دهولهتبوونا كوردستانێ. .. دهستكهفت و زیانێن كوردستانێ و عێراقێ
دهولهتبوونا كوردستانێ ئهڤرۆ بوویه ئاخفتنا سهر ههموو زمانان، نه بتنێ كوردان بهلكو ههموو خهلكێ عێراقێ و دهڤهری و ناڤهندین جیهانی ژی نهخاسم پشتی ههرێما كوردستانێ راگههاندی ل ئهڤ ساله دێ گشت پرسیهكێ ئهنجام دهن بوَ سهربهخوَیێ، ههر لایهنهك ژ گوَشهیا بهرژهوهندا خوهڤه تهماشه دكهت، تانوكه چ ڤهكوَلینێن و دووڤچوونێن زانستی ئهكادیمی یێن دروست نههاتینه كرن، بوَ زانین و پێشبینیكرنا رهوشا پشتی سهربهخوَیا كوردستانێ بهلكو بتنێ هندهك دیتنێن سیاسی ئابوورینه، ل ڤێره حوكمهتا ههرێما كوردستانێ یا خهمساره كو دڤێت كار بكهت بوَ ئهنجامدانا ڤهكوَلینێن فرهلایهنی نهخاسم ل سهر ئاستێ ئابووری ، تا وهك بارودوَخێ ئهڤروَ پشتی 24 سالێن حوكمرانیێ و ههبوونا ملیاران دولاران وهلات بكهڤیته د ئیفلاسێدا، ژبهركو ل دووماهیێ ههر دێ سهربهخوَیا كوردستانێ ئێته راگههاندن ههر چهند گیروَ ببیت، ژبوَ تێگههشتنهكا باشتر و دیتنهكا دوورتر و ئاگههداربوونهكا بهرفرههتر ل دور بارودوَخێ كوردستانێ و عێراقێ دێ بكورتی بهراوردیهكێ كهین بوَ زیان و دهستكهفتێن ئابووری یێن ههر ئێك ژ وان بهری و پشتی سهربهخوَیا كوردستانێ.
زیانێن عێراقێ ژ سهربهخوَیا كوردستانێ :
پێشبینی نائێته كرن سهربهخوَیا كوردستانێ ببیته گهف ل سهر سهنگا عێراقێ ل ناڤ كومهلگههێ نیڤدهولهتی یان ببیته ئهگهرێ ژدهستدانا ئهندامهتیا خوه د رێكخراوێن جیهانی كا چهوا سهربهخوَیا سكوتلهندا دا مهترسیا ئێخیته سهر مانا شانشینا یهكگرتی و ئهندامهتیا بهریتانیا یا بهردهوام د جڤاتا ئاسایشی دا نهمینیت.
– كێم بوونا ژمارا پارێزگههێن عێراقێ ژ 19 بۆ 14 پارێزگهها.
– كێم بوونا ڕووبهرێ عێراقێ پتری 20%.
– كێم بوونا رێژا ئاكنجیێن عێراقێ نێزیكی 25 %.
– ژ دهست دانا یهدهگێ پتروَلێ ب رێژا نێزیكی 30%.
– كێم بوونا هنارتنا پتروَلێ ب رێژا نێزیكی 20%.
– ژ دهستدانا ملیارێن دولاران ژ سهرجهمێ بهرههموو نهتهوهییێ عێراقێ.
– ژ دهستدانا برهكا مهزن یا گازا سروشتی.
– ژ دهستدانا بڕهكا مهزن یا ئاڤێ ژبهركو 90% ژ ئاڤا عێراقێ ژ توركیا دئێتن و نوكه بتنێ 40% (22 ملیارم3 ) ژ پێدڤیا خوه وهردگریت ئهڤه ژی دكوردستانێ رادبوریت و پێشبینی دئێته كرن كوردستان ژی بهنداڤان دروست بكهت.
– ههردوو كومپانیێن پهیوهندیان ( كورهك تیلیكوم و ئاسیاسیل) دێ ژبازارێن عێراقێ ئێنه ڤهكێشان ههر چ نهبیت بوَ دهمهكی دێ ئارێشان د بازراێن عێراقی دا دروست كهت (دبیت ئهڤ ههردوو كومپانیه بمینن ل ههردوو وهلاتان ژبهر مفا و بهرژهوندین خوه).
– ل شوونا توركیا كوردستان دێ بیته ههڤسنوور ل باكووری ئهڤه دێ كارتێكرنێ كهته سهر هاوردهكرن و ههناردهكرنا كهل و پهلان و هنارتنا پتروَلێ ل شوونا وهلاتهكی دێ بنه دوو وهڵات تا بگههنه دهریایی.
– ههموو پهیوهندیێن ئابووری و بازرگانی و رێكێن ئهردی و ئهسمانی یێن عێراقێ دگهل ئهوروپا دێ د ریكا كوردستانێ رابن.
– دهركرنا هزاران بهلكو ملیون عهرهبان ژ ئاكنجی و پهنابهرا ل كوردستانێ بوَ دهڤهرێن وان دێ گڤاشتنێن ئابووری كهڤنه سهر عێراقێ ژبلی كو پتریا وان سوننه دێ ئارێشهكا تایفی ژی بوَ دروست بن.
– ترسیان ژ ڤهگوهاستنا داخوازیا جودابوونێ بۆ دهڤهرێن دیێن عێراقێ تایبهت دهڤهرێن سوننهنشین پێكهاتهیێن دیتر یێن ئاینی و نهتهوایهتی داخوازا مافێن زێدهتر بكهن.
دهستكهفتێن عێراقێ:-
– چارهبوونا مهزنترین ئارێشا عێراقێ ههر ژ سالا 1921 وهره.
