پرسا رۆژئاڤا: ژ هوشیاری یا نەتەوایەتی بەرە ب ئێكگرتنا نەتەوایەتی
د. زبـەیدا سـەیـد سـالـح
پشكا ئێكێ
رۆژهەلاتا ناڤین، یا ل بارودۆخ و گورانكاریێن هەمە لایەن (مێژوویی، جیۆگرافی، ئایدلۆژی، سیاسی و دبلۆماسی) دا دەرباس دبیت. ئەو سنوورێن دەستكرد كو پشتی شەڕێ جیهانیێ ئێكێ، بۆ (دەولەتسازیێ) ل ڤێ دەڤەرێ هاتینە كێشان، هەم ژ لایێ ئیرادەیا جەماوەری ڤە و هەم وەك سیستەمێ رێڤەبرنێ تووشی شكەستنێ بووینە. هەر ژ دەستپێكا دەولەتسازیێ ل رۆژهەلات ناڤین هەتا نها، كورد وەك نەتەوەیەكێ رەسەن، كو ژ دەولەتا سەربخۆ بێ بەهر ببوو، هەنبەری هێرشا ژ ناڤچوونا فیزیكی و كولتووری بوویە.
د ڤان سەد سالان، گەلێ كورد ڤێكرا، ژ مێژوویەكا تژی و خوین و خەبات دەرباس بوویە، مێژوویەكا تژی كوشتن، سۆتن، جینۆساید، ئاوارەیی، ژ ناڤبرنا كولتووری…هتد.
د ڤێ قۆناغێ دا، هەموو ئاماژەیێن زانستێن سیاسی و سوسیۆلۆژی، ب هندێ دچن كو نها رۆژهەلاتا ناڤین ب گشتی، نە تەنها یا دەرباسی گورانكاریان دبیت، بەلكو یا دەرباسی سەر ژ نویی ئاڤاكرنێ دبیت، هەم ژ لایێ دەولەت و سیستەمێ رێڤەبرنێ ڤە و هەم ژ لایێ هزری و ئایدیولۆژی ڤە.
ئەڤ بارودۆخە، دشێت ژ بۆ گەلێ كورد دەلیڤەیەكا مێژوویی بیت كو وەك هێزەكا كاڕا خۆ نیشابدەن و ژ نەتەوەیەكێ مافخواری و قوربانی ببنە ئەكتەرێن بكەر ل دەڤەرێ. كورد ل هەر چار پارچێن كوردستانێ، خۆدان ئەزمۆنەكا سیاسی یا زەنگینن، ژ هەبوونا پارت و رێكخراوێن سیاسی، شۆرشێن چەكداری، رێكخستن و چالاكیێن میدیایی و رەوشەنبیری هەتا ئەزمۆنا هەبوونا هەرێم و خۆ رێڤەبرنێ ل باشوور و رۆژئاڤا.
ئەڤان ئەزمۆنان ژی چ تەحل و چ شیرین، چ شكەستن و چ سەركەفتن، هوشیاریەكا نەتەوایەتی ل دەف تاكێ كورد دروستكریە.
لێ ئەرێ ئەڤ هوشیاریا نەتەوایەتی ل دەڤ تاكێ كورد ل وی ئاستی یە كو ببیتە هێڤێنێ ئێكگرتنەكا نەتەوایەتی؟
بەریا چەند هەفتیان، هەلسەنگاندن و وەرژاندنا ڤێ پرسێ ب ئەرێنی، ساناهی نەبوو، لێ پشتی كۆدەنگی یا گەلێ كورد لسەر پرسا رۆژئاڤا، پێدڤیە دانپیدان ب وەرچەرخانەكا هزری و كولتووری ل جەم تاكێ كورد بهێتەدان. ب سەدان كار و چالاكی ب وێنە و بەلگە، ئاماژەیە ب دروستبوونا بنەمایێن ئێكگرتنا نەتەوایەتی. ئێكگرتنەك كو گەلەگ پێدڤی ب بەلگەكرن، شرۆڤەكرن و ڤەخواندنێ یە.
ئەرێ ئەڤ ئێكگرتنا نەتەوایەتی كو بوویە شانازییا هەرە مەزنا تاكێ كورد ل هەر چار قۆلاچكێن جیهانێ، دشێت بەردەوام بیت؟
هوشیارییا نەتەوایەتی، كو شەنگستێ هەبوونا نەتەوەیەكی یە، ب وێ واتایێ یە كو ( تاك) و (جڤاك) ب گشتی دگەهنە وی ئاستێ تێگەهشتنێ كو خوە ب نەتەوە دادنن. هوشیارییا نەتەوایەتی لسەر سێ بنەمایێن سەرەكی ئاڤا دبیت:
– مێژوو و جوگرافیەكا هەڤپشك.
-زمان و كولتوورێ هەڤپشك.
-ناسنامە و چارەنڤیسێ هەڤپشك.
درووستبوونا هوشیاریا نەتەوایەتی، د وی بارودۆخێ كورد تێدا دەرباس بووین و ل جوگرافیەكا دابەشكری دا، ب ساناهی نەبوویە.
هوشیاریا نەتەوایەتی یا تاكێ كورد د ناڤ دەرد و ئێشێن هەڤپشك دا دروست بوویە، د ناڤ، شۆرش و راپەرینان، سیاسەتا سەربازیكرن (كۆمەلكوژی، جینۆساید، ئەنفالان) دروست بوویە. كیانێ نیڤ سەربخۆیێ هەرێما كوردستانێ ل باشوور، رێخۆشكەر بوو كە ئەڤ هوشیاریە ب رێكا ناڤەندێن خواندنێ، یێن مێدیایی، رەوشەنبیری و رێكخراوەیی، بهێنە رێكخستن و لسەر پرسا رۆژئاڤا خۆ ب شێوازەكێ بەرفره ل ناڤخۆ و ژ دەرڤەیی كوردستانێ، مانیفست بكەت.
لێ هوشیاری یا نەتەوایەتی یا گەلێ كورد، بۆ هندێ كو یا بەردەوام و كاڕا بیت، پێدڤیە ژ ئاستێ مێژوویی و كولتووری بهێتە ڤەگوهاستن بۆ ئاستێ سیاسی، دبلوماسی و ستراتیجی..
د خەلەكێن بهێت دا، دێ بەردەوام بین.
