باشۆرێ كوردستانێ و دهولهتا ناسیونالیزمی
ناسیوَنالیزم بیر و باوهرك سیاسی – كوَمهلایهتی، ئهندامێن كوَمهلگههێ برێكا بكارهینانا هشیاریا نهتهوی پاراستن و پێشڤهبرنا مهرجێن ههڤبهشێن وێ دكن دگهل راگرتنا بهرژهوندێن بلند، نهتهوهیێن بێ دهولهت بهرخودانێ دكن بوَ پێكهینانا دهولهتا نهتهوی یان ناسیوَنالیزما خوه ب ماف و پیرۆزی و بهرژهوهندیان، نهتهوهیێن خوهدان دهولهت كار بوَ پاراستن وگهشهكرنا خوه دكن بێ ببن گهف ومهترسی بوَ سهر نهتهوهیهكی دی، دهرئهنجام ئهندامێن نهتهوی د چارچوَڤهیهك یهكهیهكا ئیداری یان جوگرافیایهكا دیاركری كاردكن بهر ب ئێكبوونێ ب كاركرنێن سیاسی و كهلتوری بوَ بدهستڤههینانا ئارمانجێن ههڤبهشێن سیاسی، كوَمهلایهتی، سهبارهت دروستكرن و سهرهلدانا هزرا ناسیونالیزمی ژلایێ ئهورپیان چهندین دیتن درۆستبونه ژ ئهوان (ئهلمانی) دیێژن: نهتهوه بونهوهرهك كوَمهلایهتیێ ساخه ب ئهگهرا زمان و مێژوو پێكهاتیه ئهڤ دیتنه ل دهسپێكا سهدهیێ نوَزدێ زاینی، (فرهنسی)دبێژن: خواست و ئیرادهیا ههڤبهش بنهمایێ دروستبوونا نهتهوهیه ئهڤه چهنده ل سهدهیێ ههژدێ ل دهمێ بانگهشه بوَ ئازادیا تاكی و مافێ ههلبژارتنان هاتیه كرن ئهوا د(پهیمانا كۆمهلایهتی) هاتیه رهنگڤهدان، ماركیسیزم دبینن: ئێكهتیا ژیانا ئابووریا ههڤبهش بنهمایێ دروستكرنا نهتهوهیه، ژ دیتنێن نوو: ناسیونالیزمی بخوه: مێژوو بنهمایه، ههمووخواز: ناسنامه بنهمایه، موَدیرنخواز: نهتهوه بهرههمێ موَدیرنیهت و پیشهسازییه، پۆست مودێنرنخواز: بكارهێنانا ئازادا كلاسیكیهتێ یان تێكهلكرن بوَ پێكهینانا كوَمهلگهههك سیاسی، دهرئهنجام نهتهوه پێك دهێت ژ زمان، خواست و ئیردا ههڤبهش، ئێكهتیا ژیانا ئابووری، مێژوو و كولتۆر، ناسنامه، ل سهر سهرهلدانا دهولهتا نهتهوی لێكولهرێن نهتهوی بوَ هندێ چووینه دگهل سهرهلدانا شۆڕهشا پیشهسازی د كوَمهلگههێ مرۆڤایهتیێ دا سهرهلدایه ب ئارمانجێن پترین شیان بهێن بكارهێنان بوَ پاراستن و گهشهكرنا ههموو ماف و پیروَزی و بهرژهوندێن نهتهوی، ب رهنگهك دی هزرا دهولهتا نهتهوی ههڤدهمه دگهل نیاسینا تهخا بورجوازان ئهو تهخا دهركهڤتی ب مهرهما دهستههلاتداریێ بكت و كهفته شهری دگهل سیستهمێ دهربهگایهتی و دێرێ، دیسا ل دهمهكێ جیهانێ زێدهتر شهر و ناكوَكی ب خوهڤه دیتن ژبهر بدهسڤههینانا بهرژهوندێن مهزنێن: ئابووری، جیوَپوَلتیك، جیوَستراتیژی، هزرا دهولهتا نهتهوی زێدهتر گهشكرن بخوهڤه دیت، ل سهر دروستكرنا هزرا دهولهتا نهتهوی بوَچوون ههنه ژ ئهوان شیوعی: دبینن بتنێ وهك كارتهك دهێت بكارهینان ژلایێ تهخا سهرمایهداری و برجوازی بوَ مهرهمێن ئابووری، ب دیتنا ئهوان نهتهوه ژ ئابوورێ سهرمایهداریی ژ دایك بوویه، د بهرامبهردا لێكولهرێن نهتهوی: دبینن دهولهتا نهتهوی دهرئهنجامێ ژناڤچوونا لوََژیكێ ئاینی و باندۆرا خوه ههیه ل سهر كهسان ژبهر شهر و كوشتارێن ل دووڤ خوه هێلاینه و ب بهردهوامی دگهل گوڕانكاریێن ئابووری و سهركهفتنێن زانستی، دیسان پرت و بهلاڤا كوَمهلگههێ هاتیه ئاڤاكرن ل سهر شهنگستێ: سهركردایهتیا ههرهمی و پهیوهندێن ئهڤێ رێكخستنێ، دگهل داگیركرنا ئهڤان ههموو نهرێنیان وهكر نهتهوه ل خوه و رهوشهنبیری و بهرژهوهندێن خوه بگهرهت؛ دهرئهنجام دهولهتا خوه یا نهتهوی دروستبكن، ل سهر ئهڤێ دیتنێ دنووكهدا بتنێ نهتهوه مایه مرۆڤان ب ههزڤڕا وگرێ بدهت، دپشت ئهڤێ هزر و ههستكرن و كومڤهبوونێ خواستا وان ههموو پێكڤه بژین و ناسناما خوه یانهتهوی و رهوشهنبیری ههبت د چارچوڤێ دهولهتا نهتهوی دا، بوَ سهركهڤتنا دهولهتا نهتهوی ههموو دگهل مهرجێن وێ دڤێت بهێن بكارهینان.
