پێداچوونهك ل دۆر مافێن ژنێ.. كێشه و چارهسهری
بههجهت هرۆری
د سهر بزاڤێن چڕ و سالانه یێن حوكمهتا ههرێما كوردستانێ را بۆ نههێلانا توندوتیژیا دژی ژنان، د سهر گوهۆڕینا قانوونا بارێ كهسایهتی را و دهرێخستنا هندهك قانوونێن د خزمهتا ژنان دا، د سهرههبوونا گهلهك یهكێتی و كۆمهله یێن ژنان را ل كوردستانێ، د سهر ههبوونا گهلهك رێكخراوێن جڤاكا سڤیل را یێن بهرگریێ ژ مافێن مرۆڤی و تایبهت ژنان دكهن، د سهر پێكئینانا گهلهك كۆنفرانس و بزاڤێن بهردهوام را ب ناڤێ پاراستنا مافێن ژنان و مهزاختنا ملیۆنان دیناران د ڤان رێیان دا، مخابن ب گۆرهی وان داتا یێن ژ ئالیێن شۆلهژێ ڤه دهردكهڤن، توندوتیژی ب شێوازێن جودا یێن جهستهیی، سێكسی و دهروونی ل ههمبهر ژنان بهردهوامه و د زێدهبوونێ دایه.
ئهگهر ب هووری ل دۆر ڤێ چهندێ راوهستین، دێ هێته هزرا مه كو بناس نه نیاز و چالاكینه، بهلكو بناس بۆ شێواز و چاوانیا رێڤهبرنا ڤان چالاكیان ڤهدگهرن. لهو ب فهر دبینم، لیژنهیهكا تایبهتمهند ژ چالاكڤان و جڤاكناسان، شارهزا و خهمخۆرێن پێشكهفتنا ژنان بهێته پێكئینان، ب هووری ل دۆر ههر تشتی راوهستن و سهحكهن هندهك رێ یێن پتر كهتواری و گونجای ل گهل جڤاكا مه بۆ رێڤهبرنا ههوێن كێمكرنا توندوتیژیا دژی ژنان. د وێ باوهریێ دا نینم كو توندوتیژی نهمینیت وهك (نههێلانا توندوتژیێ) بوویه درووشمێ حوكمهتێ د ههوێ دا، لێ د شیان دا یه ب رێژه یێن باش بهێته كێمكرن. كار بهێته كرن كو ههموو رۆژێن سالێ ببن رۆژێن رێز ل ههڤگرتن و نهبوونا توندوتیژیێ نهك دهمهكێ دهستنێشانكری ب تنێ د سالێ دا.
ههموو نڤیسهر (نێر و مێ) د بهحسكرنا كێشهیهكێ دا كو ناڤێ وێ كریه (كێشهیا ژنێ!) خوه ب هندهك بابهت و درووشمێن سار و بێ مفا ڤهدگرن و خوه نێزیكی بنیاتێ كێشه یێ و چارهسهریێن بنیاتی ناكهن، لهوا بهردهوام مه گوه ل هندهك درووشمێن سار و كهڤنار دبیت ههتا ژ ئالیێ چالاكڤانێن ژن ڤه ژی و دبێژن؛ دڤێت ژن و زهلام وهكههڤ بن. ئهڤ كێشهیه كێشهیا ژنێ یه. ژن نیڤا جڤاكی یه و دایكا نیڤا دی یه. ژنێ خهبات كریه و قوربانی داینه. بێی حهزا گهلهك كچان دهێنه شوودان و… هتد ژ ڤان درووشمێن دلینی (عاتفی) ! وهسا دبینن رووكرنا ڤان درووشمان بهسه بۆ كو خوه دیار كهن خهم ژ مافێن ژنێ خوار و ههكه گۆتن، ئهو كێشه چارهسهر بوو و پێ ئارام دبن!
ههر كهسهك دبێژیت دڤێت رێز ل مافێن ژنێ بهێته گرتن و مافێن وێ ل گهل مافێن زهلامی د وهكههڤبن، بهلێ راسته. لێ دڤێت بزانین رێزگرتن چیه و چاوا دبیت؟! مافێن ژنێ چنه و د دهست كێ دانه؟ ئهو ماف چاوا دهێنه دهست و چاوا ل گهل مافێن زهلامی وهكههڤ دبن؟ دیسا مافێن زهلامی چنه؟ دستوور و قانوون و دین و مهدهنیهت چنه و ههموویان چ گرێدان پێكڤه ههیه؟ ژ بهر كو بێی زانینا ئهگهران، چارهسهری ژی نابن یان دێ ب زهحمهت بن.
ئهڤ كێشهیه، ئهوا ناڤ لێ كری (كێشهیا ژنێ !) كێشهیا گشت جڤاكی یه. یا ژن و زهلامان ب ههڤرایه. ژ بهر كو زهلام ئالهكێ سهرهكی یه تێدا و پرهنسیپێن قانوونێ بنیاتێن وێ نه. ههموو تێگههێن جڤاكی و دینی ژی چ راستهوخوه چ نهراستهوخوه پێڤه دگرێدای نه و كار تێدا دكهن.
