NO IORG
Authors Posts by جێریە غازی

جێریە غازی

جێریە غازی
6 POSTS 0 COMMENTS

2

جێریە غازی

هەر وەك ئەم دزانینن كو ئەرك و ڕۆلێ مامۆستایی د قوتابخانێ دا یێ زۆرە، لێ هندەك مامۆستا هەنە گەلەك ژ ئەڤان ئەركان جێبەجێ ناكەن و پشتگوه دهاڤێژن و ب گرنگ دانانن، ب ئەگەرێ هندێ كو ئەركەكێ گران ل سەر ملێن وییە. ئەم دكارن هندەك خالان بدەینە دیاركرن، كو ببنە ئەگەر مامۆستا د ناڤ قوتابخانێ دا خۆ ژ كارێ خۆ دلگران نەكەت و ببیتە مامۆستایەكێ نموونە و چاڵاك، ئەوژی ب هندێ كو ژبلی كارێ ئەوی ئەوێ د پۆلێ دا ئەنجامددەت، دكارت بێ گلە و گازندە و دلمان هندەك كار و ڕەفتاران ئەنجامبدەت كو هەر فەرە ل سەر ئەوی ب ئەنجامدانا ئەڤان كاڕان ڕابیت، لێ ئەو خۆ سست دكەت و ب ئەڤێ چەندێ ل چاڤ مامۆستایێن دیتر دا ب مامۆستایەك بێ خەم دهێتە پێش چاڤ. داكو مامۆستا ژ ئەڤێ چەندێ بهێتە دووركرن، فەرە ب ئەنجامدانا ئەڤان كار و ڕەفتاران ڕابیت داكو ببیتە مامۆستایەكێ خۆشتڤی ل نك هەموو مامۆستایان:
1. سلاڤكرن ل ڕێڤەبەری و مامۆستایان ل دەمێ هاتنا قوتابخانێ و خاترخواستن ل دەمێ چوونا ژدەرڤەی قوتابخانێ.
2. بەری ڕێڤەبەر داخوازا پلانێن ڕۆژانە و سالانە بكەت، ئامادە بكە و ڕادەست بكە.
3. هەر دەمێ دەرفەت هەبت، دگەل پشكداربوویان پشكداربە د پاقژكرنا قوتابخانێ دا.
4. پرسیار ژ مامۆستا و ڕێڤەبەری بكە كا پێدڤی ب هاریكاریێ نینن، دكاری ب تشتەكێ كێم ژی هاریكاریێ بكەی.
5.فەرە بەری ڕێڤەبەر داخوازێ ژتە بكەت ب كارێ چاڤدێریا قوتابخانێ ڕابی، چاڤدێریێ بكە، چونكی ئەركێ تەیە.
6. پشكداربە د هەلكەفت و بیرەوەری و سەیرانان دا.
7. ڕووگەش و ڕوو ب كەن بە، جڵوبەرگێن ب ڕێك و پێك لبەركە و هەردەم یێ بێهێن خۆشبە.
8. پێگیربە د دەمێ هاتن و چوونا قوتابخانێ دا.
9.ل دەمێ تۆماركرنا نمرەیان نێزیك بیت، نمرەیێن خۆ ئاراستەبكە بێی كو داخواز ژ تە بهێتەكرن.
10. ئەو لیژنێن تو تێدا پشكدار ل قوتابخانێ، كار بۆ بكە و نەهێلە ئەو كارێ ب تە هاتییە سپاردن بهێتە پشتگوهـ هاڤێتن، بەلكو ب پاكی و ڕێك و پێكێ كار تێدا بكە.
11. ل دەمێ كۆمڤەكرنا قوتابییان ل گۆرەپانێ ، لنك پۆلا خۆ ڕاوەستە و كنترۆلێ لسەر قوتابییان بكە كو چ دەنگەدەنگ دروست نەبیت.
12. پشكداربە د كۆمبوونێن قوتابخانێ دا، وەكی كۆمبوونێن گرێدایی ب كارگیریێڤە و كۆمبوونێن سەمیانێن قوتابییان.
13. بیروبۆچوونێن خۆ دەرببڕە ل دەمێ ئامادەبی ل كۆمبوونان یان د دانووستانا بابەتەكیدا.
14. ئاخڤتن خۆشبە و نەبە ئەگەرێ پەیداكرنا نەخۆشییان و دووبەرەكییێ، بەلكو ببە ئاڵاڤەك ژبۆ چارەسەركرنا نەخۆشی و ڕوویدانان.
15. نهێنیێن قوتابخانێ بپارێزە و نەهێلە ئاخڤتن ژ لایێ تەڤە بچیتە ژ دەرڤەی قوتابخانێ.

