كورد ل بەرانبەر دەلیڤەیەكا دیرۆكی نە
كەمال ئەبابەكر ئەرگۆشی
هیگل، فەیلسۆفێ ئەلمانی دبێژیت: «دیرۆك وەكی مامۆستایەكی یە، كو ل دەسپێكێ تە تاقی دكەت و پاشان فێری تە دكەت»، نوكە دەڤەر د قووناغەكا نوی یا گوهۆڕین و ئالۆزییان دایە؛ قووناغەك كو هێزێن دەڤەری و هێزێن نێڤدەولەتی ب شێوەیەكێ راوەستایی و نەراوەستایی تێدا پشكدارن. د ناڤبەرا ئەڤان گوهۆرینان دا، دەلیڤەیەكا گرنگ بۆ نەتەوەیا كورد پەیدا دبیت؛ دەلیڤەیەك كو دشێت وەك خالەكا وەرچەرخانێ د دیرۆكا كوردان دا بهێتە دیتن. لێ پرسیارەكا بنەرەتی دمینیت: ئەرێ كورد ژ وانەیێن دیرۆكێ فێربووینە، یانژی دێ دیرۆك جارەكا دی مە تاقیكەتە ڤە؟
ئەڤ دەلیڤە تنێ ب كوردیێن رۆژهەلات ڤە گرێدایی نینە، بەلكو بۆ هەر چار پارچەیێن كوردستانێ یا گرنگە. بۆ جارا ئێكێ د ماوەیێ چەند دەه سالێن بووری دا، كورد ل ئاستێ دەڤەری و جیهانی وەك هێزەكا كاریگەر هاتینە ناسین. رۆلێ كوردان د شەڕێ دژی تیرۆرێ دا ل سووریا و ئیراقێ وەسا كر كو جیهان ب شێوەیەكێ جودا سەحكەتە ئەڤێ نەتەوەیێ. ئەڤ رۆلە نەتنێ پێگەهێ سیاسی یێ كوردی بێهێزتركر، بەلكو دەرگەهێن پەیوەندی و رێزگرتنا نێڤدەولەتی ژی بۆ ڤەكرن. ئەڤڕۆ بۆ جارا ئێكێ د دیرۆكێ دا، هێزەكا دۆست و كاریگەر دەسهەلاتا وێ ب سەر ئەسمانێ هەر سێ وەلاتێن سووریا، ئیراق و ئیرانێ دا هەیە. ئەڤە بۆ كوردان دەلیڤەیەكا ستراتیژی یە كو بۆ جارا ئێكێ دهێتە پێش. ئەگەر كورد بشێن ب دیپلۆماسیەتەكا ژیرانە و ستراتیژیەتەكا درێژخایەن ئەڤێ پەیوەندیێ كویرتر بكەن و پشتەڤانییا نێڤدەولەتی یا پتر ب دەستبێخن و پێگەهێ خۆ وەك هێزەكا كاریگەر د دەڤەرێ دا بسەلمینن، دشێن مفا و سوودەكێ مەزن ژێ وەربگرن بۆ نێزیكبوون ژ داخوازێن خۆ. ب واتایەكا دی، ئەڤ قووناغە تنێ قووناغا مەترسیێ نینە؛ بەلكو قووناغا دەلیڤەیان ژی یە، ئەگەر ب ژیری و هاوسەنگی سەرەدەری دگەل دا بهێتە كرن.
