کۆنفیدرالیەت باشترین پێنگاڤە بۆ قووناغا ئەڤرۆ
هەست و سۆز و ئارەزوویێن مرۆڤى گەلەک جاران ناگونجن دگەل ژیوارێ مرۆڤ تێدا هەلسوکەوتا دکەت ژبەر هندێ دڤێت مرۆڤ ب واقع بینانە بنێریتە دەوروبەرێن خوە و بەرژەوەندیێن خوە ل گورەى رێسا و یاسایێن هەین بگونجینیت، داکو بشێت وان کار و چالاکیا بەردەوام بکەت ئەوێن گەهشتنێ ب ئارمانجا سەرەکى مسوگەر دکەن، ئەو هەرێما بەشەک ژ چار بەشێن وەلاتەکێ خودان پرەنسیپێن ئولى و نەتەوەیى و زمانى یێن هاوبەش، ب بریارەکا سیاسى و نیڤدەولەتى ب زۆرى هاتیە گرێدان ب وەلاتەکێ مینا عیراقێ ڤە کو د هەمى هەبوونێن خوەدا جودایە دگەل هەرێما کوردستانێ. ب هەست خواستێن گەلێ کورد نەبوویە و هەر ژ دەستپێکا ڤێ دابەشکرنێ گەلێ مە خەبات کریە و بەردەوام خوین رشتیە و تووشى کارەساتێن مرۆڤى و ژینگەهى یێن گەلەک مەزن بووینە ژ پێخەمەت راکرنا وى سزایێ ب سەر دا هاتیە سەپاندن کو هەمى مافێن نەتەوایەتى و کەلتورى و تەنانەت مافێن سەرەتایى یێن مرۆڤایەتى ژێ هاتینە ستاندن. بەلێ ژبەر کو ب دارێژتنا پلانەکا واقعی کار ژ بۆ ڤەگەراندنا ئازادیا گەلێ کورد چ ژلایێ سیاسى ڤە بیت یان ژى ژ لایێ جوگرافى ڤە بیت نەهاتینە کرن، تا نوکە کورد گیرو بووینە ژ گەهشتنا ئارمانجا خوە یا سەرەکى و ئاڤاکرنا کیانەکێ سەربخۆیە مینا هەر وەلاتەکێ جیهانێ.
بەلێ د دیرۆکا نوو یا گەلێ مە دا هەر ژ سالێن شێستا و تا نوکە قووناغ ب قووناغ گەلێ مە دەستکەفت ب دەست خستینە و ژ ئارمانجا خوە یا سەرەکى نێزیک بووینە. ب دەستڤەئینانا مافێ ئۆتۆنۆمى (حکم زاتی) بۆ باشوورێ کوردستانێ کو ئێکە ژ دەستکەفتێن هەرە مەزن و بوویە ئەگەرێ دروستبوونا ئەڤرۆیا مە د رابردویەکێ گەلەک دژوار دا، مافێ ئۆتۆنۆمى بۆ کوردستانا عیراقێ باشترین زەمینەساز بوو بۆ خوە ئامادەکرنا گەلێ کورد و بدەستڤە ئینانا مافێ فیدرالی بوونا هەرێما کوردستانێ.
فدیدرالیەت دەرهاڤێشتا مافێ ئۆتۆنۆمى بوو بۆ هەرێما کوردستانێ پشتى ژناڤچوونا رژێما دکتاتۆریا عیراقێ و دووبارە ئاڤابوونا عیراقا نوو ل سەر بنیاتێ دیموقراتیەتا زۆرینە و کەمینەیا (دیموکراتیە نە لیبرالی) و ململانێ یا هێزێن عیراقێ ل سەر ئەرک و مافان پارتێن کوردستانى شیان فیدرالیەتا هەرێمێ بدەست بێخن و دووبارە دەست دا ئاڤاکرن و گەشەسەندنا هەرێمێ ژ لایێ ئابوورى و سیاسى ڤە. سەرەرایى وان هەمى قەیرانێن ئەم تێدا دبۆرین، ژ هەمیا ژى کاریگەرتر شەرێ تیرۆرستێن داعش، لێ چونکە فیدرالى قووناغەکا گونجایى بوو بۆ هەرێما کوردستانێ ل دووڤ سیاسەتا جیهانا ئەڤرۆ، گەلێ مە شیا خوە بۆ پێنگاڤا سیێ ئامادە بکەت و د شیانێن خوە دا دبینیت ب هاڤێژیت و ژ لایێ سیاسى و یاسایى ڤە ژى گرۆڤێن خوە هەنە و دشێن زێدتر بخوازن.