3

جیریە غازی

جهـ ئێكه‌ ژ ڕه‌گه‌زێن سه‌ره‌كی یێن كورته‌ چیڕۆكێ یە، ئانكو جهـ ئێكه‌ ژ ئه‌وان ڕه‌گه‌زانە یێن كو كورته‌ چیڕۆک ل سه‌ر دئێته‌ ئافراندن، كو نڤیسه‌ر ب هاریكارییا ئه‌ڤی ڕه‌گه‌زی، دكارت جهێ ئاكنجیبوونا كه‌سایه‌تییان دناڤ كورته‌ چیڕۆکێ دا و هه‌روه‌سا و ده‌م و ڕوویدانێن كورته‌ چیڕۆکێ به‌ره‌ڤ پێشڤه‌ببت و بۆ خوینده‌ڤانی بده‌ته‌ دیاركرن. ل دویڤ ڤه‌كۆلینان، جهـ ب سه‌ر گه‌له‌ك جۆران دا دئێته‌ دابه‌شكرن، لێ ب شێوه‌یه‌كی گشتی جهـ دابه‌شی دو جۆرا دبیت، جهێ (ڕاسته‌قینه‌) و جهێ (خه‌یالی)، ئه‌ڤ هه‌ردو جۆرێن جهان، گه‌له‌ك لقان بخۆڤه‌دگرن، ئانكو گه‌له‌ك جهـ دكه‌ڤنه‌ دبن باندۆرا ئه‌ڤان هه‌ردو جۆران دا، وه‌كی جهێن (گرتی، ڤه‌كری، تایبه‌ت، گشتی، به‌رنیاس، نامۆ، ده‌ره‌كی…هتد). لێ د ئه‌ڤێ ڤه‌كۆلینێ دا ئه‌م دێ ل سه‌ر هه‌ردو جۆرێن جهی (ڕاسته‌قینه‌ و ئاشۆپی) ڕاوه‌ستین و دناڤ هه‌ردو جۆران دا، دێ ئاماژه‌یێ ب جهێن دیتر ژی ده‌ن. ژ بۆ دیاركرنا ئه‌ڤان هه‌ردو جۆران د كورته‌ چیڕۆکێ دا، مه‌ كورته‌ چیڕۆکا (شه‌ڤه‌ك ل عه‌بدالستانێ) یا چیڕۆکنڤیس (به‌یارێ زاویته‌یی) هه‌لبژارتییه‌، كو ئه‌ڤ كورته‌ چیڕۆکه‌ د ڕۆژنامه‌یا (ئه‌ڤرۆ)، ژماره‌ (3831)دا هاتییه‌ به‌لاڤكرن.

أ‌- جهێ ڕاسته‌قینه‌:
د كورته‌ چیڕۆکێ دا، چیڕۆکنڤیس باسێ چه‌ندین جهێن ڕاسته‌قینه‌ یێن ده‌ڤه‌را كوردستانێ دكه‌ت، پتریا كورته‌ چیڕۆکا خۆ ل سه‌ر جهێن كوردان یێن به‌رنیاس ئاڤا دكه‌ت و ب ئه‌ڤی شێوه‌ی ئه‌ڤ جهه‌ داینه‌ دیاركرن:

١- دهۆك:
(دهۆك) ئێكه‌ ژ جهێن ڕاسته‌قینه‌ و به‌رنیاس و گشتی یێن كو د كورته‌ چیڕۆکێ دا بكارهاتی، هه‌ر كه‌سێ كوردستانێ گوهـ ل ناڤێ دهۆكێ دبیت و دزانن كیژان ده‌ڤه‌را كوردستانێیه، چیڕۆکنڤیسی دهۆك ب جهه‌كێ جوانێ كوردستانێ دایه‌ دیاركرن و دبێژیت‌: ((بێهنا ئاخا دهۆكا جوان دهات)). واتایا دی ئانکو ئینتما‌و و جوانی.
٢- هه‌ولێر:
ئێكه‌ ژ جهێن ڕاسته‌قینه‌ و به‌رنیاس ل كوردستانێ، كو دبیته‌ پایته‌ختێ هه‌رێما كوردستانێ، چیڕۆکنڤیسی ئاماژه‌ ب هه‌بوونا ئه‌ڤی جهی دایه‌ و ب جهه‌كێ كه‌ڤنار و خودان شارستانییه‌ك دده‌ته‌ دیاركرن، ئه‌وژی (هه‌ولێرا پایته‌خته‌): ((ل ئالیێ دی بێهنا ئاخا هه‌ولێرا كه‌ڤنار ب كه‌لها وێ ڤه‌ دهات یا حه‌فت هزار سالێن شارستانییه‌تێ هه‌لدگریت))، واتایا دی ئانکو دیرۆک و کەڤنە نەژادی.. رەسەنییا کوردان.

