چهند دیتنهكێت نوی بۆ رۆژناما ( كوردستان ) ا دایك
خواندنا چهندین جارا ل رۆژناما كوردستانا دایك، هندهك تشتێت نوی دیار دكهت، كو رۆژناما كوردستان نه ههر ئێكهمین رۆژناما كوردی بوو، لێ ئێكهمینا هندهك تشتێت دی ژی بوو. بۆ نموونه: ئهو چاپخانا رۆژناما كوردستان لێ چاپ دبوو .
لێ نێڕینا ههر ( 3 ) هژمارێت بهراهیێ ژ رۆژنامی، ناڤێ چاپخانا ( الهلال ) ل سهر ههیه ، وهسا دیاره ئهڤه چاپخانهیهكا قاهیرا مصرێ بوو، میقداد مهدحهت بهدرخان رۆژنامه لێ چاپ د كر، ئهڤه تشتهكێ بهر ئاقله ژی، كو كهسهك ب مشهختی ژ كوردستانێ چووبیته مصرێ، دی ههر وهسا بیت، ههتا كارێ خۆ بسهر وبهر دكهت، دێ پێدڤی چاپخانهیهكێ بیت.
لێ ل هژمار( 4 و 5 ) ئهو ناڤێ چاپخانا ( كوردستان ) د داننه سهر رۆژنامێ. ئهڤه وهسا دیار وخویا د بیت، وان ئهو چاپخانا هیلال كڕی بیتو ناڤێ وێ كربیته كوردستان یان ژی ژ وێ چاپخانێ چووبن و ئێكا دی ب ناڤێ چاپخانا كوردستان كڕی بیت و رۆژنامه ل وێرێ چاپ كربیت.
پشتی وێ هژمارێ، و ژ ئهنجامێ فشارا دهولهتا ئۆسمانی و دوور ئێخستنا رۆژناما كوردستان ژ وهلێتێ مصرێ بۆ جنێف و ( فولكستون )ل نێزیك لهندهن ل ئهوروپا، ناڤێ هندهك چاپخانێت دی ل سهر ددانن وهكی ( چاپخانا تفاق و قهنجیا موسلمانا ) یان ( چاپخانا هندیه ) یان چاپخانا ( انتقام) یان ژی هندهك جارا ل هندهك هژمارا یا نڤیسی ( ل مصرێ چاپ بوویه) ، لێ پشتی وێ فشارا مهزن یا دهولهتا ئۆسمانی ل سهر وان دهولهتێت ئهوروپی و ههر وهسا فشار ل سهر وان چاپخانا ژی ههر وهكی دیار دبیت، سهرنڤیسهر عهبدوررهحمان بهدرخان ( برایێ میقداد مهدحهت )، ل هژمارێت داویێ، ناڤێ چاپخانێ ل سهر بهرپهڕێت رۆژنامێ نادانیت.
ل ڤێره بۆمه خویا دبیت و كو چاپخانا كوردستان یا( قاهیره )، دێ بیته ئێكهم چاپخانا كوردی د مێژوویێ دا ، ههر وهكی ب بهڵگه ل سهر بهرپهڕێت رۆژنامێ هاتیه نڤیسین و ئهو چاپخانا رهحمهتی حسێن حوزنی موكریانی ژ حهلهبێ ئینایه كوردستانێ و د سالێت بیستادا ژ چهرخێ بووری، رۆژناما ( زاری كرمانجی ) ل رهواندزێ پێ چاپ كری، نا بیته ئێكهمین چاپخانا كوردی.
ژ رێزبهندیا ناڤێت چاپخانا بۆمه دیار دبیت، كو میقداد مهدحهت وبرایێ وی عهبدوررهحمان، ل بهراهیێ رۆژنامه ل چاپخانا ( الهلال ) چاپ كریه ، پاشی وان چاپخانهیهك بناڤێ ( كوردستان ) یا كڕی، پاشی پشتی ژ مصرێ دهركهفتین ههر جارێ ل جههكی یا چاپكری.
