پێشانگەهـا دهـۆكێ یا پرتووكـێ
ئەیاد بەرواری
ل ڤان سالێن دووماهیێ دا، پێشانگەهێن نێڤدەولەتی یێن پرتووكێ بوونە پێڤەرەكێ راستەقینە بۆ ئاستێ گرنگیدانا باژێران ب رەوشەنبیریەتێ و زانینێ، ژ ڤی روویی ڤە پێدڤییەكا گەلەك گرنگە ب شێوەیەكێ جدی پێنگاڤ بۆ دووبارە لێنێرین ل شێوازێ رێكخستنا پێشانگەها دهۆك یا پرتووكێ بهێنە هاڤێتن، داكو بگەهیتە ئاستێ ئەزموونێن سەركەفتی و رەسەن یێن باژێرێن هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ.
پێشانگەهێن پرتووكێ ل (هەولێر، سلێمانیێ، بەغدا، بەسرە و نەجەف) ئێدی نە تنێ چالاكیێن وەرزی و دەمكی نە، بەلكو بووینە بوویەرێن كەلتووری یێن نێڤدەولەتی كو ژ ئالیێ دەزگەهێن پسپۆر و خودان ئەزموونێن درێژ دهێنە رێكخستن، ڤێ چەندێ ژی كاریگەرییا ئەرێنێ هەبوو ل سەر ئاستێ رێكخستنێ، قەبارەیا پشكداریكرنێ و جۆراوجۆرییا دەزگەهێن چاپ و بەلاڤكرنێ یێن ناڤخوەیی، عەرەبی و نێڤدەولەتی ب تایبەتی ژی پێشانگەها هەولێرێ یا نێڤدەولەتی.
ل هەنبەر ڤێ چەندێ، پێشانگەها دهۆك یا پرتووكێ هێشتا ب شیانێن سنووردار و پترییا جاران ل هۆلا كۆچكا كۆنفرانسان ل زانكۆیا دهۆك دهێتە رێكخستن، ئەو جه ژی نەیێ گونجایە بۆ چالاكییەكا ب وی شێوەی، ژبەركو پێشانگەه دێ یا چارچووڤەكری بیت ب پشكدارییا تنێ دەزگەهێن چاپێ و پرتووكخانەیێن دهۆكێ، بێی كو دەزگەهێن چاپێ یێن سلێمانیێ و هەولێرێ بەرهەڤ بن، هەروەسا بێی پشكدارییا دەزگەهێن عەرەبی و نێڤدەولەتی، كو ئەڤ چەندە ژی ژ كاریگەرییا پێشانگەهێ گەلەك كێم دكەت.
د ڤی چارچووڤەی دا، ئاخڤتنێن پارێزگارێ دهۆكێ گرنگییەكا تایبەت هەبوو، دەمێ د گۆتارا خوە دا ل رێوڕەسمێ ڤەكرنا پێشانگەها دهۆك یا پرتووكێ ئەوا ژ ئالیێ دەزگەهێ (روانگە) ڤە هاتیە رێكخستن و ئاماژە ب هەبوونا پارچە زەڤییەكا تایبەت ب دروستكرنا ئاڤاهیێ پێشانگەهان كری، بەلكو جهێ وێ ژی دیاركر. نابیت ئەڤ ئاماژەیا پارێزگەرێ دهۆكێ تنێ د سنوورێ پەیڤان دا بمینیت، بەلكو پێدڤییە ببیتە كریار ئانكو ئاڤاكرنا كۆمەلگەهەكا تایبەت و بەردەوام ب پێشانگەهان ڤە، كو ب گۆرەی ستانداردێن نوو بهێتە ئاڤاكرن و بۆ پێشانگەهێن بازرگانی، پیشەسازی، چاندن …هتد، كو پێشانگەها پرتووكێ ژی ب خوەڤە دگریت، وەكو ئاڤاهیێن پێشانگەها نێڤدەولەتی ل هەردو پارێزگەهێن هەولێرێ و سلێمانیێ.
زاخۆ د ڤی بابەتی دا نموونەیەكا باش پێشكێشكر. ئیدارەیا سەربخوەیا زاخۆ كارەكێ باش كر دەمێ ئاڤاهییەكێ تایبەت بۆ پێشانگەهان د ناڤ كەمپا زانكۆیا زاخۆ دا دروستكری. كو تێدا چالاكیێن گرنگ هاتنە رێكخستن، ژ وان ژی پێشانگەهەكا بازرگانی یا نێڤدەولەتی و پێشانگەها زاخۆ یا نێڤدەولەتی بۆ پرتووكێ، ڤێ پێنگاڤێ ژی نیشادا كو جهێ گونجای و برٍِێڤەبرنەكا باش دشێن سەركەفتنا هەر چالاكییەكێ گەرەنتی بكەن، هەر چەند ئاستەنگ ژی هەبن.
دهۆك، ب وان شیانێن رەوشەنبیری یێن هەین، ب زانكۆیێن خوە، رەوشەنبیر و خواندەڤانیێن خوە، هەژی پێشانگەهەكا نێڤدەولەتییا پرتووكێ یە كو ناڤێ وێ بلند بكەت، پێشانگەهەك كو ژ ئالیێ دەزگەهەكێ رەسەن و پسپۆر د رێكخستنا پێشانگەهاندا بهێتە بڕێڤەبرن و سەرپەرشتیكرن و دەزگەهێن چاپ و بەلاڤكرنێ ژ هەرێما كوردستانێ، ژ هەموو پارێزگەهێن ئیراقێ و ژ وەلاتێن عەرەبی رابكێشیت.