لێ دیرۆك دیسا وانەیەكا دی یا گرنگ ددەت مە: ئێكگرتن. دیرۆكا كوردان نیشادایە كو نەبوونا ئێكگرتنێ د دەمێن هەستیار دا هەر دەم خالەكا لاواز یا مە بوویە و گەلەك جاران بوویە ئەگەرێ شكەستن و ئەنجامێن تال. ل كوردستانی رۆژئاڤا ژی ئەڤ چەندە هاتە دیتن. د سالێن دەسپێكێ یێن دەسهەلاتێ دا، سیاسەتا تاكرەوی یا گروپەكێ و پشتگوهاڤێتنا ئامۆژگاریێن سەرۆك بارزانی بووە ئەگەرێ لاوازیا كوردی ل رۆژئاڤا. پاشان مە دیت كا چاوا د دەمێ مەترسیێ دا پەنا برە بەر سەركردایەتیا كوردی ل باشوور دا كو ژ وی بارودۆخی قورتال ببن. لەوما پێنگاڤا ئێكگرتنا شەش حیزبێن سەرەكی یێن كوردستانی رۆژهەلات گرنگییەكا تایبەت هەیە، و مە دیت چاوا تنێ راگەهاندنا ئەڤێ هەڤپەیمانیێ ترسەكا مەزن ئێخستە د دلێ دوژمنێن كوردان دا. لێ پێدڤیە ئەڤ هەڤپەیمانیە پتر بهێتە پێشئێخستن، دا كو بشێت ل سەر بنەمایەكێ قاهیم بهێتە ئاڤاكرن و د قووناغێن سەخت یێن داهاتی دا ژی یا جێگیر بمینیت. د وی چوارچۆڤەی دا، ئێكخستنا هێزێن وان یێن چەكدار و دانانا ستراتیژیەتەكا هەڤپەشك گرنگترین پێنگاڤە. هەروەسا پێدڤیە كورد ب دیپلۆماسیەتەكا ژیرانە بزاڤێ بكەن كو باوەریا پشكەكا زۆر ژ ئۆپۆزسیۆنا ئیرانێ ب دەستبێخن و هەڤپەیمانیێ دگەل گرۆپێن سیاسی و نەتەوەیی یێن دی دروست بكەن، دا كو د داهاتی دا بنەمایەكێ باش بۆ سیستەمێ نەمەركەزی ل ئیرانێ بهێتە دانان.
ژ ئالیەكێ دی ڤە، كوردستانی باشوور دشێت د ڤێ قووناغێ دا رۆلەكێ گرنگ بگێڕیت. ئەزموون و خەباتا شۆرشگێری و سیاسی یا نێزیكی حەفتێ سالان یا مەرجەعێ كورد، سەرۆك بارزانی، دشێت وەك ژێدەرەكێ گرنگ یێ شێورمەندیێ و ستراتیژیێ بۆ بزاڤا كوردی بهێتە بكارئینان. هەرێما كوردستانێ د ماوەیێ سالێن بووری دا شیایە تۆڕەكا گرنگ یا پەیوەندیێن نێڤدەولەتی دروست بكەت و وەك هێزەكا گرنگ د دەڤەرێ دا بهێتە ناسین. د هەمان دەم دا، سەنگا سیاسی یا كوردستانی باشوور و رۆلێ سەرۆك بارزانی دشێت ببیتە جەمسەرەكێ گرنگ بۆ سەقامگیریا دەڤەرێ. ئەڤ چەندە هەروەسا دشێت پێگەهێ هەرێما كوردستانێ ل هەنبەر دەسهەلاتا بەغدا بێهێزتر نەكەت و ئومێدەكێ دروست كەت بۆ چارەسەركرنا كێشەیێن ناڤبەرا هەولێر و بەغدا. هەروەسا پشتەڤانیكرنا كوردستانی رۆژهەلات وەك وێ یا ل رۆژئاڤا هاتیە كرن، دشێت ببیتە ئەگەرێ وێ چەندێ كو كورد ل ئاستێ جیهانی وەك هێزەكا ئێكگرتی و كاریگەر بهێنە دیتن.
ل دوماهیێ، ئەڤ قووناغە دشێت ببیتە دەلیڤەیەكا دیرۆكی بۆ كوردان. ئەگەر كورد ژ وانەیێن دیرۆكێ فێر ببن، ئێكگرتی بن و دیپلۆماسیەتەكا ژیرانە بكاربینن، بێگومان ئەڤ قووناغە دشێت ببیتە دەسپێكا قووناغەكا نوی د دیرۆكا نەتەوا كورد دا.