٣- سلێمانی:
جهه‌كێ ڕاسته‌قینه‌یه‌ و یێ به‌رنیاسه‌، چیڕۆکنڤیس باسێ ئه‌ڤی جهی دكه‌ت و وه‌سا دده‌ته‌ دیاركرن كو كه‌سانێن د ئه‌ڤی جهی دا، كه‌سانێن ڕه‌وشه‌نبیر و خودان شیان و زانانه‌:((ل ئالییه‌كێ دی بێهنا ئاخا سلێمانیێ، باژارێ زانا و هه‌لبه‌ستڤانان دهات))، واتایا دی ئانکو کورد د بنیاتدا زانا و رەوشەنبیر بوون.

٤- هه‌له‌بجه‌:
هه‌روه‌ك ئه‌م دزانین، كو هه‌له‌پچه ‌ژی ئێكه‌ ژ ئه‌وان جهان یێن هه‌بوونا خۆ یا ڕاسته‌قینه‌ د هه‌رێما كوردستانێ دا هه‌ی، چیڕۆکنڤیسی ئاماژه‌ دایه‌ ئه‌ڤی جهی، كو ئه‌و جهه‌ یێ ئێش و ئازار لێ په‌یدابووی، ئه‌ڤه‌ ژی ل ده‌مێ كیمیا بارانكرنێ دا ڕوویدا، كو ئازاره‌كه‌ چوو جاران برینا وێ ناهێته‌ ساخكرن:((ل ڕه‌خێ دی بێهنا ئاخا هه‌له‌بجه‌ یا روندكێن دایكان و قێریێن زارۆیان تێكهه‌ل بووی دهات))، واتایا دی ئانکو بەرجەستەکرنا مەرگەساتێن کوردان و نیشادانا قوربانیدانا کوردان.

٥- كه‌ركووك:
چیڕۆکنڤیسی باسێ چه‌ند ده‌ڤه‌رێن كه‌ركووكێ كرییه‌، كو ئه‌وژی (بابه‌گورگور) و (بای حه‌سه‌ن) كو هه‌ردو ده‌ڤه‌ر سه‌ر ب كه‌ركووكێڤه‌نه‌، و جهێن به‌رنیاس و ڕاسته‌قینه‌نه و ناڤدارن ب جهێن ده‌وله‌مه‌ند ب نه‌فتێ‌: ((بێهنا بابه‌گورگور و بای حه‌سه‌ن ژ هه‌موو قولاچكان دهات))، واتایا دی ئانکو وەلاتێ کوردان نە ب تنێ ژ ئالیێ روخسارێ خوە و جوانیا خۆڤە زەنگینە بەلکو ب سامانێن خۆ یێن ژێر ئەرد ژی.

٦- ڕووبار:
چیڕۆکنڤیس باسێ چه‌ندین ڕوبارێن ڕاسته‌قینه‌ و به‌رنیاس ل كوردستانێ دكه‌ت، كو دبنه‌ جهێن ڤه‌كری و گشتی، ژبه‌ركو هه‌ر كه‌سه‌ك دكارت قه‌ستا ئه‌ڤان جهان بكه‌ت: ((دهناڤێن مه‌دا روبارێن دیجله‌، فورات، زێ مه‌زن و بچووك و خابوور ده‌رباز دبن))، واتایا دی ئانکو ژیدەرێ گرنگێ ژیانێ و تەماکرنا ئاخا زەنگین کو ئەو ژی ئاڤە.

٧- دارستان:
دارستان و ده‌ڤه‌رێن به‌رنیاس، ئه‌وێن ل كوردستانێ هه‌ین، دبنه‌ جهێن ڕاسته‌قینه‌ و هه‌بوونا خۆ هه‌یی، ئه‌وژی (گۆلا دووكان و دارستانا برادۆست)ـه‌ كو چیڕۆکنڤیسی د كورته‌ چیڕۆکێ دا ئاماژه‌ پێدایی:(( چاڤێن مه‌ ره‌نگڤه‌دانا شینیا گۆلا دووكان و كه‌سكاتیا دارستانێن برادۆستێ نه‌))، واتایا دی ئانکو دەرئەنجامێ جوگرافیەکا وەسا نموونە دێ بەرهەم وەلاتەک باخچە بیت.

