باندۆرا كوردێن باكۆر ل كوردێن ڕۆژئاڤا
كۆنێ ڕهش/ قامشلۆ
بێگومان، د سهرانسهری كوردستانێ ده، باكۆری خوهدیێ قهنجیا وهشاندنا ڕۆژنامه و كۆڤارێن كوردی نه، و د سهرێ وان ده بهدرخانی. ژ خوه بهدرخانی سهركانێن كوردێن باكۆرن.
دهما كو مرۆڤ ل پێڤاژۆیا ڕۆژنامهگهریا كوردی ئان وێژهیا كوردی ڤهگهره و بهرپێل بكه، هنگێ وێ ژێ ڤه خوهش دیارببه كو، لهههنگێن ڕۆژنامه و وێژهیا كوردی د ڕۆژێن خوه ده پێرگی گهلهك ئاستهنگ و كهلهمێن دژوار هاتنه، ژ وان لهههنگان؛ بهدرخانی. تهڤی ڤێ یهكێ ژی، ئهو بهدرخانی ژ دهستهلانین نهكهتنه و بێ ڕاوهستان ل بهر خوه دانه، تا كو ئهم گههاندنه ڤێ قۆناخێ..
سهبارهتی بهدرخانیان، ئهز نه باوهر ئم كو ت مالبات وهك مالباتا میرێ جزیرا بۆتان، میر بهدرخانێ ئازیزی: ۱۸۰۲ – ۱۸٦۸، ژ دل و جان خهبات و بزاڤ د بهر گهلێ كورد ده كربن و تهڤ مالێ خوه و جانێ خوه د بهر ده وندا كربن.
تهڤی كو نهفهرێن ڤێ مالباتێ ژ سالا ۱۸٤۷عان ڤه د كۆچبهری و سرگونیێ ده دژیان، لێ وان قهت وهلاتێ خوه بۆتان، وارێ باڤ و كالێن خوه، ژبیر نهكرن، ژ دهستهلانین نهكهتن.. ب لهههنگی ل بهر خوهدان و گهلهك خهبات و بزاڤ كرن، دا كو ناڤێ گهلێ خوه د ناڤ گهلێن جیهانێ ده بلند بكن. نهفهرێن ڤێ مالباتێ د سرگونیێ ده، د بن شهرت و مهرجێن چهتین و دژوار ده، خوه بهرپرسیارێ گهلێ خوه ددیتن و كێشهیا گهلێ كورد بارێ خوه یێ یهكهمین دناسین. ب گۆتن و كرنێ دخهبتین؛ چ د وارێ جڤاكی و ڕهوشهنبیریێ ده و چ د وارێ سیاسی ده و وها تهڤ د سرگونیێ ده، دووری خاكا جزیرا بۆتان مرن. ههر و ههر داخوازا وان پێشخستنا زمانێ كوردی، وێژهیا كوردی و بلندكرنا ناڤێ كوردستانێ بوو..
وان بهدرخانیان گهلهك كۆمهله و دبستان دامهزراندن، گهلهك كۆڤار و ڕۆژنامه وهشاندن، ههم ژی ب سایا وان گهلهك وێژهڤانێن باكۆری د ناڤ خهلكێن ڕۆژاڤا ده هاتن ناسكرن و ڕۆلهك مهزن لیستن وهك: نوورهددین زازا، ئۆسمان سهبری، جهگهرخوین، قهدری جان، ڕهشیدێ كورد، مستهفا ئههمهد بۆتی، مهلا ئابدولسهلام ناجی، ڕهوشهن خانم بهدرخان، در. نووری دهرسهمی، مهلا ئههمهدێ نامی و هود. ههر وها وان بهدرخانیان گهلهك ناڤهند و ئهنستیتو ژی ژ گهلێ كورد ڕه ڤهكرن.