ل دووڤ سهلیقهیا ڤان درووشمێن دلینی یێن ژن بۆ خوه دبێژن، زهلام ژی دشێت بێژیت؛ زهلام نیڤا جڤاكی یه و بابێ نیڤا دی یه ! زهلامی خهبات كریه و قوربانی داینه. د ههموو شۆرهشان دا زهلام سهركێش بوونه و پتر دبن قوربانی. زهلام ژی ههنه بێ ی حهزا وان ژ خواندنێ بێبههر بووینه و بێ ی حهزا گهلهكان ژی ژن بۆ هاتینه خواستن وهك چاوا گهلهك كچ بێ ی حهزا وان هاتینه شوودان ! بهلێ، ئهرێ ئهڤ درووشمه بهسن كو بێژین مه ئهڤ كێشهیا جڤاكی پێشچاڤكر؟!
ئهڤه ههموو كێشه و درووشمێن دلینی و سهرڤه سهرڤه نه و مرۆڤی ناگههینن چو ئهنجامان. بهلكو ئهڤه خوه ڤهدزینه ژ گوهۆرینا كهتواری و راستیێن ههیی. ژ بهر كو ژن و زهلام دو رهگهزێن پێكئینانا خێزانێ و جڤاكی و وهلاتی نه. رهگهزێن ههڤپشكێن زێدهبوونێ نه. پێكڤه ئاڤاكهرێن خێزانێ و جڤاكی نه. كێشه یێن وان پێكڤه گرێداینه، كێشه یێن جڤاكی نه و ژ ههڤ جودا نابن. ئهكتیڤ نهبوونا رهگهزهكی ژ وان، ئهگهرێ سهقهتبوونا جڤاكی یه.
مهرهما من، ژ رهگهزێ مێ نه ئهوه (وهك دیتنا گهلهك نێرێن جڤاكی دبینن) ژن تنێ كارگهها چێكرنا زارۆیان بیت و بهس، بهلكو ههردو پێكڤه بنیاتێن دانان و رێڤهبرنا هزرێ، پلانێ، سیاسهتێ، مافان و ئاڤاكرنێ بن. ژ بهر كو چو مللهت بێی رزگاركرنا ژنان، رزگار نهبوونه. رزگاربوون ژی وهك تێگهه؛ وهكههڤی، دیمۆكراسی، مهدهنیهت و ئازادی یه د ههر وارهكی دا.
ئهڤجا كێشه ل كیڤهیه؟
علمانیكرن د بنیات دا پهیرهوكرنا زانستی (علم) یه د ئهرك و كارێن رێڤهبرنێ دا نهك هزرێن ئایدیولۆژی و كهڤنار. د پهیرهوكرنێ دا ل سهر زهمینی ب ئانكۆ یا ژ ههڤجوداكرنا ههردو دهسهلاتێن دینی و دهولهتێ دهێت كو گهلهك جوداهی ل ناڤبهرا تێگهه و ئهركێن وان ههنه؛ دین وهك گرێدانهكا تاكه كهسی ل گهل خودای و دهولهت ژی كۆمهكا پرنسیپێن پێكڤه گرێداینه بۆ رێڤهبرنا كاروبارێن خهلكی یێن گشتی. دین كارهكێ (تاكی) یه و ئێدی خودا ل رۆژا قیامهتێ دێ حسابێ ل گهل ههر تاكهكی كهت و ل دووڤ كارێن وی پێرابوونان ل گهل كهت و ئهو ئارێشه پاشخستیه بۆ وێ رۆژێ. یاسایێن دهولهتێ د كۆمی نه، یێن پێرابوونانه د دهمێ خوه دا بۆ رێڤهبرنا ژیانا خهلكی ل سهر روویێ ئهردی.
د سستمێ علمانی دا ههموو ماف ژێك دهێن ڤاڤارتن؛ مزگهفت، دێر، لالش، حوسهینی و ههر پهرستگهههكا دی، بۆ وان كهسانه یێن بخوازن خودای تێدا بپهرێسن و ههموو ئازادی بۆ ڤی تاعهتی ههیه.
ل ئهورۆپا، ل دهمێ خوه (وهك وهلاتێن رۆژههلاتی و نوكه و مایتێكرنا مزگهفتان)، كنیشتێ مایێ خوه د ههموو كارێن مرۆڤی دا دكر، د سیاسهتێ، ئابوورێ، بازاری، رهوشهنبیریێ، خێزانێ، جلكان، خواندنێ، شوودانا كچان و ههموو ئازادیێن دی وهك بنهما یێن مافێ تاكه كهسی، لهو ل وی دهمی كێشه یێن جڤاكی، قهیرانێن ئابووری، شهر و كوشتار، ئالۆزیێن جڤاكی زۆر بوون!
ئاقلمهندێن وان یێن دینی و سیاسی ب ههڤرا بڕیارهكا حهكیمانه دا و دین و دهولهت ژ ههڤ جوداكرن. دینێ مهسیحی د كهنیسهیان ڤه و دین و ئۆلێن دی ل پهرستگههێن وان یێن تایبهت ڤه دهێن پاراستن. گهلهك رێز لێ دهێتهگرتن و خهلك ئازاده چاوا دهربرینێ ژێ بكهت. كنیشته مایێ خوه د سیاسهت و قانوونێ دا ناكهت. دستوورێ دهولهتێ ژی ل پهرلهمانی دهێته دانان و ل دهف حوكمهتێ و دادوهریێ دهێته برێڤهبرن و پاراستن. ههموو دهسههلاتان سهربخوه یا خوه ههیه ومایێ خوه د ههڤ دا ناكهن. قانوونێ ژی بۆ ههر تاكهكی ب جوداهیا هزری و رهگهزی ڤه ب وهكههڤی برێڤهدبهن.