٨- چیا و گرێن كوردستانێ:
(چیا) و (گر) هه‌ردو جهێن گشتینه‌ و د ڤه‌كرینه، ژبه‌ركو هه‌ر كه‌سه‌ك دكارت ب ئازادی قه‌ستا گر وچیایان بكه‌ت. كوردستان ژی ئێكه‌ ژ ئه‌وان جهێن به‌رنیاسه‌، كو دبیته‌ جهه‌كێ ڕاسته‌قینه‌، هه‌روه‌ك د كورته‌ چیڕۆکێ دا ئه‌ڤ جهه‌ ددیارن: ((گرێن تژی داروبار ل سه‌ر ئه‌نیا چیایه‌كێ كوردستانێ)). ل جهه‌كێ دیتردا چیڕۆکنڤیس ئاماژه‌یێ ب ناڤێ هنده‌ك چیایێن كوردستانێ دكه‌ت، كو هه‌موو ژی چیایێن ڕاسته‌قینه‌ و به‌رنیاسن ل كوردستانێ:((د سیها مه‌دا بێهنا چیایێن ئارارات و هه‌لگورد و زاگرۆسان هه‌یه‌))، واتایا دی ئانکو بەرخۆدان و هەڤالێن دلسۆزێن کوردان هەر چیابووینە.

ب‌- جهێن خه‌یالی:
جهێن ئاشۆپی و خەیالی، ئه‌و جهن یێن هه‌بوونا خۆ ل سه‌ر ئه‌ردی نه‌یی، كه‌سی ئه‌ڤ جهه‌ نه‌دیتینه‌ و كه‌س نه‌كارت ده‌ست بكه‌ته‌ ئه‌ڤان جهان و به‌رڤ ئه‌ڤان جهان بچیت، ئانكو دبیت ب تنێ مه‌ گوهـ ل ئه‌ڤان جهان ببیت، لێ مه‌ چ جاران قه‌ست نه‌كرییه‌ و ئه‌م نكارن قه‌ست بكه‌نێ ژی، ژبه‌ركو ئه‌ڤ جۆرێ جهی بتنێ د ئاشۆپینە و خه‌ونێن مه‌دا هه‌نه‌ و د ڕاستیێ دا ئه‌و جهه‌ نینن. ئێك ژ ئه‌وان جهێن خه‌یالی، ئه‌وێن د كورته‌ چیڕۆکا ناڤبڕی دا هاتی، هه‌روه‌ك ژ ناڤونیشانی دیاره‌، كو (عبدالستان) ئێكه‌ ژ ئه‌وان جهێن خه‌یالی، ئه‌وێن چیڕۆکنڤیسی ئه‌ڤ چیڕۆکه‌ پێ بناڤ کری، كو د ئه‌ڤی جهیدا چیڕۆکنڤیسی ڕوویدانێن چیڕۆکێ داینه‌ دیاركرن، ب ئه‌ڤی شێوه‌ی به‌حسێ ئه‌ڤی جهێ خه‌یالی هاتییه‌ كرن: ((هوون ب خێرهاتن عبدالستانێ، ده‌وله‌تا من یا سه‌ربخوه‌ كو سنوورێن وێ دیوارێن ڤێ مالێ نه‌ و قانوونێن وێ ئه‌ڤینی و هه‌لبه‌ست و هونه‌رن، ل ڤێرێ ئاخا بابكالێن مه‌ ب خوینا ڕه‌وانشادان تێكهه‌ل بوویه‌ و هه‌ر به‌ره‌كێ ڤێ مالێ گازیێن ئازادیێ ڕادهێلیت)). چیڕۆکنڤیس هه‌ر ژ ده‌ستپێكێ باسێ ڤی جهی كرییه‌ و كه‌سایه‌تی تێدا خرڤه‌كرینه‌ و ئه‌و ڕوویدان داینه‌ دیاركرن ئه‌وێن ل ئه‌ڤی جهی ڕوویداین. ئێك ژ جهێن دی یێن خه‌یالی ئه‌وێن د ئه‌ڤێ كورته‌ چیڕۆکێدا دیار،(به‌هشت‌)ـه‌، كو ئه‌ڤ جهه‌ مه‌ گوهلێبوویه‌، لێ هه‌بوونا خۆ ل سه‌ر ئه‌ردی نینه‌ و مه‌ نه‌دیتییه، لێ ب خۆشترین جهـ د هزرو خه‌یالا مه‌دا دئێته‌ دانان‌:((دهزرا خوه‌دا به‌هشته‌ك ئاڤا دكر)).
ل دوماهییێ ئه‌م گه‌هشتینه‌ ئه‌وی ئه‌نجامی، كو د ئه‌ڤێ كورته‌ چیڕۆکێ دا، چیڕۆکنڤیسی ئاماژه‌ دایه‌ ب هه‌ردو جۆرێن جهان (ڕاسته‌قینه‌ و ئاشۆپی)، لێ پتر گرنگی دایه‌ ب جهێن ڕاسته‌قینه‌ و گه‌له‌ك جهێن ڕاسته‌قینه‌ یێن كوردستانێ داینه‌ دیاركرن، ژبەر ئەو جه زەنگینن.. و ئەو زنجیرا جهان وەسا دیاردکەت کو کوردستانێ هەمی مەرجێن وەلاتەکێ مەزن هەنە و دشێت وی رۆلی بگێریت کو خۆ ب خۆ برێڤە ببیت ژبەرکو ژ هەمی ئالیانڤە کاملانە و چ رێگر نینە ببیت دەولەتەکا سەربەخۆ وەک دەڤەر و سروشت.. هەر وەسا چیڕۆکنڤیسی ڤیایه‌ بۆ خوینده‌ڤانی بده‌ته‌ دیاركرن كو كوردستان مینا هه‌ر ده‌ڤه‌ره‌كا دیتر خودان چه‌ندین باژێر و گوند و دارستان و گر و چیا و ڕووبارێن گرنگ و به‌رنیاسه‌ وەک رەنگەکێ وەسفکرنا ستاتیکی.

