دلینا فریشته د قورئانا پیرۆز دا
دكتۆر جمعه بهندی
بهری هاتنا ئاینێ ئیسلاما پیرۆز یا هاتیه گۆتن و نڤێسین د ناڤ لاپهرێن پهرتووكا دا ـ چ یێن دیرۆكا ئیسلامی یان یێن سیرهتا پێغهمبهرێ خودێ سلاڤێن خودێ ل سهربن ـ كو هندهك عهرهبان چ ژترسا برسێ یان ژ شهرمێ یان ژ ترسا دوژمنان كچێن خوه ب ساخی دكرنه دبن ئاخێڤه دا پاشهرۆژێ نه كهڤنه د دهستێن وان دا.
گونهـ گونهههكا مهزن بوو و قوربانیا گونهـ ل سهر دهاته سهپاندن زارۆیهكا بێ گونهـ بوو و ههمی گونهها وێ چنكو كچ بوو.
ئهڤێ جۆره گونها چ ئایین و شهرائع و عهقل و تیتال قهبوول نهكن، ئهسمان ژی بۆ ههژیا و بێدهنگ نهما و جبریلێ مهزن و قاسدێ پهیاما پیرۆز هاته راسپاردن ژلایێ خودایێ پاك بهرز و بلند كو ئهڤ جۆره كریاره بێته رسواكرن و شهمزاركرن و گونههبار بهێنه رێرهشكرن و قورئانا پیرۆز ڤێ جۆره تاوانێ بهحس بكهت و پارێزیت د ناڤ لاپهرێن خوهدا حهتا رۆژا قیامهتێ و ب دهنگهكێ بلند ههستا ڤان قوربانیان كره دگوهێن ههر تاوانبارهكی و ههمی گوهێن مرۆڤاتیێ دا و ب ڤان پهیڤێن ههتا ههتایی بسم الله الرحمن الرحیم:{ۆإِژَا الْـمَوْوُودَهُ سُئِڵتْ بِأَیِّ ژَنْبٍ قُتِڵتْ} سورتا تكویر ـ ئایهتا(8ـ9).
ل دووڤ ڤێ ئایهتا قورئانا پیرۆز و ههمی قانوون و شرائعێن ئهرد و ئهسمانا ئهڤ تاوانا ل باژێرێ دهۆكێ هاتیا ئهنجامدا تاوانهكا مهزنه و نهیا ئاسایی یه و تاوانهكه د ناڤهرۆكا خوهدا دژی ههمی جیهانێ هاتیه ئهنجامدان ب گشتی و ههمی خهلكێ دهۆكێ ب تایبهت.
سزایێ گوشتنا مرۆڤهكێ بێگونههـ د شهریعتێ ئیسلامێ دا سێدارهدانه تایبهت ئهگهر خودانێن كوشتی سولحێ نهكهن و ل بكۆژی نه بۆرن ههر وهك د قورئانا پیرۆز هاتی بسم الله الرحمن الرحیم:{ۆڵا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ۆمَنْ قُتِڵ مَڤْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِۆلِیِّهِ سُلْگَانًا فَڵا یُسْڕفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا} سورتا ئیسراو ـ ئایهتا (33)] .
بهلێ گونهها گوشتنا دلێنا ڤریشته ناكهڤیته دبن ڤی جۆره حوكمی ڤه، چنكو كوشتنا وێ دهست درێژیه ل سهر ههمی كۆمهلگههێ وژدانا مافێ تایبهت دهرچیت بۆ ناڤ خانا مافێ گشتی ب دهستواژهكا دی ب ج رهنگان سزا ناهێته گوهۆرین ئهگهر خوه بنهمالا وێ تهنازلێ ژی ژمافێ خوه بكهن.
ژبهر گهلك ئهگهران ژ وان:
1ـ قوربانی مرۆڤهكا بێگونههه و لاپهرهكێ سپیبوو د ناڤ ڤان لاپهرێن رهشێن ڤێ جیهانێ.
2ـ گونههباران چ پالدهر و ئهگهر (شهرعی یان قانوونی) نینن ڤێ جۆره گونههێ بكه و ئهگهر ههبن ژی دێ ئهگهر و پالدهرێن پیسبن و ئهو ئهگهر و پالدهر ژی دێ بنه ئێك ژ بهلكا كو سزا ژ سێدارهدانێ نهئێته خوارتر.
3ـ ب ههمی پیڤهران گونههـ یا پیلانكری یه و ههمی ستینێن گونههێ بخوهڤهگرتینه (النیه، القصد ، السلوك ، النتیجه ).
4ـ جۆرێ تاوانێ وهسا ئاشكرا دكهت كو تاوانبار زێدهیێ نهفس نزم و پیس و رهشه حهتا ویێ رادێ كو نابیت بێته هژماتن وهك تاوانبارهكێ ئاسایی.
قانوونا سزایێن عیراقی یا ژماره 111 ل سالا 1969 د مادێ (406) ل دووڤ بڕگا (ٱ ، ج) سزایێن ڤان جۆره تاوانا كریه سێدارهدان.
نڤێسهرێ بابهتی دوور نابینت كو ل پشت ڤێ تاوانێ تاوانهكا دی ژی یاههی و دبیت یا ڤهشارتی بیت وهك كرین و فرۆتن ب ئهندامێن لهشێ قوربانیێ، لهورا یا فهره جهێن شۆلهژی باش دووڤچوونێ ل سهر بابهتی بكهن، یان دبیت تاوانبارا گهلك تاوانێن دی ژی كربن، لهورا دڤێت ژیانا ڤان جۆره نه مرۆڤان ب درزیكێ بێته ڤهكۆلین.
ل دووماهێ داخوازا سهبر و ههدارێ ژ خودێ پاك و دلۆڤان دكهم بۆ ههمی خهلكێ دهۆكێ و ب تایبهت بۆ خێزانا دلێنا فریشه.
د ههمان دهمدا دهستخۆشیێ ل ههمی جهێن پهیوهندیدار دكهم تایبهت پۆلیسێن نههێلانا گونههباریان ل باژێرێ دهۆكێ كو شیاین ب دهمهكێ نێزك تاوانباری دهستهسهر بكهن.
پارێزهرێ رهوژكار
