پەراوێزخستنا كوردان د پۆستێن سەربازی دا.. پاشەكشەكا مەترسیدارە بۆ دیموكراسی و تەوافقێ ل ئیراقێ
رەعەد عومەر
ل ڤان دووماهیان، پەرلەمانێ ئیراقێ بوو گۆڕەپانەكا نوو یا هەڤركییا سیاسی؛ پشتی كو بڕیار هاتیەدان پۆستێ سوپاسالارێ لەشكرێ ئیراقێ (رئیس أركان الجیش) – كو ل دویڤ سیستەمێ پشكێن سیاسی (المحاصصە) بەهرا كوردان بوو – ب كەسەكێ عەرەب بهێتە سپاردن. ئەڤ پێنگاڤە، كو ب سەرپەرشتیا هەیبەت حەلبۆسی هاتە ئەنجامدان، پێلەكا نەرازیبوونێ د ناڤ جادە و ناڤەندێن سیاسی یێن كوردستانێ دا پەیدا كر.
د روینشتنا پەرلەمانی دا، فەرهاد ئەترووشی، جێگرێ سەرۆكێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، ب توندی ل دژی ڤێ بڕیارێ راوەستا. ئەترووشی ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو ئەڤ كارێ هەیبەت حەلبۆسی كر كریارەكا نە دەستوورییە و بنپێكرنا پرەنسیپێن تەوافق و شەراكەتێ یە كو ئیراقا نوو ل سەر هاتیە ئاڤاكرن. ئەو دبێژیت كو لادان ژ ڤان رێككەفتنان رامانا پاشگوێخستنا پێكهاتەكا سەرەكی یا ئیراقێ یە.
مەترسیێن ڤێ پێنگاڤێ ل سەر پڕۆسا دیموكراسی
ئەڤ كریارە تنێ گوهۆڕینا ناڤەكێ نینە، بەلكو چەندین مەترسیێن ستراتیژی ل دویڤ خۆ دئینیت:
– ژناڤبرنا تەوافقی: دیموكراسیا ئیراقێ ل سەر بنەمایێ تەوافقێ هاتە دارشتن؛ هەرشكاندنەك د ڤی سیستەمی دا دبیتە ئەگەرێ لرزۆكبوونا سەقامگێریێ.
– تاكڕەوی د بڕیارێ دا: كۆنترۆلكرنا پۆستێن هەستیارێن سەربازی ژ لایێ پێكهاتەكێ ب تنێ، مەترسیێ ل سەر باوەریا نەتەوەیێن دی ب دەزگەهێن دەولەتێ چێدكەت.
– شكاندنا عورفێ سیاسی: ل ئیراقێ رێككەفتنەكا نە نڤیسای (تەوافق) هەیە كو ئەڤ پۆستە بەهرا كوردانە. لادان ژێ، رەواتیا پێكڤەژیانێ ل بەغدا لاواز دكەت.
– تێپەڕاندنا دەسهەلاتان: كارێ پەرلەمانی و لژنەیا بەرگریێ (هەیبەت حەلبوسی) چاڤدێرییە، نەكو دیاركرنا ناڤان ب كەیفا خۆ؛ ئەڤە دەستوەردانە د كارێ حكومەتێ دا و دژاتیەكا راستەوخو یا كوردانە تایبەت هەرێمێ.
– لاوازكرنا پێگەهێ كوردان: ئەڤە وەك نامەیەكا سیاسی دهێتە دیتن بۆ كێمكرنا سەنگا كوردان د بەغدا دا.
ژبۆ زڤراندنا ڤی پۆستی چ فەرە بهێتەكرن؟
بۆ ئەڤێ چەندێ، پێدڤیە كورد ب چەند ئاراستەیان كار بكەن؟
– ئێكگرتنا ناڤمالیا كوردی: پێدڤیە هەمی لایەنێن كوردی ل بەغدا ب ئێك دەنگ ل دژی ڤێ بڕیارێ ب راوەستن و نەكەنە قوربانیێ ململانێیێن ناڤخۆیی.
– پەنابرن بۆ دادگەها فیدرالی: ژبەر كو كارەكێ نە دەستوورییە، پێدڤیە ب رێكا یاسایی تانە ل بڕیارێ بهێتە گرتن.
– فشارێن سیاسی: بكارئینانا كارتا پشكداریێ د حوكمەتێ دا وەك ئامرازەك بۆ نەچاركرنا لایەنێن عەرەب بۆ رێزگرتن ل پشكێن كوردان.
هەكەر كورد نەبنە ئێك، دێ چ رویدەت؟
مەترسیێن مەزن ل پێشیا كوردانن هەكەر د ڤێ قۆناغێ دا سەركەفتی نەبن:
– بەرزەبوونا پۆستێن داهاتی: هەكەر ئەڤرۆ پۆستێ سوپاسالاری چوو، سوبەهی دێ پۆستێن سەرۆك كۆمار و وەزارەتێن سیادی ژی ب هەمان شێوە هێنە مەترسیێ.
– كێمبوونا بودجە و شایستەیان: ب لاوازبوونا پێگەهێ سیاسی، پاراستنا مافێن دارایی یێن هەرێمێ ژی زەحمەتتر لێ دهێت.
– پەراوێزخستنا هەردەم: كورد دێ ژ هەڤپشكەكێ سەرەكی بنە كەمینەكا بێ دەسهەلات د ناڤ بڕیارێن چارەنڤیسساز یێن ئیراقێ دا.
ل دوماهیێ دبێژین رویدانێن پەرلەمانی زەنگەكا مەترسیداربوو. پاراستنا پۆستێ سوپاسالاری تنێ شەڕێ كورسیەكێ نینە، بەلكو شەڕێ مان و نەمانا پێگەهێ دەستووریێ گەلێ كوردە ل ئیراقێ. ئێكگرتن تنێ بژاردەیە، نەكو ئارەزۆ.