ژ شاگرتێن وان بهدرخانیان یێن كو ب سایا كۆڤار و ڕۆژنامهیێن وان ناڤ و دهنگ دانه و باكۆری نه:
ههلبهستڤان قهدری جان، ژ كهسێن پێشیه كو بهشداری ب بهدرخانیان ڕه كریه و وهك نووخوریێ هاوارێ هاتیه ناسكرن.. د ههژمارا دودوان ده، ئۆسمان سهبری خوه بهردایه ناڤ كهروانێ نڤیسكارێن هاوارێ. در. ئاهمهد نافز بهگ زازا، وهك بژیشكێ هاوارێ، د قونجكا بژیشكی ده نڤیساندیه. لێ ژ ههژمارا چاران و پێده، هاوار ب ههلبهست و نڤیسێن ڤان كهسێن باكۆری یێن دن هاتیه خهملاندن وهك: جهگهرخوین، موستهفا ئههمهد بۆتی، نوورهددین زازا، لاوێ فندی، ههسهن هشیار، ڕهشیدێ كورد، ئههمهد نامی و قهدری جهمیل پاشا..هود. ههم ژی ژ كوردستانا باشوور ڤان نڤیسكارێن ب ناڤودهنگ د هاوارێ ده نڤیساندنه وهك: فایق بێكهس، گۆران، تهوفیق وههبی، شاكر فهتاه، ههڤندێ سۆری، مهلا ئهنوهرێ مایی، ئابدولخالق ئهسیری، پێرووت، لاوكێ كورد..هود. ههر وها ڕۆپهلێن هاوارێ ژ وان كهسێن كو نوو خوه فێری خوهندن و نڤیساندنا كوردی كربوون ڤهكری بوو… بهلێ بهشێ فرانسیزی، ژ بل كو میر جهلادهت و برایێ خوه در. كامیران، ب گهلهك ناڤان د ڤێ پشكێ ده دنڤیساندن، ڤان كوردهناسێن بیانی ژی ئهو بهش دخهملاندن وهك: پر. گ. مجهائهلان و ڕ. لهسجۆت.
ئهم كوردێن ڕۆژاڤا ب سایا وان بهدرخانیان و وان باكۆریان، مه زمانێ خوه پاراست، ههز زمانێ خوه كر و ئهم مه پێ نڤیساند..
ئهم ئێ ڤهگهرن سهر كۆڤارا (هاوار)ئێ، ئهوا كو مه گۆت كۆڤارهكه ۱٥ ڕۆژی بوو، بهلێ جهێ داخێ یه كو ئهڤ كۆڤار ژ بهر ڕهوشا ئابۆری و جیۆپۆلۆتیكی، تهڤ ههژمارێن وێ ل سهر ههڤ نههاتنه چاپكرن ل گۆر پرۆگرامێ خوهدییێ وێ، و پاشێ ژی هاتییه ڕاوهستاندن.
٥۷ ههژمار ژ هاوارێ، د ناڤبهرا سالا ۱۹۳۲ئان و سالا ۱۹٤۳ئان ده، هاتنه وهشاندن. ئهڤ كۆڤارا بهدهو و سپههی، ژ بهر ڕهوشا ئابووری د سێ قۆناخان ڕه دهرباس بوویه، تا كو هاتیه ڕاوهستاندن.
نڤیسكارێن هاوارێ تهڤ كوردێن باكۆر بوون.. گهشبوون و پێشكهتنا هاوارێ ب پێنووسێن كوردێن باكۆر بوو.. ڕۆلا وان یا سهرهكه بوو.. ب خێرا وان زمانێ مه هات پاراستن و زمانێ مه بوو زمانێ خوهندن و نڤیساندنێ..
سهد مخابن كو ڕۆژا ئیرۆ، زمانێ كوردی ل باكۆر د ڕهوشهكه خهراب ڕه دهرباس دبه.. بهلێ د ڤان چهند ڕۆژێن داوی ده دلخوهش بووم كو پلاتفۆرمهك ژ بۆ خوهدیلێدهركهتنا زمانێ كوردی د ناڤ كوردێن باكۆر ده ل ئامهدێ هاتیه دامهزراندن و وێ پلاتفۆرمێ بریارا ئاڤاكرنا سێ كۆمان ژ بۆ فهرمیبوون، پهروهردهكرن و پاراستنا زمانێ كوردی زمانێ كوردی ستاندیه. ئهز ژ دل وان پیرۆز دكم.
