عیراق د ناڤبهرا هێرانا بهرئاش و ههڤڕكیا ئیران و ئهمریكا دا
عهدنان رێكانى
راپۆرتێن نوو هوشداریان سهبارهت ئالۆزیێن نوو د ناڤبهرا ئیرانێ و یلایهتێن ئێكگرتیا ئهمریكا ددهن، گرۆپێ قهیرانێن نێڤدهولى دوپاتكرن، ههر شاشیهكا بچووك دڤێ رهوشێ دا بهێته كرن، ب سناهى دێ بیته ئهگهرێ ئاگرهكێ مهزن و ههڤڕكى یهكا وێرانكهر، وهكى یا روودانێن ئهورۆپا ل سالا 1914 هاتینه روودان.
راپۆرتا ل رۆژناما (The Washington Post) یا ئهمریكى ئاماژه دا هندێ (ئهو گووللهیێ بوویه ئهگهرێ كوشتنا الأرسیدوق یێ نهمساوى فرانز فردیناند، ل وى دهمى ئاگرێ وێرانكرنا كیشوهرێ ئهوروپا ههلكر، ئهڤرۆ ههر هێرهشهكا ب مووشهكان یان فرۆكێن بێى فرۆكهڤان یان پهقینا مینهكى ب لهشێ گهمیهكێ ڤه، دبیت ببیته ئهگهرێ بلندكرنا ئاستى تهنگهژهیا لهشكرى د ناڤبهرا ویلایهتێن ئهمریكى و ههڤپهیمانێن وێ ژئالیهكێ ڤه و ئیرانێ و دهستودارێن وێ ل دهڤهرێ ژ ئالیهكێ دیڤه، و د شیان دا نهبیت بهێته كونترۆلكرن.
د ههمان بابهتێ دا، دهزگههێن راگههاندنا ئیرانێ ل رۆژا ئێكشهمبیا بۆرى یا دیتر بهلاڤكریه، هێزێن پاسدارێن ئیرانێ یێن هێزا دهریایى گهمیهكا بارههلگرا پهترۆلێ ل دهریایا كهنداڤى دهستهسهركرینه، ب بهانهیا ئهو گهمى بارههلگر پهترۆلێ قهدهغهكه كرى تێدایه، و لرۆژا چارشهمبى رێككهفتى 31/7/2019 ئهو كار هاتیه ئهنجامدن.
جهێ ئاماژهكرنێ یه، ئهڤه جارا سیێ یه هێزێن دهریایى یا ئیرانێ بكارێ دهستهسهركرنا گهمیێن بارههلگرێن پهترۆلێ رادبن د ڤان ههردو ههیڤێن دووماهیێ دا، كو بهرى وێ هێزێن ئیرانێ گهمیهكا دیتر دهستهسهركر بوو ئالایێ وهلاتێ پهنهما ل سهر وێ گهمیێ بوو، و گهمیهكا دیتر ئالایێ وهلاتێ بهریتانیا سهر بوو ل مهها تیركهها بۆرى.
ئیرانێ دبێژن، دهستهسهركرنا گهمیا بهریتانى پشتى وى كارێ دهستهسهركرنا هێزێن بهریتانى ل سهر دهستهسهركرنا گهمیا ئیرانێ ل دهریاریا سپیا ناڤێن هات، و نهچاركرن ب راوهستیتن، لهورا ویلایهتێن ئێكرتى و ئهورۆپا بزاڤێن خورت دكهن، بۆ هندێ پهلانهك بۆ پێرابوونێن توند و پاراستنا هاتنوچوونا گهمیان ل دهریاریا گهنداڤى ههبیت،كو دبیته ئێك ژ گرنگترین دهرتهنگێن ئاڤى یێن ستراتیجى بۆ ئابوورى جیهانى.
ل دۆر ههمان بابهتێ سیاسى، گهلهك كێشێن دیتر یێن د ئامادهنه فهتیلا ههلكرنا ئاگرێ ههڤڕكیایا كوژهك دهست پێ بكهت، ل عیراقێ ملیشیات و حزبێن سیاسى یێن سهر ب وهلاتێ ئیرانێ ڤه ههڤڕكى و بهریكانێ دكهن، داكو دهستههلاتا عیراقێ و حوكمهتا ناڤهندى یا پارچه پارچه كرى وهربگرن.
ههر چهنده ههوا ویلایهتێن ئێكگرتیا ئهمریكا ههردو دبێژن وانا شهر نهڤێن، ل گهل ههوێن توندێن گڤاشتنێ یێن سهرۆكێ ئهمریكى دۆنالد ترامپ ل سهر ئیرانێ سهركهفتن ئینان و كارتێكرنهكا مهزن و زهرهر گههاندیه ئابوورى وهلاتێ ئیرانى، بهلێ ههتا نوكه نهشیایه رهفتارێن ههرێمى یێن وهلاتێ ئیرانێ بهرپێچ بكهت، بهلكى پتر توند بوویه د رهفتارێن خوهدا، وهلاتێ ئیرانێ ل دهستپێكێ ههدارهك كێشان، چاڤهرێ بدووماهى هاتنا تهكتیكێن سهرۆكێ ئهمریكا بوون، ل گۆڕ پێگیریا مهرجێن پهیمانا ناڤۆكى ئهتومیا یا ئیرانێ ل گهل ئهمریكا و وهلاتێن ئهوروپا، یا كو دونالد ترامپ ژ ئالیكهڤه بتنێ خوه ژوێ رێككهفتنێ ڤهكێشایى.
