«پرا مژێ» چیڕۆكه یان نڤشتۆكه!
عهبدولخالق سولتان
مژداری د بهرههمێن ئهدهبی دا دبیت ببیته فاكتهرهكێ سهركهفتنێ، بهلكو ئێكه ژ رێبازێن ئهدهبی یێن نڤیسهر و ههلبهستڤانان پهنا بو بری، دا بشێن بشێوهكی دهربڕینێ ژ ههست و سۆزێن خۆ بكهن، ئهوێن نهشێن ژبهر ههر فشارهكا ههبیت دهربڕینێ ژێ بكهن، لهورا مژداری بویه تیڤهرسكهكا جوان د نهخشێ بهرههمێن ئهدهبی دا، لێ كهنگی ئهڤ مژهویه دبیته جوانی؟ ئهڤه جهێ راوهستیانێ یه؛ ژبهركو گهلهك جاران مژداری دبیته ئهگهرێ ژناڤچوونا دهقێ ئهدهبی، نهخاسمه ئهگهر ب نههشیاری هاته بكارئینان.
گهلهك جاران ژ نهشههرهزایا نڤیسهران بهرههمێن وان وهكی تهوتهم و تهلسهمان لێ دهێن، پر دبن ژ جفره ونهێنیێن ڤهشارتی، كو ل داویێ خواندهڤان – وهرگر- دڤێت خودان رهوشهنبیرهكا بهرفرههـ بیت تا بشێت ههمی دهرزیان ڤاڤێریت، پاش بدانیته ل بهر ئێك و نهخشهیهكی بۆ خۆ ژێ دروست بكهت. لهورا، ههبونا گهلهك جهڤهنگ و هێمایان دبیت ببیته ئهگهرێ بهرزهبوونا هزرا سهرهكی یا تێكستی، و دبیت كارڤهدانا خۆ یا نێگهتیڤ لسهر وهرگری بكهت، د ئهنجام دا مهرهما نڤیسهری نهگههیت.
نڤیسهرێ هێژا «ئهدیب عهبدوللا»ی بهرههمهك ب ناڤێ «پرا مژێ» د كۆڤارا پهیڤ «ژماره 92» دا ل بن ناڤێ كورته چیڕۆك بهلاڤكریه، لێ بهری لسهر بهرههمی بئاخڤین، ل بیرا خۆ بینین كو هونهرێ كورته چیڕۆكێ پێدڤی هوستهكاریهكا ب زهحمهته، دڤێت هزرهكا كویر ب ژمارهكا دهستنیشانكری یا پهیڤان و ب زمانهكێ گهلهك چڕ و پڕ بهێته دارشتن، زێدهباری كو كورته چیڕۆك تهڤنهكه ب رێكا هندهك فاكتهرێن تایبهت دهێته رستن مینا: رویدان، كهسایهتی، ڤهگێڕان، دیالۆك، سالۆخهت، دهم، جهـ، و یێ ژههمیان گرنكتر گرێ یا چیڕۆكێ یه.
نه مهرجه ئهڤ ههمی فاكتهره د بهرههمهكی دا ههبن تا بێژینێ كورته چیڕۆك، بهلكو هندهك ژ وان پێدڤینه وهكی كهسایهتی، رویدان، ئاڤاهیێ چیڕۆكێ، وشێوازێ ڤهگێڕانێ. و ب ئهڤان فاكتهران ئهم جێوازیێ دئێخینه دناڤبهرا كورته چیڕۆكێ و جۆرێن دی یێن نڤیسینێ دا.
تێكستێ «پرا مژێ» من وهكو كورته چیڕۆك خواند، لێ مخابن من ههست نهكر ئهز یێ چیڕۆكهكێ دخوینم! بهلكو من خۆ دیت ئهز یێ لبهرانبهر تێكستهكێ مژهوی، كهساتی و قارهمان تێدا دیارنینن، تنێ تشتهك ههیه ڤهگێڕ دبێژیتێ «ساڤا» پاش دبێژیتێ «هندا» و پاش دبێژیتێ «سهرهلدا» و چ سالۆخهتێن بهرئاقل لسهر ئهڤی توخمی نین، بهلكو ل هندك جهان وهكی مرۆڤانه، دئاخڤیت و یێ هویره بهلێ د چركهیهكێ دا بهژنا وی دبیته سێ مێتر! و ئهڤ توخمه هندهك جاران دبیته ههڤركێ ڤهگێڕی!
ههروهسا دیالۆگێن دناڤ ئهڤێ تێكستێ دا هاتین ئهم نزانین مونۆلۆگێن نافخۆیی نه یان گهنگهشه ودانوستاندنه دگهل كهسهكێ دی، و پرانیا جهان دهسپێشخهری و رێخوشكرن بۆ ڤان دیالۆگان ناهێته كرن، و جاران ڤهگێڕ ب خۆ دبیته كارێكتهرهك و ب شێوەیەكێ راستەوخۆ دهێته د ناڤ تێكستێ دا و دئاخڤیت!
دیسان زمانێ دهق پێ هاتیه نڤیسین زمانهكێ ڤالایه ژ چهڤهنگێن پڕمانا، تنێ ناڤێ «شێركۆیێ ئهۆوبی» تێدا هاتیه بكارئینان، وهك هاوتایێ بابهتی بۆ بهرزهبوونێ، سهرهڕای كو چ گرێدانا شێركۆی ب هندابوونێ ڤه نینه! زێدهباری كو ئهم نزانین قارهمانێ چیڕۆكێ ڤهگێڕه یان ساڤایه! و كیژان سهردهمی ب خۆڤهدگریت! یان چ جۆرێ رویدانا یه.
ب كورتی، پرانیا فاكتهرێن كورته چیڕۆكێ د ناڤ ئهڤی تێكستی دا دبهرزهنه، یان ژی ب شێوەیەكێ ئالۆز هاتیه بكارئینان، زێدهباری كو زمان ب رهنگهكی هاتیه دارشتن كو د گهلهك جهان دا ههڤدژیا هزری ل دهڤ وهرگری پهیدا دكهت، وهكی ئهڤان دهستهواژهیان «ژنشكهكێڤه هندا بوو، بووهندابوویهكێ هندای»! ههروهسا «سهرهلدایهكێ سهرهلدای» و «نوویاتیهك نوو». نڤیسهرێن چیڕۆكان سالۆخهتان دئینن دا تشهكێ ڤهشارتی دیاربكهن، لێ، «هندابوویێ هندای» چ لسهر «هندای» بۆ وهرگری زێدهكریه؟! ئهڤه وهكی وی یه یێ ئاڤ ب ئاڤێ دایه نیاسین!
ئهڤجا ب دیتنا من ئهڤ دهقه ب شێوهیێ كورته چیڕۆكێ نه هاتیه نڤیسین، بهلكو پتر بهرهف شێوازێ نڤشتیان دچیت، ژبهركو كۆمهكا زاراڤێن وهكی «ساڤا، هندابووی، سهرهلدای، پرا مژێ، قوربان…» ب رهنگهكێ تهراوبهرا و بێی پێكڤهگرێدان د ناڤ تێكستی دا بهلاڤهكرینه، و دهق وهكی گولۆلكهكا ئالۆز لێكریه، نه سهر یێ دیاره و نه دویماهیك، و دهم تێدا تا رادەیەكێ مهزن یێ بهردای و بهرزهیه و چ هێلێن دیار تێدا ناهێنه دیتن.