گریمان پێنگاڤا سیێ ئەگەر دەولەتبوون بیت. ئەرێ دەولەتبوون مافێ گەلێ کوردە؟ بێگومان بەلێ! ئەرێ هەرێما کوردستانێ وەک هەرێمەکا فیدرال سەر ب حکوومەتا ناڤەندیا عیراقێ ڤە دشێت دەولەتێ راگەهینیت ب فەراموشکرنا حکوومەتا ناڤەند؟ نەخێر! بۆچى؟ چونکە ژ لایێ یاسایى ڤە هەر هەرێمەکا ئەندام سەر ب حکوومەتا ناڤەند ڤە مافێ راگەهاندنا دەولەتێ نینە، چونکە هەرێما فیدرال دهێتە هژمارتن بەشەک ژ بەشێن دەولەتا فیدرال.
ئەگەر بێت و هەرێم پێنگاڤێن دەولەتبوونێ بهاڤێت و وەک دەرکەفتن ژ یاسایێ دهێتە هژمارتن و ژ لایێ نیڤدەولەتى ڤە دێ هێتە رەخنەکرن. ئەرێ باشە چارەسەر چی یە؟ باشترین چارەسەر گرتنەبەرا رێکەکا یاسایی یا گونجایە کو هەرێما کوردستانێ بەرەڤ قووناغەکا پێشتر ببەت و ئەڤ قووناغە هەم ژ لایێ گەشەیێ ڤە یا ساخلەم بیت و ژ لایێ یاسایى و سیاسى ڤە ژى یا دروست بیت، ئەو قووناغ ژى کۆنفیدرالیە. کو باشترین دەستکەفتە ئەگەر ئەم بخوازین و بدەست بێخین. چونکە د رابردوی دا گەلەک وەلات ب پەیرەوکرنا کۆنفیدرالیەتێ سەرکەفتینە و شیاینە دەستهەلات و هێزا خوە بپارێزن. ژ گرنگترین نموونا وەلاتێن کۆنفیدرالى، وەلاتێ ئەلمانیا د ناڤبەرا سالێن 1806 و 1848 و هەر وەسا نموونا ویلایەتێن کۆنفیدرالی یێن ئەمریکى و تانو کە ژى سیستەمەکێ بەربەلاڤە د جیهانێ دا باشترین گرەنتى ژى د ناڤبەرا هەرێمێن کۆنفیدرالی دگەل حکوومەتێن ناڤەند کۆمەکا بەرژەوەندیێن هاوبەشە ژ لایێ سیاسى و ئابوورى ڤە و گرەنتیکرنا پیتەدانا حکوومەتا ناڤەند ب هەرێما کۆنفیدرالى ڤە ئەوە کو هەرێما کۆنفیدرالی ژ لایێ یاسایێ ڤە یا رێ پێدایە ب راگەهاندنا دەولەتا سەربخۆ ژ ئەگەرێ هەبوونا هەر ئەگەرەکێ بیتە هویێ تێکدانا بەرژەوەندیێن هەرێما کۆنفیدرال. ژبەر هندێ دبێژم دڤێت ئەم گەلەک ب هەستیارى پێنگاڤێن خوە ب هاڤێژین و تووشى چ شکەستنێن دیرۆکى نەبین. ب ئانەهیا خودێ ب سیاسەتا حەکیمانەیا سەرۆکێ هەرێما کوردستانێ قووناغ ب قووناغ دێ بەرەڤ پێش چین تا دگەهینە ئارمانجێن خوە.