– وهرگرتنا بودجا عێراقێ ههمووێ دگهل رێژا 17% ژ بودجا عێراقێ ئهوا بۆ كوردستانێ دهات سالانه.
– وهرگرتنا پوَستێن سهروَك كومار و وهزیر و پهرلهمانتار و بالیوزێن كورد و شیرهتكارێن وان دگهل خهرجی و مووچێن وان.
دهستكهفتێن كوردستانێ :
– سهربهخویی ئانكو بجههاتنا خهونا دیروَكی یا گهلێ كوردستانێ یه و بدهستڤهئینانا وی مافێ بسهدان ساله خهباتێ بۆ دكهت.
– سهربهخوَیی و سهروهری د بریاردانی و پهیوهندیێن ئابووری سیاسی دا.
– بلندبوونا داهاتێ تاكه كهسی ژبهر ههبوونا سامانان بهرامبهر رێژا ئاكنجیبوویان.
– دێ بیته خودانا 45 ملیار بهرمیلێن یهدهگێ پترولێ.
– ههرێما كوردستانێ بڕی 200 تریلیۆن پێ سێجا (5. 7 ترلیۆن مهتر سێجا) یهدهگی غازی سروشتی ههیه، كو دبیته 3% ی ژ تێكڕای یهدهگی جیهانێ.
– كوردستانێ نوكه سێ بهنداڤێن مهزن و 10 یێن بچووك و ناڤنجی ههنه و شیانێن سكركرنا 10,000 ملیار مهتر سێجا یێن ئاڤێ ههنه.
– پێشبینی دئێته كرن ببیته هێزهكا ئابووریا كاریگهر ل رۆژههلاتا ناڤین ژبهر جهێ ستراتیژی و سامانێن سروشتی.
– دێ بیته رێكهك دناڤبهرا عێراق و توركیا دا و دێ مفایی ژ بازرگانیا ههردوو وهڵاتان بینیت.
– قورتال بوون ژ قهرێن عێراقێ نێزیكی 81 ملیار دولاران.
ئاستهنگێن بهرامبهر دهولهتا كوردان نوكه و پشتی سهربهخوَیێ
راگههاندنا دهولهتبوونێ دێ چهندین بابهت و كێشه سهرهلدهن یێن گرێدایی ئابوورێ وهلاتی، دبیت عێراق رازی نهبیت كوردستان دیناری بكاربینیت وهك دراڤێ وهلاتێ نوو و تا دروستكرنا دراڤهكێ نوو دهم پێ دڤێت و ئهڤ دراڤێ نوو ژبهر نهبوونا یهدهگێ نهختینهیی و ههبوونا قهران دێ كهڤیته بهر مهترسیا لاوازبوونا بهایی، لهو یا چاڤهرێكریه كوردستان دولارێ ئهمریكی بكاربینیت وهك دراڤێ وهلاتی بو دهمهكی وهك دراڤهكێ جیهانی یه و ژبهر ههبوون و هێزا وی و كوردستان یا پێگیر نابیت رهزامهندیا بهنكا ناوهندییا ئهمریكی وهرگریت، زێدهباری بابهتێن قهران و پرچهككرنا هێزێن بهرگریێ.
– نه دیاركرنا ناڤ و سیستهمێ حوكمرانیێ ل دهولهتا نوو.
– نه دیاركرنا سنورێ جوَگرافیێ دهولهتا نوو كا دێ بتنێ ههرێما كوردستانێ بیت یان ژی ههموو كوردستانا عێراقێ و نه روونیا چارهنڤێسێ دهڤهرێن كوردستانێ یێن دهرڤهی ههرێمێ و كوردێن ئاكنجیێن بهغدا.
– نه كونترولكرنا سنووری ژ بهر ههبوونا هێزێن كوردی یێن پارچێن دیتر ل كوردستانێ، ههكهر دهولهتا كوردستانێ هات راگههاندن دبیت شهر پهیدا ببیت ل سهرانسهری كوردستانێ یان هێزێن كوردی بهێنه دهركرن و بزاڤا كوردی ل ههرسێ پارچێن دیتر بدوماهی بهێتن.
– دژایهتیكرنا وهلاتێن دهوروبهر تایبهت ئهوێن كورد لێ ههین بۆ دهولهتا كوردستانێ راوهستن، ژ ترسا بلندبوونا ههستێ نهتهوهیێ یێ كوردن ل وان وهلاتان.
– مهترسیا ههبوونا داعش و حهشدا شهعبی ل سنوورێن كوردستانێ.
– نهبوونا رێكا دهریایی دێ كوردستانێ لاواز كهت بۆ پهیوهندیان دگهل ژدهرڤه.
– نهبوونا دهستوری ، نهیهكگرتنا سهركردایهتیا سیاسی ، پێشمهرگه ، ئابوور ل كوردستانێ.
– نهبوونا ژێرخانا ئابووری و لاوازیا كهرتێن ئابوورێ نهتهوهیی و سازیێن دهولهتبوونێ.
– ههبوونا نێزیكی 20 ملیار دولاران قهران ل سهر ههرێمێ دێ بارێ دهولهتێ گران كهتن، ههروهسا دبیت پشكهكێ ژ قهرێن دهولهتا عێراقی ژی بدهت نهخاسم یێن سالێن 2003 -2014 ژبهركو 17% ژ بودجهیا عێراقێ وهرگرتیه.
• داتا ههموو دنێزیككرینه ژبهركو ژ ئینتهرنێتی هاتینه وهرگرتن، باراپتر ژ سایتێن وهزارهتێن حوكمهتا ههرێمێ و حوكمهتا عێراقێ.
