ژنا كورد ئەندازیارا مێژوویێ و چرایێ ئازادیێ
مونا عبدولسەلام بەرواری
د لاپەرێن مێژوویێ دا، ژن هەرەمێ لۆتكەیا خەبات و قوربانیدانێ بوویە، لێ كێم نەتەوە یێن هەین وەك نەتەوەیا كورد كو ژن تێدا هندە یا ب هێز و كاریگەر دناڤ جەرگێ روودانان دا هاتبیتە دیتن. ژنا كورد نە بتنێ دایك یان هەڤژین بوویە، بەلكو وەك شێر د مێژوویێ دا هاتییە نیاسین، كو شیایە ب ئاوایەكێ بنەرەتی ئاراستەیێ مێژوویێ بگوهۆریت و ببیتە رێنیشاندەر و پالدەرەكێ بهێز بۆ زەلامان ژ پێخەمەت ب دەستڤەئینانا ئازادیێ. د مێژوویا كەڤن و نوو یا كوردستانێ دا، ژنێ چ جاران خوە ل پشت پەردەیان نەڤەشارتییە پەیوەندییا ژن و زەلامی د خەباتا كوردی دا، پەیوەندییەكا تەمامكەر بوویە. ژن نە بتنێ پشتەڤان بوویە، بەلكو گەلەك جاران ئەو بوویە ئەگەرێ هندێ كو زەلام بەردەوامیێ بدەتە خەباتێ د چیاێن كوردستانێ دا، ژنا كورد د ناڤبەرا ئازارێن مێژوویی و ئومێدێن پاشەڕۆژێ دا، شیایە ناسنامەكا تایبەت بۆ خوە دروست بكەت. ئەو نە بتنێ پشكەك بوو ژ دیرۆكێ، بەلكو وێ ب دەستێن خوە نەخشەیێ ئازادیێ كێشا ژنا كورد ب سەبر و خۆڕاگریا خوە، ب زانین و چەكێ خوە، بوویە پالدەرێ سەرەكی یێ زەلامی كو بەرەڤ ئاسۆییا ئازادیێ پێنگاڤان بهاڤێژن. ژنا كورد ب درێژاهیا دیرۆكێ خودان رۆلەكێ كاریگەر و جودا بوویە د گوهۆرینا مێژوویێ دا، ژنا كورد شیا سەركردە، نڤیسەر، و جەنگاوەر بیت د وارێ دەسهەلات و كارگێریێ دا، عادیلە خانم كو ب خانما دلێر دهاتە ناسین ل دەسپێكا سەدێ ٢٠ێ حوكمداری ل هەلەبجە كریە وێ شییا ململانێیێن عەشایەری كێم بكەت، دادگەهەكێ ئاڤا بكەت و هەلەبجە بكەتە ناڤەندەكا بازرگانی و رەوشەنبیری، وێ نیشا دا كو ژن دشێت ببیتە رێبەر. ژنێن پێشمەرگە وەك مارگرێت جۆرج نیشان دا كو سەنگەرێ بەرگریێ نەیێ رەگەزەكێ ب تنێ یە مارگرێت وەك ئێكەم ژن د ناڤ رێزێن پێشمەرگەی دا، رێك بۆ هزاران ژنێن دی یێن شۆرەشگێڕ خوەش كر. مەیان خاتوون سەركردەیەكا خودان بڕیار یا ئێزیدیان بوو، وێ بۆ دەمێ چەندین سالان كاروبارێن میراتییا ئێزیدیان برێڤەبرن و رۆلەكێ مەزن هەبوو د پاراستنا ناسنامە و هەبوونا ئێزیدیان دا. د وارێ رەوشەنبیری و ئەدەبی دا، مەستوورە ئەردەلان ئێكەم ژنا مێژوونڤیس بوو ل رۆژهەلاتا ناڤین د سەدێ ١٩ دا وێ ب زمانێن كوردی و فارسی پەرتووكێن مێژوویی و هەلبەست نڤیسین، و ب ڤێ چەندێ سەلماند كو ژنا كورد دشێت د زانستێن دژوار دا پێشەنگ بیت. حەپسەخانا نەقیب پێشەنگا بزاڤا ژنان ل كوردستانێ بوو وێ د سالێن ١٩٢٠ و ١٩٣٠ێ دا قوتابخانە بۆ ژنان ڤەكرن و ئێكەم كۆمەلا ئافرەتان ل كوردستانێ دامەزراند بۆ بلندكرنا ئاستێ رەوشەنبیری یێ ژنێ د بوارێ خەباتا نەتەوەیی و سیاسی دا هەروەسا لەیلا قاسم ب سیمبولا بەرخودانێ دژی رژێما بەعس وێ ژیانا خۆ فیدا كر و نەهێلا ئیرادەیا وێ بشكێت، ئەو كچا بێ ترس ل سەردارێ سێدارێ سروودا ئەی رەقیب دخواند، وێ ب شەهیدبوونا خوە مێژوویا لایەنێ سیاسی یێ بزاڤا رزگاریخوازییا كوردی گوهۆری و تێگەهێ قوربانیدانێ بۆ نەتەوەی گەهاندە ئاستەكێ بلندتر. ئەڤرۆ ٨ ئادارێ، بۆ ژنا كورد بتنێ بیرئینانەكە سادە نینە، بەلكو نوویكرنا پەیمانێ یە بۆ بەردەوامیدان ب وێ رێبازا كو شەهیدێن وەك لەیلا قاسم و زیلان و ب هزاران قارەمانێن دی بۆ مە هێلاین. ژن ستوینا جڤاكی یە، و هەتا ژن ئازاد نەبیت، چ جڤاك ڕەنگێ ئازادییا ڕاستەقینە نابینن. ژنا كورد ب تنێ پشكەك نەبوویە ژ مێژوویێ، بەلكو ب خۆ مێژوو چێكریە درووشمێ ژن ژیان ئازادی كو ئەڤڕۆ ل هەمی جیهانێ دەنگ ڤەدەت، بەرهەمێ وێ خەباتا دیرۆكی یە یا كو ژنا كورد دەسپێكری و هەتا ئەڤڕۆ بەردەوامە د گوهۆرینا جڤاكی و سیاسی دا.
