حوكمهت و جیهانگیرى
رهمهزان نسڕهددین كێڤلى
گهلهك پێناسێن جودا جودا بو جیهانگیرى ئانكو (العولمه) دهێنهكرن و ئایین و ئایدولوژیهتێ كاریگهرى یا خوه ل سهر دهستنیشانكرنا پێناسا جیهانیگیریێ ههیه، لهورا ههر مللهتهك و جڤاكهك وهكو خوه پێناسا وێ دكهت، بۆ نموونه مللهتێن رۆژئاڤا ب گشتى جیهانگیریێ دبینن وهكو خزمهتهكا ئێكجار مهزن بۆ ئاسانكرنا ژیانا رۆژانه یا وان وهكو تاك یانژى وهكو جڤاك ب تایبهت ژلایێ تهكنولۆجى و وهرگرتنا پێزانینان و نههێلانا سنۆرێن دهستكرد ڤه، ئهڤجا چ ئهو سنۆر جوگرافى بن یانژى هزرى و رهوشهنبیرى بن و گرنگیدان ب ئازادیێن تاكهكهسى و بدهستڤهئینانا پێدڤیاتیان ب رێیا ڤهگوهاستنا وان بێ ههبوونا سانسۆرێن توند.
د جیهانا رۆژههلاتى دا جیهانگیریێ ب دیاردهیێن جڤاكى و سیاسى و ئابوورى پێناسه دكهن و پتر گرێدانا وێ ب بابهتێ لاوازكرنا پێگههێ دهولهتێ ڤه پێناسه دكهن، نهخاسمه رژێمێن ئهڤان وهلاتان جیهانگیریێ ب مهترسی ل سهر خوه دبینن، چونكو دبینن ئهڤه پیلانگیریهكا رۆژئاڤایى یه بۆ ئازادكرنا بازار و نههێلانا كهرتێ گشتى و كونترۆلكرنا بازارى و بهلاڤكرنا هزر و بیرێن نوو و ڤهكرى یه ژبۆ ڤهگوهاستنا جڤاكى ژ جڤاكهكێ گرتى بهر ب جڤاكهكێ ڤهكرى، لهورا دهستههلاتدارێن ڤان وهلاتان پتر دیتنێن نهرێنى ل سهر جیهانگیریێ ههنه.
پشتى شهرێن كهنداڤى و نهمانا دیوارێ بهرلینێ و ژناڤچوونا ئێكهتیا سۆفیهت گورانكاریێن زۆر مهزن د جیهانێ دا رووداینه نهخاسمه پشتى دروستبوونا كوتلهیێن ئابوورى و رێكخراوێن جیهانى یێن بازرگانى و ئابوورى بوویه هۆكارێ سهرهكی یێ گوهۆرین و كاریگهریێن سیاسى، لهورا زۆربهی وهلاتێن دونیایێ بهر ب رێككهفتنێن ئابوورى ڤه چوون و دبیت پشكهك ژ ئهڤان رێككهفتنا دادیا نیڤدهولهتى تێدا نهبیت، چونكو د بهرژهوهندیا وهلاتێن زلهێز دا بووینه، بهلێ ئهڤ وهلاته نهچار بووینه بكهڤنه بن باندۆرا ئهڤان رێككهفتنان ههتا كو شهرعیهتا دهولى ژى وهكو كارتهكا فشارێ ل سهر گهلهك وهلاتان بكارئینایه.
دبیت خواندنێن تایبهت بۆ ههر چهمكهكى یان دیاردهكێ بهێنهكرن، چونكو ئارمانجێن جودا جودا ههنه و د ههر ئارمانجهكێ دا خالێن ئهرێنى و نهرێنى ههنه و ئهو جڤاكێن پرۆسا مهناعا وان یا جڤاكى یا ب هێزبیت، خالێن نهرێنى كێمتر كاریگهریا خوه ل سهر دكهن، بهلێ ئهو جڤاكێن مهناعا وان یا لاواز بیت ههر هزر و بۆچوونهك و دیاردهك كاریگهریێ ل سهر دكهت، لهورا رۆلێ حوكمهتان زۆر یێ گرنگه بۆ سهرهدهریكرنا دیاردهیێن جیهانگیرى بۆ هندێ د خزمهتا جڤاكێ خوه دا بكاربینن و ل ههرێما كوردستانێ ژى جێهانگیریێ ژلایێ ئهرێنى و نهرێنى ڤه كاریگهریا خوه ههبوویه، بهلێ حوكمهتێ شیایه گهلهك ئارمانجان دهستنیشان بكهت و كار ل سهر بكهت و جیهانگیرى بكهت و د خزمهتا گشتى دا بكاربینیت ب تایبهت ژلایێ (ئازادى ـ رۆژنامهگهرى ـ مافێن ئافرهتان ـ وهرگرتنا پێزانینان ـ مفاوهرگرتن ژ تهكنولۆجیا سهردهم ـ بهێزكرنا ئابوورى ـ بهێزكرنا كهرتێ تایبهت ـ هنارتنا قوتابیان بۆ ژدهرڤهیى وهلاتى ـ مفاوهرگرتن ژ رهوشهنبیریا جیهانى – بهێزكرنا رولێ حزب و گرۆپێن سیاسى ب رێیا رایا گشتى و راگههاندنێ ..هتد).
بهلێ ئهم نهشێین كاریگهریێن خراب یێن جیهانگیرى ژبیر بكهین و بهحس نهكهین ب تایبهت بهربهلاڤبوونا كۆمهكا بهایێن جڤاكى كو ل گهل رهوشتوتیتالێن كوردهوارى ناهێنه گونجاندن و گهلهك جاران بوویه هۆكارێ لاوازبوونا هزرا نهتهوهیى، چونكو دهمێ بهحس ل نهمانا سنۆران دهێتهكرن ئهو مللهتێن خودان وهلاتان چ ئاریشه نینن، بهلێ مللهتهكێ وهكو كوردان پێدڤى یه د چارچووڤێ قهوارهكێ سیاسى دا پهرهپێدانێ د هزرا خوهیا نهتهوهیى دا بكهت، چونكو حهتانوكه نهبوویه خودان مافێ خوه یێ چارهنڤیساز، دیسا مایتێكرنا ژدهرڤه دبیته ئهگهر كو كاروبارێن ناڤخوه و رهوشهنبیریا وهلاتێن ههرێمى ل سهر رهوشهنبیریا خوهسهرا مللهتى زالدبیت، دیسا دبیته ئهگهرێ زێدهبوونا جۆرێ تاوانان، چونكو ل زۆربهیى كهنالێن راگههاندنێ ب دههان فلم و بهرنامه ههنه ل سهر ئهڤان جۆره بابهتان، بهلێ ب راستى ژى ل ههرێما كوردستانێ حوكمهتێ رۆلهكێ بهرچاڤ د گشت ئهڤان بابهتان دا ههبوویه، لهورا گرنگه ئێدى ناڤهندێن ڤهكۆلینان كار بكهن و ببنه ههڤكارێن حوكمهتێ بۆ شرۆڤهكرنا ههر بابهتهكێ ب ئهڤى رهنگى حهتاكو مفایێن باش ژێ بهێنهوهرگرتن و مللهت و جڤاك كێمتر خوسارهتیێ بدهت.
