پانۆرامایهكا دیرۆكی ل دۆر ناڤێ كوردان
من ژی وهكو گهلهك ههڤالێن خوه خواستیه كو ل بنهكوكا ناڤێ كوردان بگهڕم، كو بزانم ئهڤ ناڤه ژ كودهرێ هاتیه و كێ ئهڤ ناڤه دانایه سهر مه؟ و ژ كهنگى وهره هاتیه بكارئینان؟ ل گۆر خواندنا من د ناڤا پرتووكان دا ئهز گههشتیمه ڤان ئهنجامان دیرۆكناس و نڤیسهرێن كهڤنێن یونانى و لاتینی د ناڤ گهلهك وهلاتان دا، نهتهوه، چیا، چهم و ههرێمان كرنه، ژ فرهنسیان ره گۆتن (فرهنجی)، ژ ئهلمانان ره گۆتن (جهرمانی) و ژ كوردان ره گۆتنه (كاردوخی ئان گۆردی).. و ژ ناڤێن كو ل ئاسیا ناڤین كرنه؛ ئهو پهرات (فهرات)، تگرس (دجله)، تۆوروس، زاگرۆس، ژودی (جوودی)، ئارارات، مهزۆپۆتانیا و ژ كوردان ره ژی گۆتن (كاردوخ ئان كۆردوخه). لێ جاردی ناڤێن وان كهڤن بن ژی، دیسا نێزیكی ناڤێ كوردانیێ نوو مانه، تهڤی كو هزارێ سالان د سهر ناڤێن وان ره دهرباز بوونه. سهبارهتی ناڤێ كورد، ئهڤ ناڤێ كو خهلكێ ل مه كریه و ئهم پێ هاتنه ناسكرن، مژارا مهیه.
د چهرخێ (5)ێ بهری زایینێ دا، (ههردۆتوس)، ناڤێ (پاكتوك) د ناڤ (13) ناڤێن كو د بن هێزا ئمپراتۆریا فارسی (ئاچمنده) دا بوون، دگهل ناڤێ ئهرمهنیان ئانیه زمان. ئهڤ ناڤ (پاكتوك) كێم زێده نێزیكی گۆتنا (بۆختان؛ بۆتان)ه. نڤیسكار و فهیلهسۆفێ یونانی (خهنۆپهۆن/ كسێنۆفۆن: (335-430) د پرتووكا خوه دا (ئاناباسیس: ڤهگهرا (10 هزار) لهشكر سالا (400/401 بهری زایینى)، كورد ب ناڤێ (كاردوكۆی ئان كاردوخی) دانه ناسكرن و وارێ وان ل چهپێ چهمێ دجله و نێزیكی چیایێ جوودی نیشان دایه.. ئهرمهنیان ژی، د نڤیسێن خوه دا خهلكێن ئهینی ههرێمێ ب ناڤێ (كۆردوكه) ب ناڤ كرنه. بهلێ ئارامیان عهینی ههرێمێ ب ناڤێ (بێت قاردو) ب ناڤ كرنه و ژ باژارێ جزیرا بۆتان ره (گازات قاردو) گۆتنه. وهك كو دیاره گۆتنا قاردو ل جهم ئارامیان ب واتهیا كوردۆیه، ئانكو مالا كوردا و جزیرا كوردا.. د زمانێ فارسی ده گۆتنا كورد ئان گورد ب واتهیا خورت و بهێز خوه نشان ددا.. د شاهنامهیێ دا، پرتووكا شاهێن ئیرانیانیا فهردهوسی، ئهو كۆك و رههێن كوردان دگههینه ههیامێ (زهحاك). ئهڤ شاهێ ئهفسانهیێ كو د فهرههنگا فارسان دا جهێ جهمشید دگره و ئیران حوكم دكهت. ههلبهت بنگهههكێ دیرۆكی ژ ڤێ یهكێ ره ههیه كو رههێن كوردان و ئیرانیان نێزیكی ههڤن.. فهردهوسی ژی، گۆتنا گوردان ژ بۆ لهههنگان بكار ئانیه.. ژ ڤان گۆتنان خویا دبه كو پاكتوك، كاردوكههی، كاردۆخی، كۆردوكه، گورد، قاردو، باپیرێن مه كوردانیێن پێشی نه و تهڤ ل گۆتنا (كوردان)یا ئیرۆ ڤهدگهرن. كورد؛ ئهڤ ناڤێ كو كوردان ل خوه كریه ئان جیرانان ل وان كریه، پهسندا نهكه ههمبهری دژمنان.. ئهگهر ئهم ل كۆكا گۆتنێن دن وهك: ئهوپههرات، تگرس، تۆوروس، زاگرۆس، ژودی، ئارارات، مهزۆپۆتانیا ویێن مایی بگهرن، وێ مژارا مه گهلهكی درێژ ببه. لێ ب من خوهشه كو ئهم ل كۆكا گۆتنا (ئارارات) ژی ڤهگهرن. وهك كو دیاره، چیایێ (ئارارات) ئان (ئاگری) چیاكی ڤۆلقانییه، ئانكو ناڤێ ڤی چیایی ب ئاگر ڤه گرێدایه و ناڤێ وی لێیه. ناڤهكی كوردیێ ئۆرژیناله و یهكهمین جار ئهڤ ناڤ د پرتووكا پیرۆز (تهوراتێ) دا هاتیه گۆتن. قهت ناڤێ ڤی چیایی نه ئهرمهنیه وهك كو هین دبێژن، ئهرمهنی ژێره دبێژن چیایێ مۆسێس. سهربارهتی گۆتنا مهزۆپۆتامیا، ئهڤ گۆتنا كو دیرۆكناسێن یونانی ل ههرێما مه كرنه. گهلۆ راست ئهڤ گۆتن ژ (مهزرا بۆتان) پێك هاتیه و ب دهمێ ره بوویه مهزۆپۆتامیا؟ نۆت: دكم دیار ژ مامۆستا خهرزی خهرزان و رامان، نێرین و لێكۆلینێن وی را، نهخاسمه نڤیسا وی یا ب ناڤێ: (بهرۆڤاژیكرنا دیرۆكا گهلێ كورد ژ هێلا بیانیان ڤه)، كو د مالپهرا رهوانبهژی دا بالڤ بوویه.