6

جێریە غازی كرێت

دانانا ناڤێن بیانی ل سەر زاڕۆكان، دیاردەیەكا بەربەلاڤە و ب مخابنی ڤە ئەڤ دیاردەیە ژ مێژە د ناڤ جڤاكا كوردی دا هەبوویە و هەتا نهۆ بەردەوامە و پتریا دایك و بابان ب دانانا ناڤێن بیانی پێخۆش دبن بێ كو ل سەر هندێ ئاگەهداربن كو زیانێ دگەهینە زمانێ خۆ یێ ڕەسەن، ئەڤە ژی بۆ چەندین ئەگەران دزڤرت، مینا:
1ـ بەرێخۆدانا فلمێن بیانی.
2ـ گەشتكرنا دەرڤەی وەلاتی.
3ـ تەماشەكرن و دانوستاندن ل گەل كەسانێن بیانی ب ڕێكا هێلێن ئنتەرنێتی یان ژی ب شێوەیەكی ڕاستەوخۆ.
4ـ ئاكنجیبوون یان گەشتكرنا كەسانێن بیانی بۆ دناڤ جڤاكێ كووردی دا.
5ـ پێشكەڤتنا تەكنۆڵۆجیایێ و بكارئینانا ئنتەرنێتی ب شێوەیەكی بەرفڕەه.
6ـ جهێ جوگرافی و دووراتیا د ناڤبەرا پارچەیێن كوردستانێ دا…هتد.
ئاشكرایە ئەڤ ئەگەرێن ل سەری دیاركری كارتێكرن و كاریگەریا خۆ ل سەر وەرگرتنا ناڤ و پەیڤێن بیانی هەیە و بێ گۆمان هاتنا ناڤێن بیانی و دانانا وان ل سەر زاڕۆكێ كورد نیشانا ژناڤچوونا زمانی یە، ژبەركو دبتە ئەگەر كو زمانێ كوردی پێ بێتە بەرزەكرن و نەمینت، ژبەركو ناڤێن كوردی ل سەر كەسانێن كورد ناسناما كوردان دەتە دیاركرن و دبتە خالەك بۆ زێندیكرن و مانا زمانی، ئەڤجا ئەگەر ئەڤ ناڤ بێنە لادان و ل جهێ وان ناڤێن بیانی بێنە بكارئینان، ئەڤە مە زمان و ناسناما خۆ ب دەستێن خۆ ژناڤبر و بن ئاخكر. داكو ئەم دووری ئەڤێ دیاردەیێ بن و پتر نێزیكی زمانێ كوردی بن، فەڕە ل دەمێ ژدایكبوونا زاڕۆكی دایك و باب باش هزرێن خۆ ل دۆر دانانا ناڤێ زاڕۆكی دا بكەن و پێكۆلی بكەن خۆ ژ ناڤێن بیانی دووربكەن و ل جهێ وان ناڤێن ڕەسەنێن كوردی هەلبژێرن، چنكۆ ئەو ناڤە ناسناما و نەتەوەیا ئەوی كەسی دێ دەنە دیاركرن. ئەم دكارن گرنگییا دانانا ناڤێن كوردی ل سەر زاڕۆكێ كورد بۆ ئەڤان خالان بزڤرینن:
1ـ دەولەمەندكرنا فەرهەنگا زمانێ كوردی.
2ـ دیاركرنا ناسنامەیا نەتەوەی.
3ـ پاراستنا زمانی ژ ناڤچوونێ.
4ـ تێگەهشتن ب شێوەكی ئاسان و بێ تەمومژاوی.
5ـ ڕوونیا واتایێ….هتد.

