١٨ شواتێ.. ٧٣ سال ژ چاندنا تۆڤێ زانستی و ئاڤاكرنا ناسنامەیا نەتەوەی
ئەدوەر ریاز ئدریس قائیدیی
د دیرۆكا گەلێن بێبەش كری ژ مافێن سەرەتایی دا، هندەك ڕۆژ و وەرچەرخان هەنە كو بتنێ وەك بیرەوەرییەكا سالانە نینن، بەلكو وان ڕۆژان ڕێڕەوێ خەباتێ گۆهۆڕیە و ئاراستەیێ نەتەوەیەكێ بەرەڤ قۆناغەكا نوی یا هشیاریێ ڤە برینە. ١٨ شوباتا ١٩٥٣، ئەو ڕۆژە یا كو تێدا ب هزرا بلند و نەتەوەیی یا جەنابێ بارزانیێ نەمر، دو تەخێن سەرەكی یێن جڤاكی (قوتابی و لاو) د چارچووڤەكێ ڕێكخراو دا هاتنە كۆمكرن. ئەڤە كو ٧٣ ساڵ ب سەر دامەزراندنا ئێكەتیا قوتابیان و لاوێن دیموكراتا كوردستانی دا دەرباز دبن، ئەم باس ل قوتابخانەیەكێ دكەین كو نە بتنێ كادرێن سیاسی، بەلكو پێشمەرگێن دلسۆز، هەلبەستڤانێن شۆرەشگێڕ، و داهێنەرێن وەلاتی بەرهەم ئیناینە.
بۆ تێگەهشتن ل گرنگیا ڤێ ڕێكخراوێ، پێدڤیە ئەم ل بارودۆخێ سالێن پێنجیان یێن چەرخێ بیستێ بنێڕین. ل وی سەردەمی، گەلێ كورد د بن زۆرداریەكا مەزنا سیاسی دا بوو و هەولێن ژناڤبرنا ناسنامەیا كوردی ل ئاستەكێ مەترسیدار بوون. بارزانیێ نەمر ب دووربینیا خۆ یا ستراتیژی دزانی كو چەك بتنێ بەس نینە بۆ گەهشتن ب ئارمانجان، بەلكو پێدڤی ب «چەكێ زانستێ» و «هێزا گەنجان» هەیە دا كو شۆرش ل سەر بنەمایەكێ ئەكادیمی و فكری بهێتە ئاڤاكرن.
جەنابێ بارزانی د پەیاما خۆ دا بۆ كۆنگرەیێ دامەزراندنێ ل بەغدا، ئەوێ ب نهێنی هاتە گرێدان، دیار كر كو قوتابی و لاو دینەمۆیا بزاڤا ڕزگاریخوازی نە. وان شۆرشا ئیلۆنێ ب هزرا نوی و تەكنێكێن سەردەمیانە دەولەمەند كر و بوونە پرا پەیوەندیێ د ناڤبەرا چیا و باژێری دا.
ژ سالا ١٩٥٣ و هەتا ئەڤرۆ، ئەڤ هەردو ڕێكخراوە چەندین وێستگەهێن گرنگ د كۆنگرەیێن خۆ دا دەرباز كرینە، كو هەر ئێك ژ وان بەرەڤ ئارمانجەكا بلندتر هەنگاڤ هاڤێتینە.
• كۆنگرەیێ دامەزراندنێ (١٨ی شوباتا ١٩٥٣): د بن چاڤدێریا پارتی دیموكراتی كوردستان دا، ئەڤ هەولە وەرچەرخان بوو ژ كارێ تاكەكەسی بۆ كارێ جەماوەری و ڕێكخراوەیی.
• كۆنگرەیێن سەردەمێ شۆرشێ: د سالێن شەست و حەفتێیان دا، سەرەڕای تەنگاڤیێن شەڕی، كۆنگرە دهاتنە ئەنجامدان دا كو پەیاما «زانست و خەبات» پێكڤە بهێتە گۆتن. ل ڤێرە بوو كو درووشمێ (قوتابی سەركێشێ كاروانێ خەباتێ نە) بوو ب ڕاستیەكا مەیدانی.
