ژیـان ل گـەل دابونـەریتان و نووبوونێ
هێلین سالم
دابونەریت و نووبوون دو هزرن كو هەردەم د ژیانا رۆژانە دا مرۆڤ تووش دبیتێ. نەریت ژ ئەوان هزر و نەریتێن جڤاكی پێكدهێت كو ژ باب و باپیران بۆ مە ماینە و رۆلەكێ گرنگ بۆ پاراستنا ناسناما مللەتان و ئەخلاقێ ئێكگرتی یێ جڤاكێ هەیە، د بەرامبەر دا نووبوون ئانكو گوهۆرینا هزرێن كەڤن و هەبوونا هندەك هزرێن نوی بۆ باشتركرنا ژیانا سەردەم.
د گەلەك جڤاكان دا ب تایبەت یێن كوردی، ئاریشە د ناڤبەرا دابونەریت و نووبوونێ دا ب شێوەكێ بەرچاڤ دهێنە دیتن. گەلەك جاران گەنج حەزدكەن ژیانەكا ئازادتر و نویتر هەبیت، د دەمەكی دا مالێن وان هەولددەن نەریتێن خۆ بپارێزن، ئەڤ جیاوازیا هزری دبیتە ئەگەرێ تێكچوون و ئاریشەیا د ناڤ خێزان و جڤاكێ دا.
هەروەسا تەكنولۆجیا نوو رۆلەكێ گرنگ بۆ مەزنبوونا ئەڤان ئاریشەیان دا هەیە، تۆرێن جڤاكی و میدیایا دیجیتالی شێوازێ ژیانێ و هزرێن مرۆڤان یێن گوهارتین و بووینە ئەگەر كو گەلەك نەریت بكەڤنە بەرپسیارێ و هندەك خێزان و جڤاك وەسا هزر دكەن كو هەرەشە ل سەر بیروباوەرێن كەڤن دروست دبن.
نووبوون ب رامانا ڕەتكرنا نەریتان نینە. گەلەك نەریت هەنە كو بنەمایێ ئەخلاق و رێزگرتن و هەڤپشكی و هاریكاریا هەڤدویە. ئەڤ جۆرە نەریتە دبنە ئەگەرێ بهێزبوونا مللەتان و دڤێت بهێنە پاراستن. د هەمان دەمی دا؛ هندەك نەریت هەنە ل گەل ژیانا سەردەم ناگونجن و دبنە ئەگەرێ سنوورداركرنا ژیانا مرۆڤان، ب تایبەتی ژن و گەنجان، ئەڤە دپێدڤینە ب هشیاری و تێگەهشتن بهێنە گوهۆرین.
جڤاكا پێشكەفتی ئەوە یاكو بكاریت هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا دابونەریت و نووبوونێ دا بكەت، نەریت دڤێت وەك ڕەگەز و بنەمایێ مللەتی بهێتە پاراستن، بەلێ نووبوون دڤێت وەك ئامرازەك بۆ چارەسەركرنا ئاریشەیێن نوی و بەر ب پیشڤەچوونێ بهێتە وەرگرتن. ئەگەر هەڤسەنگی نەبوو، دێ جڤاك یا پاشڤەمای بیت یان دێ ب شێوەكێ بلەز ناسنامەیا خۆ ژدەستدەت.
هندەك نموونەیێن رۆهن یێن هەین؛ كو نەریتێن خراببوون و ل گەل ژیانا نوی دا نەماینە؛ یانژی گەلەك یێن كێم بووین وەك بێبەهركرنا كچان ژ خواندنێ كو ل سەردەمێن كەڤن دا گرنگی ب خواندنا كچان نەدهاتەدان، بەلێ د نوكە دا گەلەك ژن وەكی زەلامان یێن بووینە نۆژدار و مامۆستا رێبەرێن گەلەك كاران.
هەروەسا نەریتێ هەڤژینیا ب زوری گەلەك كێم بوویە و نوكە ماف ب كچ و كۆڕان دهێتەدان؛ هەڤژینان بۆ خۆ بهەلبژێرن. د سەردەمێن كەڤن دا نەدبوو گەنج بریارا خۆ بێژن ل دیوانەكا كەسێن مەزن لێ بن؛ بەلێ د نوكە دا گفتوگۆ و دەربرین و بۆچوون ب پشكەكا گرنگ دهێتەدانان د ناڤ جڤاكی دا. ل سەردەمەكی دا توندوتیژی ب تەربیەتەكا باش دهاتە زانین، بەلێ د نوكە دا توندوتیژی ب تاوان دهێتە نیاسین.
ل داهاتی دا جڤاك دێ كەڤیتە دەستێ وان یێ بشێت د ناڤبەرا دابونەریت و نووبوونێ دا رێیەكا ناڤەندی بهەلبژێریت. پاراستنا بهایێن مرۆڤایەتی ل گەل وەرگرتنا هزرێن شێوازی نوی دشێن ژیانەكا باشتر و جڤاكەكێ هەڤسەنگتر دروست بكەت.