ئێك ژ سهركردێن ئیرانێ دههڤدیتنهكا رۆژنامهڤانى دبێژیت، ئهز دبینم سهركرداتیا تههران گههشتیه وێ باوهریێ پێگیرى نهكرنا ب رێككهفتنا ئهتوومى و بهرهنگاریا دوژمنى پتر مفا تێدا ههیه كو ئهم پێگیرى وان مهرجێن رێككهفتنێ ببین.
ههر ل گۆڕ باوهریا ههمان سهركردێ ئیرانێ، دونالد ترامپ، بهروڤاژى هندهك شیرهتكارێن نێزیكى وى، ههموو شیانان دێ بكارئینیت شهرهكى مهزن نهبیت، نهخاسمه ئیدارا ترامپى كێشه ل رۆژههلاتا ناڤین ههنه.
سهركردێ ئیرانى دیسا هوشداریان ددهت و دبێژیت، ئهڤ كریاره دبیت ببنه ئهگهرێ وێ ژهندێ ئیران بهر ب پێنگاڤێن شاش بچیت، ههكه هاتو زێدهتر گهڤاشتن و ئازراندن ل سهر ههبیت.
دیاره بهرى دهمهكى سهرۆكێ ئهمریكى دۆنالد ترامپى شانازى ب راگرتنا دربهكێ تۆلڤهكرنێ یێ كوژك دژى ئیرانى دكر، د ناڤا تویتهرهكى دا كو ب بوو جهێ دلگرانیا چاڤدیرێن ساسیێن دهرڤهیا ئهمریكى یێن دڤێت سیستهمێ وهلاتێ ئیرانێ بهێته گوهۆڕین.
ههردهم سیاسهتمدارێن كۆمارى یێن توندڕوه دبێژن و رادگههینن، وان دڤێت هێرشێن ئهسمانى سهر ئیرانێ دهستپێ بكهن، كو بهرپرسێن ئیمناهیێ دبێژن ئهو پێنگاڤ نهیا باشه و بتنێ دێ پتر ئاگرێ كوشتنێ زێده كهت.
ههڤپهیمانێن ئهمریكى د ڤێ رهوشێ دا دودلن ههمبهرى كاركێریا ترامپى و بهرنامێ وى، وهزیرێ دهرڤهیێ ئهلمانیا هایكو ماس دبێژیت، وهلاتێ وى پشكدارى وى كارێ دهریایى یێ ئهمریكا پێشناز كرى نابیت، كو پلان بۆ ههبوونا زێرهڤانیان ل كهنداڤى ههبیت، ههڤدهم ئاماژهدا كریارێن لهشكرى دژى ئیرانێ نابنه چارهسهرى.
شرۆڤهكارێ سیاسى یێ كاروبارێن رۆژههلاتا ناڤین ل واشنتۆن جون ألترمان دبێژیت، هندهك حوكمهت دودلن و باوهر ناكهن كا ئهمریكا بزاڤا بۆ ژ ناڤبرنا ئیرانێ دكهت، ئهو دوێ باوهرێ دانه ئالیگریا ئهمریكا بتنێ مهترسى ب وانا ههنه بێى كو ئهمریكا ئێمناهیێ و پشتراستى بۆ وانا پهیدا بكهت.
ههتا وهلاتێن ههرێمى یێن بهرهنگارى رژێما ئیرانێ ب ئاشكرایى نهڤێن ئالۆزى ل گهل ئیرانێ ههبن، وهلاتێ ئیماراتا عهرهبى دهست ب دانوستاندنان ل گهل ئیرانێ كریه، ههر چهنده بهرپرسێن ئێمناهیا ئیسرائیلى هوشدارى داینه كو وهلاتێ ئیرانێ مهترسى و خرابكارى ل ههمبهرى وهلاتێن گهنداڤى ههنه.
دهێته گۆتن دۆنالد ترامپ داخوازیه واراستهى وهزیرێ دهرڤهیێ ئیرانێ جهواد زهریف كریه، تێدا بهحسێ دانوستاندنان ل گهل ئیرانێ كریه، ب رێیا سیناتۆر راندال پۆل كو سیناتۆرهكێ لیبراله، و پشتهڤانێ پرۆژێ (ماتێكرنا كاروبارێن ناڤخوهیا وهلاتانه)، لهورا كاركێریا ترامپى سزایێن ل سهر جهواد زهریفى رهتكرن، و پهانا بۆ سیناتور ، لیندسی گیرهام برینه، كو سیناتۆرهكێ كۆماریێ توندڕوه، بۆ هندێ كهنالهكێ دیتر یێ ههڤتهریب ل گهل ئیرانێ ڤهكهت، بۆ زێدهتر گڤشاتن و ڤهدهركرنا ئیرانێ ل گهل وهلاتێن ئهورۆپا كار بكهت.
