پێكڤهژیانا ئاشتیانه وهكو كارتهكا فشارێ ل سهر جڤاكێ نیڤدهولى
رهنگه میناكێ جڤاكى و پێكڤهژیانا ئاشتیانه د ناڤبهر رهنگێن جڤاكێ كوردستانى ل كوردستانا مهزن ب گشتى و ههرێما كوردستانێ ب تایبهتى، تشتهكێ كێموێنه بیت ل دهڤهرێ وهكو رۆژههلاتا ناڤین یا پڕى ناكۆكیێن تائفهگهرى و ئایینى و نهتهوى و دهڤهرین و بیروباوهرى، رهنگه تاكه میناك بیت ب ڤى رهنگى ل سهر ئاستێ جیهانێ كو بوویه پیگیریهك ل سهر جڤاكێ نیڤدهولى نهك ب تنێ پاراستنا وى بكهت، بهلێ بهرگریێ ژێ بكهت و پشتهڤانیێ لێ بكهت وهاری بكهت، كو بمینیت و بهردهوام بمینیت ل ژێر ناكۆكیێن ل دهڤهرێ ههیین كو رهنگه گهفلێكرنهك بیت و ههرتشتێ بڤێت ژناڤ ببهت. ههكه لێڤهگهریانهكێ د دیرۆكا كهڤنارا كوردى دا بكهین، دێ بینین كو رههوریشالێن ڤێ پێكڤهژیانێ د ناڤبهرا رهنگێن جڤاكێ كوردستانێ بۆ سهردهمێن گهلهك كهڤن دزڤرن و پهیوهندیا نێزیكبوونێ ل دهف كوردان یا (كریڤ) ب تنێ دناڤ جڤاكێ كوردستانى دا ههی، ئهڤه پهیوهندیه ل وهلاتێن رۆژههلاتى ههبوون ل مهغرب د ناڤبهرا یههۆدى و مهغربیان دا ژى، بهلێ ل كوردستانێ د ناڤبهرا كوردێن موسلمان و یێن ئێزدى دا، كورد و ئهرمهنان، كوردو ئاشۆریان، ئهڤ پهیوهندیه یا ب هێزبوو ههتا رادهیێ هندێ، كو زۆردارى ل سهر ئێكى، دهێته ههژمارتن ل سهر یێ دیتره ژى، كوردان ب درێژیا ڤان سالان ئهڤ پهیوهندیێن جڤاكى پاراستینه و جڤاكێ كوردستانى پتر خورتتر و پێكڤه گرێدایه و گونجاندیه. ههروهسا چهندین روودانێن دیرۆكى ههنه هێزا پێكڤهژیانا ئاشتیانه ل كوردستانێ دسهلیمنن و رهنگه پا بهرزترین ئهو بیت كو بهدرخان بهك بهرى پتر ژ 160 سالان ههردهم دگۆت كو كورد و ئهرمهن ئێك گهلن، ههر دیسا
گۆت كو ههڤژینى ل گهل كوردان و ئهرمهنان دبیت. ههر وهسا د شهرێ (كهلا رۆخ) دا، بهدرخان بهگ دهێته دۆرپێچكرن و بتنێ 25 پاسهوان ل گهل دمینن و ههمى ژى ژ ئهرمهنان بوون، ئهڤه ژى نیشانا وێ ددهت كو پهیوهندیێن جڤاكى و پێكڤهژیانا ئاشتیانه ل كوردستانێ یا بهێزه.دیسا ل دهسپێكا چریا ئێك ژ سالا 1880 شێخ عوبهیدولا نههرى ژ كونسلێ ئهمریكى خواست كو گرنگه ئاشۆریان ژ باژارێ ئورمیێ دوربێخن، بهرى داگیربكهن و تووشى كوشتنێ و زیانێ ببن، پشتى هنگى ئهمریكا و ئهورۆپا ژ من تۆره ببن، بهلێ كونسلێ ئهمریكى پاشڤههێلا و بوو ئهگهرێ هندێ كو لهشكرێ ئیرانى گههشته ئورمیێ و شێخێ نههرى د شهرى دا هاته دۆراندن ژبهر ڤى ههلویستى. ههروهسا دهمێ شێخ عوبهیدولایێ نههرى د رێیا خوه دا بۆ رزگاركرنا ئورمیێ داخواز ژ وان ئهرمهنان كربوو، یێن ل گوند و باژاران دجهنشین یێن دكهڤنه د رێیا وى دا كو ئالایهكێ رهنگ ئهسمانى بلند بكهن دا بناسیت و فهرمتان دا لهشكرێ خوه كو تالۆقهتى وان نهبن و زیانگههاندنا ئهرمهنان ئهو زینگههاندنا شێخێ نههرى یه. ههردیسا گهلهك و گهلهك ژ روودان و ههلویستان ههنه یێن هێزا پهیوهندیان و پێكڤهژیانا ئاشتیانه ل ناڤ جڤاكێ كوردى دسهلمینن. پشتى سالا 1992 دهسههلاتێن ههرێمێ ههمى بزاڤێن خوه ل سهر پاراستنا ههڤگرتنا جڤاكى خورتكرن د ناڤبهرا تهخ و چین و رهنگان دا، سهرهراى ململانێن مهزن و پشتى سالا 2003 و رۆخیانا رژێما بهعس ل عیراقێ حومهت و سهرۆكاتیا ههریمێ كار كر ل سهر بهرفرههكرن و ب هێزخستنا ڤێ پێكڤهژیانا ئاشتیانه ل كوردستانێ و ئێدى ههموو پشكدارى بریار برێڤهبرنا وهلاتى دا بوون ژ دابینكرنا دهلیڤێن ههژى بۆ ههمیان بۆ داگرتنا پۆستهیان و كارمهندیێن حكومى ودابینكرننا خزمهتگوزاریان، ههروهسا دهزگههێن ئهولههیێ رادبن ب پاراستنا ئاسایش و كهلوپهلێن ههمى خهلكێ ههرێما كوردستانێ بێى جودابوون وئهڤه بوو ههرێم كریه نموونهكا هێژا بۆ پێكڤهژیانا ئاشتیانه نه تنێ ل دهڤهرا رۆژههلاتا ناڤین بتنێ بهلكو ل ههمى جیهانێ پێكڤه.