2

جیریه‌ غازی

وێنەیێ زه‌لامی د ئەدەبیاتێن كوردی دا، جهه‌كێ گرنگ و به‌رچاڤ دبینت، ب تایبه‌ت د هۆزان و ڕۆمانان دا، ئه‌م دبینن كو د پتریا وان وێنەیاندا زه‌لام ب رۆلێن جودا جودا تێدا خویا دبن. نڤیسه‌ر ژبۆ داڕیتنا بابه‌ت و ناڤه‌ڕۆكا بابه‌تێ خۆ، پتریا جاران ب ڕێكا وێنه‌یه‌كێ زه‌لامی ڤه‌دهوینت و تێدا وێنەیێن جۆراوجۆر یێ زه‌لامی دكه‌ڤنه‌ به‌رچاڤێن خوینده‌ڤانی، وه‌كی وێنەیێ زه‌لامێ(كاركه‌ر، دلۆڤان، ڕه‌شبین، شۆڕه‌شگێر، گه‌شبین، تۆره‌، دیندار، بێ خه‌م، توندوتیژ، خه‌مگین، خاین….هتد). ژبۆ دیاركرنا وێنەیێ زه‌لامی د ئەدەبیاتێن كوردی دا، مه‌ چەند هۆزانێن ل (ڕۆژناما ئه‌ڤرۆ) هاتین بكارئینان كرینە نموونە‌، كو ب ئه‌ڤی شێوه‌یێ ل خوارێ وێنەیێ زه‌لامی تێدا دئێنه‌ دیتن:

١- وێنەیێ زه‌لامێ دلۆڤان:
زه‌لامێ دلۆڤان ئه‌وه‌ یێ هه‌ست و ڕه‌فتارێن باش هه‌ین ودورره‌ ژ كاروكریارێن نه‌باش، خودان دله‌كێ هه‌ستیاره‌ و دژی زولم و زۆرداریێ ڕادوه‌ستیت. ئه‌م دكارن بێژن ئه‌ڤ ئالییە‌ د چته‌ د بوارێ ده‌روونی یێ زه‌لامی دا، پتریا جاران نڤیسه‌ر ڕادبت ب كێشانا وێنەیێ زه‌لامێ دلۆڤان ل ده‌مێ ئه‌و زه‌لام ل هه‌مبه‌ر یارا خۆ و ئه‌ڤینا خۆ بۆ یارا خۆ ده‌ته‌ دیاركرن، یان ژی ل هه‌مبه‌ر وه‌لاتێ خۆ، یان ئه‌ندامێن خێزانا خۆ یان هه‌ڤاله‌كی دا …هتد. بۆ نموونه‌ د هۆزانا (ڤیانا وه‌لاتی)دا، نڤیسه‌ری وێنێ زه‌لامێ دلۆڤان بۆ ئاڤاكرنا وێنەیەكێ شیعری كێشایه‌، ده‌مێ باسێ دلۆڤانییا زه‌لامێن وه‌لاتێ خۆ دكه‌ت ل هه‌مبه‌ر زه‌لامێن وه‌لاتێن دیتردا:
((هندی كو من
مه‌رده‌مێر و جوامێر دیتین
باوه‌رناكم..
ژ زه‌لامێن وه‌لاتێ ته‌
د دلۆڤان و دل نازك و باشترێ بن)).
(ڕه‌مه‌زان ئیسماعیل گه‌ره‌گوهی، ژ: 3821).

