبوونێ مەزنتر لێبكەن و هاندنا پشتەڤانا بكەن ب دروشمێن جودا.
وەرزشێ بكەنە پرەكا ڤیانێ
دبیت هێشتا خال ژی هەبن، لێ ئەم دێ لڤێرە ڕاوەستیێن ژبەركو بۆ مە گرنگە ئەم هاندنا پشتەڤانێن وەرزشێ ل كوردستانێ بكەین كو ڕێزگرتنێ و ڤیانا هەڤدو هەبیت و ب چاڤەكێ براینی و مرۆڤایەتی سەحكەنە ئێك و دو، وەرزشێ بكەنە خۆشیەك و ڕێكەك بۆ بەلاڤكرنا ڤیانێ، وەرزشێ بكەنە ڕێكەك بۆ بلندكرنا ناڤێ باژێرێ خوە و وەلاتێ خوە كوردستانێ، وەرزشێ بكەنە ڕێكەك پتر پەیوەندیێن چڤاكی خۆشتر بیت، وەرزشێ بكەنە ڕێكەك گەنجێن مە مفایی وەربگرن و ب گەهنە قارەمانیێن جیهانێ و ئالایێ كوردستانێ بلند بكەن، وەرزشێ بكەنە ئالاڤێ پێكڤە ژیانێ و نێزكبوونا هەموو نەتەوە و ئۆلیێن دناڤا كوردستانێ دا و ڕێزێ ل هەموو ئالی و نەتەوەیان بگرن، ئەڤ كوردستانی گەلەك حەز ژ وەرزشێ دكەین لەوما ژی پێشكەڤتن بەردەوامە و بژیت كوردستان ب گیانێ وەرزشی.