پرسیار: باشۆرێ كوردستانێ و كاركرن بوَ پێكهینانا دهولهتا ناسیوَنالیزمی چاوا ؟
باسكرن ل سهر ناسیوَنالیزما كوردی بگشتی و گههشتن ب مێژوویهك تایبهت كهنگێ دهركهڤتیه زهحمهته ژبهر نهبوونا ڤهكوَِلین و ڤهخواندنێن هاتینهكرن، ئهوێن هاتینهكرن د ئاستێ پێدڤی دا نینن مێَژوویهكێ ل سهر بهێت ئاڤاكرن، ل دهسپێكا سهدهیێ شازدێ كوردان دابهشبوون بخوهڤه دیت ل سهر دهستێ عوسمانی وسهفهویان ل جالدیران سالا (1514) دیسان پهیمانا زههاو سالا (1639)، ئهڤ ههردوو دابهشكرن بتنێ دابهشكرنێن كارگێری نهبوون بهلكوَ كۆمهلایهتی-ئابوووری-كولتوری-سیاسی بوون ل سهر مێشكێ تاكێ كورد ههتاكو ئهڤرۆ ژی خوه دهربازنهكرینه. ههڤدهم مێرنشین و هوَزێن كوردان بوَ بهرژهوهندێن خوه بكاردهینان ههموو بوَ لاوازكرنا ئێكهتیا نهتهویا كوردی، دیسا جهنگا جیهانیا ئێكێ و پهیمانا (لۆزان) جارهكا دی دابهشكرنا كوردان هاتنكرن ژ ههموو روویان، كورد ل باشوورێ كوردستانێ پشتی دهولهتا عێراقێ هاتیه دروستكرن ل دهمهكێ مافێن وان هاتن ستاندن بریارا بهستنا شۆڕهشێ و بهرخوهدانێ كرن، ئهڤه هاتكرن پشتی رێكێن ئاشتیانه ئهنجامێن خوه نهبووین، شورهشا وان دوماهیك هات ب سهرهلدانێ ئێدی بهر ب پێكهینانا ناسیوَنالیزمبوونێ ، ههموو شیان و كار بوَ ئهڤێ هاتنكرن و مهزاختن ب مهرهما دامهزراندنا دهولهتێ ب دامهزراندنا ستونێن ئاسایشا نهتهوی: سیاسی، ئابووری، كۆمهلایهتی، هونهری، لهشكهری، پهیوهندی، سیاسهتا دهرڤه و لادانا گهڤ و مهترسێن ئاسایشی، بهلێ سهرهرایی ئهڤ سهركهڤتنا هاتیهكرن ههر ژ شۆڕهش و بهرخوهدانێ ههتاكو سهرهلدان و دامهزراندنا ستونێن ئاسایشی. پێڤاژوویهك ناسیوَنالیزمی ساخلهم نههاتیه مهشاندن ب ئێكهتیا نهتهوی د چارچوڤهك كوردایهتی، بهردهوام مهرجێن دروستبوونا ناسیونالیزم و ناسیونالیزمكرنێ دگهل شیان و كاركرنێن ناسیونالیزمبوونی داكهڤتن بخوهڤه دیتینه. تاكێ كورد خوه وهك پێدڤی ژ ناوچهگهری، عهشیرهت، بهرژهوهندێن تایبهت و پارتایهتیێ، رزگار نهكریه بهر ب ناسیونالیزم و ناسیونالیزمبوونێ، ههموو دهمان ئهڤ مهرجه ل ژێر فشارێن ژناڤچوونێ، سهرهرایی قۆربانی و خهبات و بهرخوهدانێن مهزن دهێنهكرن، ههنه. كهسانێن زۆر ناسیونالیزمی بهلێ بگشتی ل دهمهكی ئهڤرۆ نهجێگریا: سیاسی، كوَمهلایهتی، ئابووری، لهشكهری، چاند و هونهرههبت ب ناڤێ ناسیوَنالیزم د چارچووڤهك كوردایهتی دبهرامبهردا بناڤێ: پارت و كهسان و گرۆپ و بهرژهوهندان ئهو راستیه ههیه ناسیونالیزما باشووریان یا لهنگه و تهمام نهبوویه.
ل دوماهیكی باشوورێ كوردستانێ ببت خوهدان دهولهتا ناسیونالیزمی و ناسیونالیزمبوونێ ب سهركهڤتیانه بكن، گهرهكه باشووری وهك پێدڤی مهرجێن ناسیونالیزمێ ناسبكن و ههموو كاركرن بوَ ناسیونالیزمبوونێ ئهڤه ب دهستبهرداریا: ناوچهگهری، عهشیرهت، پارتایهتی، بهرژهوهندێن تایبهت ئهڤه بخوه رێزگرتن ل ههموو قوربانێن سهر و سامانی شۆڕهشا باشوور ل دوهی و ئهڤرۆ، بهلێ ههموو مهرج و كاركرن و خزمهت بوَ دامهزراندنا دهولهتا ناسیونالیزمی ل دهمهكێ وهك پێدڤی جێگریا: سیاسی، كوَمهلایهتی، ئابووری، لهشكهری و چاندی، ههموو ستونێن ئاسایشی ب رههند و سهركهڤتنان د چارچووڤهك كوردایهتی دا بهێن مهشاندن.