٢- وێنەیێ زه‌لامێ بێ خه‌م:
زه‌لامێ بێ خه‌م، ئه‌و زه‌لامه‌ یێ كو ل به‌رامبه‌ر كار و كریاران یێ بێ خه‌م بیت و ئاخڤتنێنن كه‌سانێن ل ده‌وروبه‌رێن خۆ ب گرنگ دانانت، ئه‌ڤ ئالییە‌ ژی دكه‌ڤیته‌ د بوارێ ده‌روونی یێ زه‌لامی دا، دبیت ئه‌ڤ بێ خه‌مییا زه‌لامی ل به‌رامبه‌ر تشته‌كی دا یا بێ ئه‌گه‌ر نه‌بت، دبیت ژبه‌ر نه‌ڤیانا وی بت بۆ وی كه‌سه‌كی یان وی تشتی ئه‌وێ ل به‌رامبه‌ر وی . د هۆزانا (مه‌هبیرانێن هه‌لبه‌سته‌كێ)دا، هۆزانڤان ئه‌ڤی وێنەیێ زه‌لامی دكێشت و تێدا بێ خه‌مییا زه‌لامی ل هه‌مبه‌ر حه‌ز و ئاره‌زوێن كچێ دا ده‌ته‌ دیاركرن، ده‌مێ كچ د ده‌مه‌كی دا داخوازا وی دكه‌ت، لێ ئه‌و ئه‌ڤی تشتی ڕه‌ت دكه‌ت، كو پشتی ده‌مه‌كێ ئه‌ڤ حه‌ز و ئاره‌زو ل نك كچێ نه‌مینت، ئه‌و زه‌لام ل خۆ دزڤڕت و داخوازا ب جهئینانا هیڤیێن وێ دكه‌ت، هه‌روه‌ك د هۆزانێ دا ئه‌ڤ وێنه‌یه‌ دیاره‌:
((ئه‌ی زه‌لامێ سه‌رسام
هینگێ هیلاكا برسێ ف ته‌
دكه‌ڤیت
ده‌ما كه‌لینا من سار دبیت
هینگێ ته‌ بیر ل هاتنێ دهێت
ده‌ما حه‌زا من د به‌نده‌مانێ دا
ڕادوه‌ستیت
ل وی چاخی دبیه‌ میر
ده‌ما ژه‌هرا سێربه‌ندییێ
دگه‌هێن مندا دزێت)).
(ڤیان محه‌مه‌د، ژ: 3820).

٣- وێنێ زه‌لامێ دیندار:
زه‌لامێ دیندار، ئه‌و زه‌لامه‌ یێ پێگیر ب ستوونێن دینی، سیفات و ڕه‌فتارێن كه‌سانێن دیندار لجه‌م وی هه‌نه‌، وه‌كی هه‌بوونا ئیلهاما خودایی لنك وی كه‌سی، یان پشكداریا وی د ئالییەكێ ئاینی دا، بۆ نموونه‌ وه‌كی پێغه‌مبه‌ران، كو كه‌سانێن دیندارن و ئیلهاما خودایی لنك هه‌یه‌. د هۆزانا (ده‌ما وه‌ دبینم فه‌رخ و ستی)، هۆزانڤانی وێنەیێ چه‌ند زه‌لامێن ئایینی كێشایه‌ و ب ڕێكا كێشانا ئه‌ڤان وێنه‌یان، په‌یاما خۆ گه‌هاندیه‌ خوینده‌ڤانی، ده‌مێ باسێ پێغه‌مبه‌ر (مووسا، عیسا)دكه‌ت، كو ب دیتنا وی ئه‌ڤ هه‌ردو پێغه‌مبه‌ر نه‌شێن ئه‌وێ ئازارا ل نك هه‌یی ب داوی بینت.
((پێل پێل دارێتن دل و سیان
یه‌ك نه‌ما نه‌كه‌ت ئاخ و ئاهان
نه‌دارێ مووسا، نه‌ ده‌ستێ عیسا
نه‌ پیرێ زانا و نه‌ شیره‌ت دیسا)).
(سه‌دیق حه‌جی وه‌لی، ژ: 3817).

هه‌روه‌سا د هۆزانا (خه‌نایا بویكه‌كا ئه‌نفالبووی)دا، وێنێ زه‌لامێ دیندار دكه‌ڤته‌ پێش چاڤێن مه‌، ده‌مێ هۆزانڤان باسێ پێغه‌مبه‌ر (نوح) دكه‌ت، هۆزانڤان باسێ ئه‌وێ خه‌زه‌بێ دكه‌ت، (ئه‌وێ ئه‌نفالێ)، ئه‌وا ب سه‌ر كوردان دا هاتی، دبێژت ئه‌ڤ خه‌زه‌ب مینا وێ خه‌زه‌بێ یه(وێ تۆفانێ)‌، ئه‌وا ل سه‌رده‌مێ نوح پێغه‌مبه‌ر ڕابووی، هه‌روه‌ك دبێژت:
((با و باكوزیركا ل هنداڤی واری
ته‌ڤ خه‌زه‌ب چوون
مینا تۆفانا نۆح پێغه‌مبه‌ری
شوینا بارانێ
سیانید و غه‌رده‌ل ژێ دباری)).
(حسێنێ ده‌حلێنه‌وی، ژ: 3818).

