رادارێن هاتنوچوونێ
هندی مرۆڤ ل سهر بێ سهروبهریا سیستهمێ هاتنوچوونێ ل دهۆكێ باخڤیت و بێژیت هند خهلهتیێن مهزنێن تێدا ههین ناهێنه هژمارتن. د دوو رۆژا دا دوازده لێكدانێن ترۆمبێلا چێبوون و بیست و پێنج كوشتی و بریندار ژێ كهتن و ههكه ڤێ هژمارێ دگهل دو رۆژا ژ شهڕێ داعشێ بدهینهبهرێك، چ پێنهڤێن سهرێ ترازیا مرۆڤێن ب لێكدانێن ترۆمبێلا دهێنه تهلافتن گهلهك گرانتره ژ یێن دگهل شهڕێ داعشێ، ئهز باوهردكهم ژی ههكه هژمارا مرۆڤێن ل شهڕێ داعشێ شههیدبووین بدهنه بهر یێن ب ترۆمبێلا ژ دههی خزیرانا 2014 وهره هاتینه كوشتن، دێ هژمارا مرۆڤێن ترۆمبێلا كوشتین گهلهك ژ یێن ل بهرۆكێن شهڕی شههیدبووین زێدهتر بیت.
ههلبهت پشتی ترۆمبێل دهركهتین گهلهك گۆهۆڕینێن د ژیارا مرۆڤی دا چێبووین و ژ وانا كورتكرنا دهمی و مفاكرن ژ وهختی. بهلێ گاڤا مرۆڤی تێئینایهدهرێ هندهك ههنه دڤێن ل سهر كیستێ سلامهتیا خهلكێ دی دهمێ گههشتنا ئارمانجا دچنێ كورتتر بكهن، ئینا رابوون قانوینێن هاتنوچوونێ دانان و دهمێ هندهكا دیساڤه دایه سهر قانوینێن هاتنوچوونێ و ترۆمبێل بێی هشا بهرپسیاریێ هاژۆتی، رابوون هندهك پێڕابوون سهخمهراتی پاراستنا مرۆڤی (ڤێجا چ مرۆڤێ پهیاده بیت ئان سوواری ترۆمبێلێ بیت) كرن، وهكو؛ نیشانێن هاتنوچوونێ ل سهر جاددا و ڤهبڕینا تخووبێن خوهشچوونێ و زێدهكرنا قاویشا بستههیێ (ئهمانێ) ل ترۆمبێلێ. .. و هێشتا هتد. من دڤێت ل ڤێرێ بێژم خهلكی ژ سهربۆڕهكی دهرسهك وهردگرت و ل چارهیێ ئارێشێ دگهڕیان و ژبهر شرینیا مرۆڤی هندی ژێدهات و ژێدهێن خوه دوهستاند و دوهستینن دا رحا بپارێزن و هندی ژێ بهێن قوربانیا و زیانا كێمكهن.
بهحسێ خهبهری؛ ل ئهلمانیا، ههكه رێژا كحولێ د خوینا وی كهسیدا یێ ترۆمبێلێ دهاژۆت پێنج پرۆمیلێ و پێههلتر بیت دهستووریا هاژۆتنا ترۆمبێلێ سێ ههیڤا ژێ دهێنه ستاندن و ترۆمبێل هاژۆتن ژی لێ دهێنه بهربهندكرن و خرامهتهكا بكێنجا پارهی ژێ دستینن، دا بترسیت جارهكا دی وهنهكهت. ژ خوه ههكه مادهكێ بێهشیێ دخوونا شۆفێرێ ترۆمبێلێدا هاته دیتن، دێ سالهكێ دهستووریا هاژۆتنێ ژێ هێنه وهرگرتن و نابیت ترۆمبێلێ بهاژۆت و پشتی سالا وی خلاس دبیت دێ بهن خوونا وی پشكنینێ لێ كا شوینواركێن ماددێ بێهشیێ تێدا ههنه ئان نینن، ههكه تێدا مابن دیساڤه نابیت شۆفێریێ بكهت و دێ سالهكا دی ل بهربهندكرنێ زێدهكهن.