دیتنا دووێ ل رۆژناما كوردستانا دایك ئهوه، كو رۆژنامه وهكی دهزگهههكێ رهوشهنبیری و رۆژنامهڤانی و نوینهرێ تهخا رهوشهنبیریا كوردیا وی سهردهمی، یا ئاگههدار بوو ژ رهوشا سیاسیا دنیایێ، نهمازه رهوشا سیاسیا ناڤ دهولهتا ئۆسمانی و كێشێت ناڤخۆیی و دهرڤهیی د چاڤ خهلكێ بیانی دا. مانێ بنهمالا بهدرخانیا، د جهرگێ سیاسهتا دهولهتا ئۆسمانی دا بوو و گهلهك ژ وان پۆستێت بهرچاڤ د ناڤ وێ دهولهتێ دا وهرگرتبوون، لهوما پڕ ئاگههداری ل رهوشا وێ دهولهتێ ههبوون، ئهو دهولهتا ل ئورۆپا د گۆتێ (زهلامێ نهساخ). ههر وهسا گهلهك ژ تهخا رهوشهنبیریا توركی و مللهتێت دی د ناڤ دهولهتا ئۆسمانی دا، نهمازه ئهوێت ل ئورۆپا د خواند و ژ بهر شارهزاییا وان ل دهولهتێت ئورۆپی و داكهفتنا ئاستێ دیموكراتی و مرۆڤی د ناڤ دهولهتا ئۆسمانی دا، وان رهوشهنبیرا هشیاریهكا باش وهرگرتبوو و هێدی هێدی وهك ئۆپۆزسیۆن خۆ نیشا ددا، ههتا گههشتیه وی سنووری، كو ههڤدژێت سیستهمێ حوكمێ ئۆسمانی بوون، لهوما وێ ئۆپۆزسیۆنێ، ل سالا 1902ێ كۆنگرهیهك ل وهلێتێ فرهنسا و ل پایتهختێ وان (پاریس) گرێدا. تشتێ سهیر ئهوه كو گهلهك خهلك ژ مللهتێت دی ژی، ئانهكو ئهوێت د ناڤ دهولهتا ئۆسمانی دا، ژ بلی تركا، هاتبوونه گازیكرن و ل وی كۆنگرهی ئاماده ببوون. ئێك ژ وان مللهتان ژی یێت ئامادهی كۆنگرێ ئۆپۆزوسیۆنێ ل پاریس بووین، مللهتێ كورد بوو، و سهرنڤیسهرێ رۆژناما كوردستانا دایك، (عهبدولرهحمان بهدرخان) ل كۆنگرهی ئاماده ببوو، ههر وهكی وی ب خۆ، ل ژماره (31) ژ رۆژناما كوردستان، ئهوا ل رۆژا دووشهمبی 14ی نیسانا سالا (1902)ێ دهركهفتی، گوتارهك ل سهر هندێ نڤیسی. ل بهرپهڕێ (1) ژ ژمارا ناڤبری، وی گوتارهك ل بن ناڤێ (كۆنگره) بهلاڤكر و ل سهر رهوشا وی كۆنگرهی نڤیسی. (موئتهمهر لبن ریاسهتا صباح الدین بهگێدا ئیجتیماع كر، چهار مادده ژ مهقامێ ریاسهت وهزع مهوقع موزاكهره بی. .. . د ڤی موئتهمهریدا خالهك دی گهلهك یهئس و ئینكیسارا ئهعزایا ب موجب بی ئهو ژی ئهو بی كو موزاكهرات ب ئهزمانێ تركی وفرهنسهوی جهرهیان كر حهتتا نیهایهتێ).
ئهڤه وێ چهندێ دیار دكهت كو كۆنگرێ پاریس ب سهرۆكایهتیا موعارزهكێ ترك بوو ب ناڤێ سهباحهدین بهگ، ههر وهسا جهێ نهڕازیبوونا ئهندامێت كونگرهی بوو، ژ مللهتێت بن دهستێت توركا، كو زمانێ كۆنگرهی بههردوو زمانێت تركی و فهرهنسی بوو، ئانهكو وان مللهتان ژی وهكی كوردا و عهرهبا و ئهرمهنا و لازا و. . هتد، دڤیا وهك دان پێدانهك ب وان مللهتان و زمانێ وان، ئهو زمان بفهرمی ل كۆنگرهی بن. ههر وهسا ل جههكێ دی ژ گوتاری، عهبدولرهحمان بهدرخان وهسا دیار دكهت، كو هژمارا ئهندامێت كۆنگرهی ههمی 40 كهس بوون، لێ جهێ ئهسهفێ ئهوبوو، كو چهند ئهندامهكێت كۆنگرهی د كفش نهبوون، ئانهكو د نهپهنی بوون و ئهڤه ژی جهێ نهرازیبوونا ئهندامێت دی بوو، و دهمێ ئهندامهكێ كۆنگرهی ژ سهرۆكی كۆنگرهی داخواز كری، ئهو ئهندام ژی بێنه كفش كرن، لێ سهرۆكێ كۆنگرهی ب زڤری بهرسڤ دا و داخوازا وی ب جی نه ئینا ، ئهڤه بۆ جهێ گومانا ئهندامان، كو دبیت ئهو دهست كیسێت رژێما ئۆسمانی بن، یان ژی هندهك ترسنۆك بن كو نه دڤیا بێنه نیاسین. ههر وهسا عهبدولرهحمان بهدرخان دبێژیت: (ئهحرار ههمی ل پاریس ئیجتیماع كرن. سالا ئهفرهنجی هزار و نههسهد و دووێدا ل پاریس موئتهمهر تهشكیل كر. ئهم چل ئهعزا ههبین ئهو مللهتێت حكوومهتا مه تهشكیل دكن موسلم و غهیر موسلم ژ ههمیان دوو سێ ئهعزا ههبین. ژ ڤی كۆنگرهی ئهصلێ مهقصهدا مه ئهو بوو كو چ قاس ئهحرار ههنه حهمی ئیتتیفاق بكهن) پاشی دبێژیت : (مه شهش جارا ئیجتیماع كر). لێ وهسا دیار دبیت كو كۆنگره نه گههشته چو ئهنجاما و ئهندامێت پشكدار بوونه دوو جوین، هندهكان دڤیا داخوازا هاریكاریێ ژ دهولهتێت ئورۆپی بێته كرن، دا سیستهمێ ئۆسمانی لا بدهن، لێ هندهكێت دی، نهدڤیا هاریكاریا بیانیا وهرگرن و وان دخواست ئازادی خوازێت ناڤ دهولهتا ئۆسمانی ههمی ببنه ئێك و داخوازا دهولهتێت بیانی نهكهن. ئارمانجا مه ژ ڤی گوتاری ئهوه: دهمێ ئازادی خوازێت ناڤ دهولهتا ئۆسمانی ل وی سهردهمی، كۆنگرێ خۆ یێ ئۆپۆزسیۆنێ ل سالا 1902 ل پاریس گرێدای، وان كوردێت موعارز ژی گازی كۆنگرهی كربوون و عهبدولرهحمان بهدرخان سهرنڤیسهرێ رۆژناما كوردستان ب خۆ ئامادهی كۆنگرهی ببوو.
