شیعهیێن دهستههلاتدار و گرێكا خوهكێم دیتنێ و شۆڕشگێڕیا ئیمام عهلی
تهحسین ناڤشكى
ههچیێ ل دهستپێكا ناكۆكیێ ل ناڤبهرا سننه و شیعهیان د دیرۆكا ئیسلامێ دا بزڤڕت، تایبهت پشتی روودانا كوشتنا خهلیفهیێ سێیێ ئیمامێ عوسمان كو ب فتنا مهزن دهێته نیاسین و وهرگرتنا ئیمام عهلی خیلافهتا ئیسلامێ، وهرچهرخانهكا نوو د دیرۆكا ئیسلامێ دا پهیدابوو و دژواریا ناكۆكیێ ل ناڤبهرا وی و معاوییهی گههشتیه گوپیتكێ و ههر دهم شیعهیان خوه وهك شۆڕهشگێڕ و ئۆپۆزسیۆن دیتینه كو سننهیێن دهولهت و دهستههلات زولمهكا زێده ل وان كریه و مافێ وان خواریه، ژ بهركو ئارمانجا وان ئهو بوویه كو دادپهروهریێ بێخنه د ناڤبهرا خهلكی دا و دژی بهترانیێ و تهبزیرێ و زهنگینیا فاحشا معاویهی بووینه.
هۆسا خۆیا دبت كو شیعهیان دهستوورێ جۆره ههڤپشكیهك دهستپێكی ههبوویه، بهری ههڤپشكیا ماركسی ژێ گۆتی ب گهلهك چهرخان، ژ بهر هندێ ههڤالێن عهلی ژی ئهو ئهسحابیێن پێغهمبهری بووینه ئهوێن حهز ژ دادپهروهریێ دكر، مینا ئهبا زهرێ غهفاری، سهلمانێ فارسی، عهمارێ كوڕێ یاسری و هندهكێن دی كو خودان هزرێن پهیرهوكرنا دادپهروهریا جڤاكی بووینه، لێ ههر ل دهستپێكێ گهلهك ئاستهنگ كهتنه د رێیا وان دا و نهشیان وهك پێدڤی بهرنامهیێ خوه یێ دادپهروهریا جڤاكی پهیرهو بكهن و دووماهیێ ناكۆكیا بسورمانان ژ شهڕه دهڤێ گههشته شهڕێن سینگوسینگانێن خویناوی ل ناڤبهرا ههر دو گرۆپێن سهرهكی یێن بسورمانان و شهرێ حێشترێ (معركه الجمل) ئێكهمین شهڕ بوو ل ناڤبهرا قولپێ ئێمامێ عهلی و قولپێ ههڤژینا پێغهمبهری عهیشایێ، ب پشكداریا هندهك كهسێن ژ دههێن مزگینیا بهههشتێ دایێ ل باژێرێ بهسرا ههلبووی و ب هزاران بسورمان ژ وان تهلحه و زبێر وهك ئهسحابیێن مزگینیا بهههشتێ دایێ هاتنه كوشتن. ژ هینگێ وهره ههتا نوكه شهڕو شۆڕ ل ناڤبهرا شیعه و سننهیان بهردهوامن و نه پرۆژهیێ دادپهروهریا عهلیێ كوڕێ ئهبۆ تالبی هاتیه پهیرهو كرن و نه زهنگینا فاحشا معاویێ كوڕێ ئهبۆ سوفیانی ب دوماهی هاتیه. بهرهڤاژی، ژ بلی كوور بوونا كهڤنه برینێ د ناڤبهرا گرۆپێن جوجودا یێن ئیسلامێ دا و پڕانیا رێبهر و ئیمامێن شیعهیان ژی نها وهك رهفتار ل دووڤ مهنههجێ معاویهی دچن بیێ كو دانپێدانێ فهرمی ب زهنگینیا خوه یا فاحش و گههشتنا بورجێن عاجی بكهن.
ژ بهر هندێ دێ بینین نها تایبهت ل ئیراقێ ههڤدژیهكا رۆهن د ناڤبهرا گۆتن و كریارێن گرۆپێن سیاسی یێن شیعی دا ههیه، ل رهخهكی درووشمێ دادپهرپهوهریا ئیشتیراكیا ئیمام عهلی بلند دكهن و ل رهخێ دی بهرهللایه و ههر گرۆپهكی ژ ئالیێ خوه ئیراق تالان و وێران دكهت و بازرگانیێ ب پله و كورسیان دكهن… دیاره سیاسهتڤانێن شیعی ژنوو ب سهر ههلبووینه و ژ معاویهیێ سننی و یێن دووڤ دا هاتین خرابتر دكهن و ب گۆتارا خوه یا دینی، ههر خوه دبینن شۆڕشگێڕێن رێبازا دووازده ئیمامێن پیرۆز و سننه بهردهوام زولمێ لێدكهن.
حوكمرانیا شیعهیان، وهك مهزنترین كوتلهیا سیاسی د پهڕلهمانێ ئیراقێ دا، پشتی كهتنا سهددامی ل بهارا ل سالا 2003 وهره، ههتا نها بهلگهیه كو شیانێن حوكمڕانیا شیعهیان ب ڤی دهستوداری د گومانێ دانه بشێن حوكمڕانیێ بكهن.
دێ بینین مهزنترین كوتله د پهرلهمانێ ئیراقێ دا، كوتلا سهدریه، گۆرهی ههمان كولتۆری حزبا خوه ب ناڤێ شۆڕهشگێڕان (پائرون) ناڤكریه، واته هێشتا ئیدیۆلۆجیا ئیمامێ عهلی و شۆڕهشا ستهملێكریا دژی سننهیان بهردهوامه. ئها كاكلا ههڤدژیا وان ل ڤێرێ دیار دبت كو ههر ب وێ عهقلیهتا شۆڕهشگێڕییا كهڤنار حوكمی دكهن و هزر ناكهن كو گهز مهقهس د دهستێ وان دانه و ئهو یێ د قووناغا حوكمێ مهدهنی دا و دهولهتدارن و حزبێن معاوییهی سسننهیێن دهڤهر وێران بووینه. ژ بهر هندێ ههر همێ هزرا وێ شۆڕهشا تۆباوی د نههۆشیا سهدری و گروپێن وهكی وی دا ئازری، دێ بینین كره فهرتهنه و ئالۆزی، ههكه چو ئالیێن سننی و كوردی ژی نهبن، دژی وان رابن، دێ دژی خوه رابن و ههمی تشتی ههلوهشینن و بهردهوام د بازنهیێ ڤالا دا زڤڕن. دیمهنێ پتر ژ دو مههانه ئهم دبینین كو سهدری وهك مهزنترین كوتله دهستژكاركێشان ب سهرۆكوهزیران دا كرن، بێی كو پێگوهۆڕهكی بۆ وی ببینن، داكو ڤالاهیا حكومی روونهدهت گرۆڤهیهكه دیاره كو هێشتا عهقلیهتا شیعهیان عهقلیهتا بهری 14 چهرخانه و گهلهك دهم پێدڤێت ههتا سهره ڕێببن و ژ قۆناغا ویلایهت ل فهقیه و مهرجهعیان دهرباز ببنه قۆناغا ئاڤاكرنا دهولهتا مهدهنی.