ئێك ژ رێكێن سهرهدهریا ل ههموو دهولهتێن ئهوروپا، بهلكی ل ههموو دنیایێ ژی، دگهل خوهشهاژووتنا ترۆمبێلێ دهێنه كرن (دانانا كامیرێن زێرهڤانیا ترۆمبێلانه –رادار- لسهر جاددا). بلا كهس باوهرنهكهت ئهوێ كامیرێ ددانیت دۆژمنێ شۆفێریه، بهرۆڤاژی هندێ، ئهوێ خهمساریێ د ڤی كاریدا دكهت دۆژمنێ شۆفێری و مرۆڤێ پهیاده ههردویا پێكڤهیه، نهخاسمه ل كوردستانێ. چنكو ههكه شۆفێرێ ترۆمبێلێ ل مرۆڤهكی دا ئهڤه ئهو مرۆڤ ئان مر ئان ژی سهقهتبوو و بوو بارهكێ گران ل سهر ملێن مالباتا خوه و جڤاكی و حوكمهتێ ژی. ههروهسا شۆفێر ژی ههر چنهبیت، ههكه عهدالهت و قانوونێ شولكهن، دێ چهند سالهكێن باش هێنه حهبسكرن و ئهڤه زێدهباری زیانێن ماددی و دراڤی كو زیانا كهسێ بهر ترۆمبێلێ كهتی دهێنه بهدهلڤهكرن، ههكه ب رهنگهكێ رهمزی ژی بیت، دێ بارێ مال و مرۆڤێن شۆفێری گرانكهت و بهلكی خوینداری ژی ژێ چێببیت.
من درێژكر و دێ كورتكهم. رۆژهكێ ژ رۆژا من تێنددا رۆژنامهكا ل دهۆكێ دهردكهڤیت و دیت ئهڤ رێزكا نڤیسی (ئهڤرۆ رادارێن دهۆكێ)، ڤێدا چوومهخارێ و خاند، د وی خهبهرێ رۆژنامێدا ههموو جهێن رادار لێ هاتینه داناندن بۆ شۆفێرا نڤیسیبوون. یا ژ منڤه یێن خهلهتبووین و راستی ئهز عێجزبووم، كا چاوا رۆژنامهك نیشا خودان ترۆمبێلا ددهت كا ل كیرێ رادار ههیه دا شكلێ وان نههێنه گرتن و جزاكرن. ل دووڤ دیتنا من ئهوێ ئهڤ خهبهره بهلاڤكری، یا ژویڤه یێ قهنجیهكێ دكهت و یێ كامیرا زێرهڤانیێ چێكری و یێ كڕی ئینایه دهۆكێ بهرژهوهندا خهلكێ نهڤێن. بهلێ بهرۆڤاژی هندێ، ئهوێ ئهڤ كامیره چێكری و یێ ئینایه دهۆكێ ئان ههر جههكێ دی بیت ئارمانجا وی بهرژهوهندا خهلكێ یه. دروسته ههكه رادارێ ئانكو كامیرا زێرهڤانیا جاددێ شكلێ ئێكی گرت دێ پیچهكێ هێنه جهزاكرن، بهلێ پا ئهو چ دبێژن ههكه ترۆمبێلێ ل ئێكی ئان هندهكا دا؟!!
ئهز دبێژم ئهوێ ئهڤی خهبهری بهلاڤدكهت، ئان تێناگههیت ئارمانج ژ داناندنا رادارێ چیه، ئان نهڤێن خوه تێبگههینیت. چنكو ئارمانجا سهرپشكا داناندنا رادارێ ئهوه، وهل شۆفێرێ ترۆمبێلێ بكهت، كو هزرا ههبوونا رادارێ ل ههموو جها بكهت و حسێبێ بۆ بكهت و حسێبێ دگهل بهریكا خوه ژی بكهت و حێسبا هندێ ژی بكهت، ئهو پارێ ددهته خرامهتا خوهشهاژووتنێ نه ب خێرا دایێ و نه یا بابێ دچیت و پاریهكێ نانیه ژ دهڤێ بچووكێن خۆ ڤهدگریت. ژ ڤێ ژی زێدهتر ههكه هزرا ههبوونا كامیرا زێرهڤانیێ بۆ ههیامهكێ درێژ ما د سهرێ شۆفێریدا چێدبیت كولتۆرێ هێدی هاژووتنێ ل دهڤ پهیداكهت و ئێدی هاریكارێ هێدی هاژۆتنێ بیت. ژبهر ئهڤا بووری دێ باشتر بیت ههكه كامیره بهردهوام ل سهر جاددا ههبن، دا ترسا ههبوونا كامیرێ ههر د دلێ شۆفێری دا ههبیت و هێدی بهاژووت.
بهلێ هوین دزانن، یا ژ ڤێ خرابتر چ بوو؟ ههر وێ رۆژێ من گوهێ خۆ دا رادیۆیا ترافیكێ، ئالیێ شولهژێ ژی ههر ئهو خهبهر بهلاڤكر و جهێن رادار لێ، ههموو بۆ شۆفێرێن ل سهر جاددا ترۆمبێلا دهاژۆن دیاركرن. ئانكو گوتێ بهس ل ڤێرێ خوهش نههاژوون وهكو دی هوون دسهربهستن، باشه ههكه هوین سڕا خوه ب رادیۆیێ بهلاڤكهن، پا وه بۆچی رادار دانهكڕین و پارهكێ زێده سهرفكر!!