• كۆنگرەیێن پشتی ڕاپەڕینێ: ئەڤ قووناغە وەرچەرخان بوو بەرەڤ دیموكراسیەتێ و ئاڤاكرنا دامودەزگەهان. ل ڤێرە فۆكس كەفتە سەر پەیوەندیێن نێڤدەولەتی و ئەندامبوون د ڕێكخراوێن جیهانی یێن لاوان دا، دا كو دەنگێ گەنجێ كورد ل هەر جهكی جیهانێ بهێتە بیستن.
پشتی نەكسا ١٩٧٥، دەمێ دوژمنێن كوردان سۆز داین كو ئێدی دێ دەنگی كوردایەتیێ كڕ بكەن، ل ڤێرە بوو كو ئێكەتیا قوتابیان و لاوان ب فەرمانا سە بارزانی و شەهیدێ هەردەم ساخ ئیدریس بارزانی، ئۆمێد ژ نوو ڤە چاندن. قوتابیان ل ناڤ باژێران شانەیێن نهێنی دروستكرن دا كو خەلكی هان بدەن و ورەیا وان بلند بكەن. وان ب نهێنی بەیاننامێن شۆرشێ دگەهاندنە هەمی مالان، ئەڤە ژی مەزنترین مەترسی بوو ل سەر ژیانا وان، بەلێ عەشقا وەلاتی ژ مرنێ ب هێزتر بوو.
ئێك ژ شانازیێن مەزن یێن ١٨ شوباتێ ئەوە كو ژ ڕۆژا ئێكێ ڤە، دەرگەه بۆ كچێن كورد ڤەكر كو پشكداربن د بریارێن سیاسی و جڤاكی دا. كچا كورد د ناڤ ڕیزێن قوتابیان دا فێری سەركردایەتیێ بوو. گەلەك ژ وان كادرێن كو ئەڤرۆ د ناڤ حوكمەت و پەرلەمانی دانە، بەرهەمێ پەروەردەیا ڤێ ڕێكخراوێنە. قوتابیێن كچ نە بتنێ بۆ مافێن نەتەوەیی، بەلكو بۆ یەكسانی و بلندكرنا ئاستێ رەوشنبیری یێ ژنا كورد د ناڤ جڤاكێ دا خەبات كریە.
دەڤەرا بەهدینان هەردەم ببوو ب پەناگەهەكا ئارام بۆ پاراستنا فەلسەفەیا ١٨شوباتێ. لاوێن دهۆك، زاخۆ، ئامێدی، شێخان، ئاكرێ و بەردەڕەش د هەمی قۆناغان دا سەلماندیە كو وان ناسنامەیا خۆ د ناڤ ڕێبازا بارزانی دا دیتیە. ئەڤان گەنجان ل بەهدینان نیشان داینە كو دلسۆزی بتنێ پەیڤ نینە، بەلكو داكۆكیكرنە ل كولتوور، زمان و ئاخێ. ل سالێن هەشتا و نۆتان، لاوێن ڤێ دەڤەرێ ب هزاران شەهید بەخشینە بۆ خاكا كوردستانێ و ئەڤرۆ ژی كچ و كوڕێن ڤێ دەڤەرێ ب هەمان جۆش و خڕۆش یێن كار دكەن.
د ئەڤرۆیا تەكنەلۆژیا و جیهانگیریێ دا، ئەركێ ئێكەتیا قوتابی و لاوان گوهۆڕین ب سەر دا هاتیە. ئەڤرۆ شەڕێ مە یێ سەرەكی «شەڕێ ناسنامەیێ» و «شەڕێ داهێنانێ» یە. ئەی قوتابی و لاوێن سەردەم، ئەگەر ل سالا ١٩٥٣ پێدڤی ب چەكی بوو بۆ پاراستنا مانێ، ئەڤرۆ جیهان ب زمانێ داتا و تەكنەلۆژیایێ دئاخڤیت.
سلاڤ ل وان لاو و قوتابیێن كو پێنڤیس و چەك پێكڤە گرتن دا كو ئەڤرۆ ئەزموونا مە ب سەرفرازی بمینیت. پیرۆز بیت ٧٣ سالیادا دامەزراندنا قوتابخانەیا پێشەنگان.
