ئهزێ بێ دیرۆكم؟
ئهزێ بێ دیرۆكم؟
(قووناغا ڤهوژارتنا هزری)
كۆڤان ئیحسان
مانشیت
(ئهڤ قووناغه ههموو تشتان دهاڤێژیت و جاروباران ژی ل خیچێن پیرۆز ژی ددهن)
ئهزێ بێ دیرۆكم؟ یان ژی دیرۆكا مه یا هندێ نینه مرۆڤ بخوینیت؟ بۆچی مرۆڤ كهربێ ژ دیرۆكێ ههلدگریت؟ ئهڤ پرسیاره و ئهڤ سێرهیه (موقف) بهردهوام یێ ب سهرێ خهلكی دا هاتین. هندهك فهیلهسوف و ئاقلمهندێن ئهورۆپی ههر زوو یا خوه ژ هزرا دیرۆكێ و كێنج و شاپێن وێ دوورئێخستی، هندهكا ژی كربوو رێكهك دا د دهستودانێ ئهڤرۆ یێ مرۆڤی بگههن.
دا پیچهكێ د ناڤ سێرهیدا (موقف) بچنه خارێ، وهكی دهێته نیاسین كو لۆكا (درجه) حێبهتی یان نهڤیانا مرۆڤیه بۆ تشتهكێ دیار. تیسهر دبێژیت: پاشڤهژن و كهلتۆرێ بابوباپیرێن مرۆڤی گرێدانهكا نهئێكسهر یا د گهل سێرهیێ مرۆڤی ههی ئانكو مرۆڤ بۆ وهرگرتنا تشتهكی گهلهك ژ سهخلهتێن نفشێ كهڤنێ خوه د گهل خوه ڤهدگوهێزیت. سێره ژی ژبهر سێ تێگهها دروست دبن:-
1ـ دلینی
2ـ سهرهدهری
3ـ پێحهسیان
ههكه ئهم خاڵا ئێكێ وهرگرین كو دلینیه، ئهم دشێین دانین كو ئێك ژ سهخلهتێن بنهجهێن مرۆڤێ كورده، راستی ژی خاڵا لێوازیا مرۆڤێ كورده! بهلێ بۆچی مرۆڤێ كورد یێ دلنازكه؟ ئهڤێ چهندێ ژی ئهگهر و پاشڤهژهنكێن دیرۆكی ههنه. كورد د ڤی بیاڤی دا خوه گهلهك لاواز و زڤێر دبینیت، ئێك ژ ئهگهرا ژی بۆ بنیاتێ مرۆڤێ كورد وهكی مرۆڤ دزڤریت، مرۆڤێ كورد نهشیایه ب دروستی وهكی سهمت و شۆپا دیرۆكی خوه بنیاسیت. جاروبارا كورد میدینه و جار ژی گۆتی و لۆلی و میتانینه و هندهك جاران ژی ئهجنهنه! مرۆڤێ كورد یێ حهقه د ڤی بیاڤی دا شهپرزه ببیت. ژبهركو نه مللهتهكێ بنهجه ههیه خوه پێڤه گرێدهت نهژی درووشمهكێ زیق و برسقی ههیه كو سێنگێ خوه ژ ناڤ بینیتهدهرێ و خوه پێڤه گرێدهت.
سهرهدهریا مه وهكی كورد د گهل دیرۆكێ یا چاوایه، ئهم ژی وهكی ههمی مللهتێن دهڤهرێ ل قههرهمانی دگهرین و ب دووربینا ئهڤرۆ سهحدكهینێ، مه دڤیا سهلاحهدینێ ئهیووبی دهولهتهكا كوردی چێكربا، مه دڤیا ب كوردی نڤیسیبا و ب كوردی خاندبا، كورت و كرمانج بهری ههشت سهد ساڵا هزرا مللهتنیێ ل چ جها نهبوو مهدڤیا سهلاحهدینی كوردینا كربا! یان ژی مه دڤیا مهلا ئیدریسێ بهدلیسی ئهم نهكرباینه دووڤهلانكێن ئۆسمانیا، وی وهختی دهولهتا ئۆسمانی و فارسی ههبوو بلا وی شۆل بۆ دهولهتا كوردی كربا. ههكه ئهم بێژین كو كورد د حهقن كهرب ژ دیرۆكا سهركێش و سهرڤهگێرێن خوه ڤهبن، پرسیارێ بكهن و بێژن: پانێ وێ ههنێ ئهرتوغرل بۆ بنیاتێ مللهتێ تورك، بۆ ئهزمان و رهوشهنبیری و كهسینیا مرۆڤێ ترك گهلهك یا كری، ل سهر بنیاتێ ڤی سهركێشی ترك یێن ههین بلا ئهو شانازیێ ب دیرۆكا خوه ببهن.
خاڵا سیێ ئهوه كو مرۆڤێ كورد یێ ب دیرۆكا خوه د حهسیێت، تهزنگێن باش و خرابێن دیرۆكا وی یێ د سهرڕا دچن، یێ پێدحهسیت كو ههر چ نهبیت مرۆڤێ كورد د ڤان دو سهد سالێن بۆری دا چاوا دهرباس بوویه. بهحسێ خهبهری یا های ژ لڤینێن میرێ رهواندۆزێ بووین، كا وی چاوا سێ میرگههێن كوردا (بههدینا و بابان و ههككاری) لێواز و زڤێر كرن، كا چاوا ژ لایێ لهشكری و ئابووریڤه پوسیده و پهلخاندن. یێ هزرا خوه دكهت پاشه پانێ ئهڤه كورد بوو، بهری سهد و ههشتێ ساڵا بوو. دیساڤه یا های ژێ بووی كو میرێ رهواندوزێ كچ و ژنێن بههدینا وهكی كهنیزه و جاریه یێ ل سووكا رهواندۆزێ فرۆتین! یێ پێدحهسیت كا چهند بزاڤێن كوردان ب دهستێن كوردا هاتینه ههرفاندن و هورگوماندن. یێ حهقه كهرب ژ دیرۆكا خوه ڤهبن.
ئهڤ خاڵێن مه بهحسێ وان كری ههموو ئهون یێ ژ ڤیان و كهربا مرۆڤی دهردكهڤن ئانكو ئاقل رۆلێ خوه تێدا نابینیت، ئهم دشێین دانین كو قووناغا ڤهگوهاستن و ڤهوژارتنا هزریه، ئهڤ قووناغه ههموو تشتان دهاڤێژیت و جاروباران ژی ل خیچێن پیرۆز ژی ددهن، بهلێ ئهز باوهردكهم ب ڤی تیزوبهرگیزی ل سهر ڤان ههرفته و كهتنا ئهم دێ جارهكا دی ل سهر بنیاتێ نهكرنا شاشیا دیرۆكا خوه نژنینهڤه. دێ باش و خرابیا وهكی ئهقل نهك كهربوكین موخل و بێژنك كهین. بهلێ ئهڤ دهستودانێ ئهز دبینم بهلێ ئهز ژی یێ بێ دوهیمه.
