چی یە د ناڤبهرا سالح غازی و خهیری بۆزانی دا روی ددهت؟!
عهبدولخالق سولتان
بهری چهند رۆژان كاك خهیری بۆزانی بهرههمهكێ خۆ یێ نڤیسینێ ب ناڤێ «سهرجهمێ كن چیڕۆكێن خهیری بۆزانی- پشكا ئێكێ» بهلاڤكر، ل ئێكهتیا نڤیسهرێن كورد تایێ دهۆكێ سمینارهك بۆ هاته رێكخستن، تێدا كاك شهمال ئاكرهیی چهند رۆنكرن بهردانه لسهر وی بهرههمی، تشتێ سهرنجان كێشای زاراڤێ «كن چیڕۆك»ێ یه، كو بوویه تایتلێ ئهڤی بهرههمی. ئهڤه ژبهركو بهری نهۆ ئهڤ زاراڤه ژ ئالییێ كاك سالح غازی ڤه هاتیه بكارئینان، ل وی دهمی كۆمهكا تێكستان ل بن ئهڤی تایتلی دنڤیسین، وپاشی كره پهرتووكهك ب ناڤێ «دهریێ تراتێ» و ل سالا 2005 بهلاڤكر.
لێ تشتێ بالكێش ئهوه، تێكستێن سالح غازی ل وی سهردهمی دنڤیسین، گهلهك د جێوازن ژ ئهوان یێن كاك خیری پشتی هینگێ ل بن ههمان زاراڤ نڤیسین! تێكستێ غازی دنڤیسیت پتر نێزكی كورته چیڕۆكێ دچیت، بهلكو شێوازهك ژ شێوازێن نڤیسینا كورته چیڕۆكێ یە، كو پتر گرنگییێ ددهته ئالییێ زمانی، پهیڤێن رهسهن و پهتی یێن زمانێ كوردی بشێوهیەكێ گوگراندی د قالب و كهلیشهیێ كورته چیڕۆكێ دا ددارێژیت، ل دویماهییێ ب هێزا پهیڤ و رستهیێن خورستی كارتێكرنهكا ئێكجار مهزن لسهر وهرگری دكهت، پرانیا نڤیسینین وی لاپهركی یان دوو لاپهران ب زێدههی ب خۆڤه دگرن.
خوینهر دتێكستێن ویدا ههست ب ڤهگێرانهكا بهرزه د ناڤ گلۆلكا پهیڤان دا دكهت، غازی گرنگییێ ددهته وێنهكرنا رویدانهكا ههستیاری نهك یا كهتواری! ب گۆتنهكا دی، نڤیسهر ب ڤهگێڕانا دهنگڤهدانهكا دهروونی رادبیت بۆ رویدانهكا كهتواری.
ل ئالییێ دی كاك خهیری، بهرههمهكێ جودا ژ بهرههمێ سالح غازی نڤیسیه، لێ دبن ههمان تایتل و زاراڤ دا «كن چیڕۆك»، ئهڤ دهقێن بۆزانی بهلاڤكرین، نه ژ ئالییێ رۆخساری و نه ژی یێ تهكنیكێ وهكی یێن سالح غازی نه، بهلكی پتر بهرهف جیهانا كورتیله چیڕۆكێ دچن، یا كو ب ئێنكلیزی دبێژنێ (Short Short Story)، ئهو ژانرێ ل دویماهیا چهرخێ نۆزدێ و دهسپێكا یێ بیستێ بهرژهنگێن وی دهسپێكرین، پرانیا بۆچوونان دبینن (كورتیله چیڕۆك) ژانرهكێ نوی و سهربخۆ یێ ئهدهبی یه، چ گرێدان ب كورته چیڕۆكێ ڤه نینه، ژبهركو فاكتهرێن ئهڤ جۆرێ نڤیسینێ لسهر دهێته ئاڤاكرن نه ئهون یێن كورته چیڕۆك لسهر دهێته نژاندن، وهرگر تێدا فاكتهرێ سهرهكی یه.
ههر ل دهسپێكێ یێ ئامادهیه د ناڤ تێكستی دا، نه وهك وهرگر بهلكو وهكو پالدهر بۆ نڤیسهری كو دهقهكێ نهچاڤهری و پهقێنهر بهرههم بینیت، یێ كورت و باركری ب پارادۆكسێ دا رامانێن نهچاڤهرێكری پهیداكهت، ههروهسا ژمارا پهیڤێن ئهڤان تێكستان دكێمن، گهلهك ئابۆری تێدا دهێته كرن، سالۆخهت و كهسان و جهـ و دهم ب پهیڤهكێ یان جهناڤهكی دهێنه دیاركرن، لێ فاكتهرێ ههر گرنك تێدا پهقینا داویێ یه، كو دبیت وهرگری مهندههۆش و حێبهتی بكهت یان بكهنینیت یان بگرینیت یان ژی هزرا وی بهرۆڤاژی بكهت.
یا من دڤێت بێژم، ئهوا سالح غازی ب ناڤێ «كن چیڕۆكێ» دنڤیسیت نه ئهوه یا خهیری بۆزانی ل بن ههمان زاراڤ ڤه دنڤیسیت! بهلكو دو ژانرێن نڤیسینێن ئهدهبی یێن جودانه، ههر ئێكێ جیهانا خۆ یا تایبهت ههیه، بهلێ ههردو دچنه دبن چهترێ چیڕۆكێ ڤه، چونكی ب رێكا فاكتهرێ ڤهگێڕانێ دهێنه دارشتن، نه وهك ههلبهستێ یان گۆتارێ ئهوێن تا رادهیهكی ژ ڤهگێڕانێ د ڤالانە.
لێ پرسیار ئهوه، ئهڤ زاراڤه «كن چیڕۆك» بۆ كێ یا دروسته؟ بۆ تێكستێن سالح غازی، ئهوێ ئهڤه پتر ژ بیست سالایه ل بن ئهڤی تایتلی تێكستان دنڤیسیت؟ یان ژی بۆ تێكستێن خهیری بۆزانێ ئهوێ چوار پهرتووكێن خۆ ل بن ئهڤی ناڤێ بهلاڤكرین؟
ئهگهر ئهم ل دویڤ پرنسیبێن كورتیله چیڕۆكێ بنرخینین، كو تێكستێن بۆزانی وهك شێواز و ناڤهرۆك دبن وی ژانری ڤه دهێنه پولینكرن، زاراڤێ «كن چیڕۆك» بۆ دهقێن وی ب كێر ناهێت، بهلێ ژبهركو دهقێن سالح غازی پترییا فاكتهرێن كورته چیڕۆكێ بخۆڤه دگرن و تێدا دیارن، دزمانێ كوری دا پهیڤا «كن» ب رامانا «كورت» دهێته بكارئینان، لهورا چ ئاریشه نینه دهمێ غازی ئهڤی زاراڤی ب دانیته لسهر تێكستێن خۆ، ژبهركو نڤیسینێن وی شێوازهكه ژ شێوازێن كورته چیڕۆكێ.