چهند نموونهیهك ژ رهوشت و بهایێن مه یێن جڤاكى یێن كهڤن
- بهیار باڤى –
دناڤ ههر جڤاكهكى دا هندهك رهوشت و بهایێن جڤاكى ههنه دگهل بوورینا دهمى دقالبهكى دا دهێنه بوهژاندن و مۆركا ئهوى جڤاكى بخۆڤه دگرن ودبیته بهشهك ژ كهلتورێ جڤاكى یێ ئهوى مللهتى , ههلبهت ب ههردو ئالیێن خۆ یێن ئهرێنى و نهرێنى ڤه .. و سهردم بۆ سهردهمى ل دۆڤ وهرار و گهۆرینێن جڤاكى و فاكتهرێن ژێك جودا ئهڤ رهوشت و بهایێن جڤاكى ژى دكهڤن بهر گهۆرینێ یان ژى نهمانێ وهندهك رهوشت وبهایێن دى یێن نوى جهێ وان دگرن ولسهر خهلكێ زال دبن .
دناڤ جڤاكێ مهیێ كوردهوارى ژى بتایبهت جڤاكهكێ كلاسیك و گوندیاتى و ههتا رادهیهكى دابڕى ژ باژێرڤانیێ كۆمهكا ئهڤان عادات و تهقالید و رهوشت و بهایێن جڤاكى ههبون كو ببون ئێك ژ سیمایێن ئهڤى جڤاكى .
و وهك میناك ژبۆ ئالیێ ئهرێنى یێن ئهڤان رهوشت و بهایێن ل ناڤ جڤاكێ مه یێ كوردستانێ كو سیمایێ گیانێ ههڤكارى و پشتهڤانى و ئێك گرتنێ دناڤبهرا تاكێن جڤاكى دا دیار دكر و ئهم دشێن بێژین ههتا سالێن حهفتیان ژى دهاته ههست پێ كرن , ئهم دشێن ئاماژێ ب ئهڤان چهند نموونێن ل خوارێ دیار بكهین :
– زباره :جۆره هاریكارى یهك بۆ ژبۆ ئهوان كهسێن دهست كورت و شیانێن برێڤهبرنا كاروبارێن خۆ نهههین , وخهلكێ گوندى رادبون ب ئهنجامدانا ئهڤى كارى بۆ ئهوى كهسى و بێ بهرامبهر بۆ نموونه دچون رهزێ وى دكولان یان سهربانێ خانیێ وى ئاخ دكرن ( ئاخ بان ) , دهمێ خانیێ وى دگههشته قوناغا دوماهیێ و پێتڤى رانانان و ئاخبان كرنێ با .
– زیافهت : ساخلهتهكێ دى یێ جڤاكى بو ههر ئێڤار ل رۆژهكا دیار كرى ژ حهفتیێ ههر خێزانهكا گوندى خوارن دگهل زارۆكێ خۆ دهنارته جههكێ دیار كرى ل ناڤ گوندى ( وهك سهر بانێ مزگهفتێ یان حهوشا مزگهفتێ ) وئهو زارۆیێن گوندى و ههتا یێن مهزن ژى ههمو ههر ئێك دا كهڤچكێ خۆ ههلگریت و پێكڤه لسهر ئهوان جۆرێن خوارنان راوهستن و ژێ خون ..و ل دوماهیكێ ههر ئێك دا سێنیكا خۆ یا ڤالا ڤهگهرینیت مالێ !
– پێكئینان صهلاحهت : ل دهمێ چۆنا خهلكێ گوندى بۆ گوندهكێ دى ب مهرهما بهشداربون دشاهیهكێ دا یا ههر ههلكهفتهكا دى یا خێرێ, ژبهرى ئهڤ كهسێن هه ژگوندى دهركهڤن و بكهڤنه ڕێ ( كو پتریا جاران ژكهسێن دانعهمر و رهسپى یێن گوندى پێك دهات ) دا پسیار ژئێك ودو كهن ئهرێ هندهك كهس ل گوندێ مهههنه ناكۆك و ژێك دلماى , ههكهر دیار ببا كو دناڤبهرا هندهك كهسان دا دلمان و نهخۆشى ههیه ئهوان وى وهختى ئهو سهفهره نهدكر و دازڤڕن ههتا كو ئهو دو كهسه یان ئهو دو بنهماله پێك نه ئینابان و ئاشت نهكربان .. وپشتى هینگێ دا دهست ب سهفهرا خۆ كهن!
– سۆز و پهیمان , یان ژى ئاخفتنا زهڵامان : وهكو پشت راست كرنا كهسێ بهرامبهر و دانا باوهریێ ئهو چهند بهس بۆ كو كهسهك بێژیته یێ بهرامبهر ئهز سوزێ ددهم یان , ب ئهڤان سمبێلان , یان سۆزا زهلامان , یان سۆزا
عههدێ بهرێ .. و دهربڕینا ئهڤێ باوهرى دانێ ب گهلهك شێوازێن دى ههتا ئهگهر ئهو بابهتێ كێشه لسهر چهندێ مهزن و ئالۆز و ههستیار با . بتنێ ئهو سۆزا بۆ یێ بهرامبهر هاتبا دان وهكو گهرهنتى یهكێ بۆ ژبۆ كهسێ بهرامبهر ..
– قوربانى دان : سهرهاتى و داستانێن مهیێن فلكلورى و ههتا یین سهردهمێن نێزیك ژى پڕن ژئهوان نموونێن وهفاداریێ دناڤبهرا دۆست و ههڤالان دا كو ههڤالهكى نهبتنێ قوربانى ب سهروهت ومالێ خۆ دایه د ڕێكا ههڤالێ خۆ دا بهلكو گهلهك جاران سهرێ خۆ ژى بۆكریه قوربان وهك میناك دهما ل ساڵا 1896ێ لهشكهرێ ئۆسمانى ب فێل حاجۆ ئاغایێ ههڤێركى(حاجو ئاغایێ ئێكێ) گرتین وپشتى هینگێ سهرێ وى دگهل ههردو ههڤچهپهرێن وى یێن ئێزدى بڕین ,ژبهرى حاجو ئاغا خۆ تهسلیم بكهت ( ههلبهت دبن هندهك كاودان و گڤاشتنێن دهروونى دابو ) ههردو ههڤالێن وى یێن ئێزدى گوتنێ ههر چهنده مه باوهرى بئهڤێ لێبوورینا ئۆسمانییا نینه لێ ههكهر سهرێ مهژى تێ بچیت ئهم دێ دگهل تهبین .. ههر وهكو ئهوان پێشبینى دكر ئێكسهر ئهو ههردو دگهل ئاغایێ وان ب شێوهیهك هۆڤانه هاتن سهر بڕین , ئانكو خۆ كرنه قوربانى ههڤال و ههڤچهپهرێ خۆ ..