ل ڤى سهردهمێ مه ل ڤێره كێم جار و ئێك پارچه دا ل ڤێ جیهانێ دێ بینى مزگهفتهك یان كنیشتهك و مهزارگهههك و مالهكا عیبادهتێ ههیه پێرابوونێن خوه یێن ئاینى تێدا بكهن، ب ئازادانه ب تنێ ل كوردستانێ نهبیت، پتر ژ باژارهكى یان گوندهكى ئهڤ جودابوونا ئاینى ههیه، بهلێ ههمى پێرابوون و پێگیریێن خوه یێن ئاینى و دابونهریتان ئهنجامددهن ب ئازادى و رێزگرتن بێى كو ئێك زیان بگههینته یێ دیتر ههروهكو ل قهزا شێخان و شنگال و تلكێف و دهڤهرا بهرواریان ل پارێزگهها دهۆك و عێنكاوه ل ههولێر و چهندین دهڤهر و باژارێن دیتر ل كوردستانێ و ئهڤ پێكڤهژیانا ئاشتیانه ژ ڤلاهیهكێ نههاتیه بهلێ ژ ئهنجامێ كارهكێ مهزن یێ كو دهسههلاتێن كوردستانێ پێ رابین و حهزژێكرن و قهناعهت و ئارامى و رێزگرتنا یێ دن و باوهرى وههستكرن ب وهلاتیبوونێ د ناڤبهرا رهنگ و تهخێن ڤى جڤاكى دا، ههمى ژى كودرستانێ ددانن وهلاتێ خوه یێ رهسهن. سهرهراى بزاڤێن زۆر ژ لایێ دهسههلاتێن عیراقى ڤه و خوه یێن توركى وئیرانى ژى و هندهكێن دیتر ژ ڤان وهلاتان بۆ بهرپاكرنا ئاژاوێ و كهربوكینێ و وهشانا فتنێ دناڤبهرا رهنگێن جۆرهوجۆر دا ل ناڤ جڤاكێ كوردستانى بهلێ ئهڤ ههمى بزاڤانه شكهستن بدهستڤهئینان و بوونه ئهگهرێ پتر بهێزخستنا ڤێ ههڤگرتنێ و پهیوهندیان، پێكڤه بۆ بهرگریكرن ژمافێن خوه و وهلاتێ كوردستانێ. ئهڤجا سیستهمێن ڤان وهلاتن پهنا برنه دروستكرنا رێخراوێن تیرۆرى وهكو رێخستنا قاعیده و داعش و میلیشیێن تائفهگهرى بۆ لێدانا ڤى میناكێ پێكڤهژیانا ئاشتیانه و نهچاركرنا كورێ نوى ل سهر خوچهماندن بۆ سیاسهتێن خوه یان كوشتنا وان یان راگوهاستنا وان، ئهڤ سیاسهته ههكه خوه بسهركهفتبا ژى ل هندهك دهڤهران ل سووریێ و عیراقێ بهلێ ل كوردستانێ شكهستینه و پتر هێزا ڤهگرتنێ و پێكڤهژیانێ خورتكریه، بهلكو ههمى رهنگ پێكڤه راوهستاینه مل ب مل دژى ڤان گهفلێكرنان. ژ بهر ڤێ ئێكى ئێدى ئهڤ میناكه ژ پێكڤهژیانا ئاشتیانه ل نیڤا جڤاكێ كوردستانى بوویه كارتهكا فشارێ ل سهر جڤاكێ نێڤدهولى و ل سهر پیگیربوو كو بلڤیت و كار ل سهر پاراستنا خوه بكهت بهرگریێ ژێ بكهت و گهرهنتیا ب تنێ كو ئهڤ میناكا كێموهینه بمینیت ل جیهانێ ئهوه كو پشتهڤانیێ لێ بكهن دا كیانێ خوه یێ سیاسى ئاڤا بكهت و دهولهتا خوه یا تایبهت، ل ژێر ڤان گهفێن مهزن ل رۆژههلاتا ناڤین.