د هۆزانه‌كا دیدا ب ناڤێ (ئه‌نفال)، هۆزانڤان وێنێ زه‌لامێ دیندار ده‌ته‌ دیاركن، ده‌مێ ئه‌و زه‌لام دوعا سونه‌تا دكه‌ت، ئانكو زه‌لامه‌كێ پێگیره‌ ب ئاینێ خۆ، ده‌مێ دبێژت:
((نه‌دزانی ئه‌ڤه‌ هه‌شتێ ساله‌
كالو دوعا سوونه‌تا دكه‌ت)).
(سالح حه‌كیم، ژ: 3814).

٤- وێنێ زه‌لامێ كاركه‌ر:
زه‌لامێ كاركه‌، ئه‌و زه‌لامه‌ یێ ڕادبت ب ئه‌نجامدانا كاروكریاران به‌رامبه‌ر داهاته‌كی، داكو ژیانا خۆ و خێزانا خۆ ب داهاتێ ئه‌وی كاری ب خودان بكه‌ت. ئەڤە گرێدایە ب ئالیێ جڤاکی ڤە، کا ئایا ئەو زەلام دناڤ جڤاکی دا خودان چ کارە و پلەیا کارێ وی د چی ئاست دایە. د هۆزانا (خه‌نایا بویكه‌كا ئه‌نفالبووی)دا، هۆزانڤان باسێ ژیانا گوندان و سه‌رده‌مێ ئه‌نفالێن كوردان دكه‌ت، كو ل وی ده‌می هه‌ر كه‌سه‌ك مژولی كاروبارێن خۆبوون، هۆزانڤان باسێ وێنەیێ زه‌لامێ كاركه‌ر (شڤان)ی دكه‌ت، ده‌مێ ئه‌وی په‌زێ خۆ ل گوندی دچه‌راند، هه‌روه‌ك دبێژت:
((ده‌ما دوكێل
ژ پشتا چییا بلند بووی
ئه‌وێ سپێدێ…
وی شڤانێ مه‌رومالات ل زوما دچه‌راند
وان زاڕۆكێن ل كۆلانا حه‌نه‌ك دكرن)).
(حسێنێ ده‌حلێنه‌وی، ژ: 3818).

هه‌ر سه‌باره‌ت زه‌لامێ كاركه‌ر، د هۆزانا (ئه‌نفال)دا، هۆزانڤان وێنەیێ زه‌لامێ كاركه‌ر ده‌ته‌ دیاركرن ئه‌وژی زه‌لامێ (ره‌زڤان)ـه‌، ده‌مێ كو ڕادبت ب نژینا كه‌له‌كا، كو د ئه‌ڤان ڕێزێن هۆزانێ دا دیاره‌:
((ره‌زڤان كه‌له‌كا دنژنیت…
مێشكێ ره‌شۆ و ره‌شكێن وی
هۆ ڤێ ببو كادین نه‌ كادینا
بزن و به‌رخ لێ دچه‌رن.)).
(سالح حه‌كیم، ژ: 3814).

د هۆزانا (ده‌ست قوتان)دا، هۆزانڤان ڕادبت ب كێشانا چه‌ندین وێنەیێن زه‌لامێن كاركه‌ر یێن جودا، وه‌كی كێشانا وێنەیێ زه‌لامێ (جۆتیار، شڤان، ده‌نگبێژ(سترانبێژ)، نڤیسه‌ر)، ئه‌ڤان وێنه‌یان هه‌مووان پێكڤه‌ د گرێدده‌ت، ئه‌و وه‌سا ده‌ته‌ دیاركرن كو پێدڤییه‌ ئه‌ڤ كه‌سانێن خودان كار، ل ده‌مێ كاروبارێن خۆ ئه‌نجام دده‌ت، كه‌د و زه‌حمه‌تا ئه‌وان ل پێشچاڤ بهێنه‌ نرخاندن:
((گه‌ل جۆتیاره‌كی زه‌ڤی چاند
گه‌نم دوری و شخره‌ شداند
بره‌ ئاشی هه‌ڤڕا هێراند…
شڤانا په‌زێ خوه‌ چه‌راند…
ده‌نگبێژی ژی دیوان شاراند…
نڤێسه‌ره‌كی خوه‌ وه‌ستاند
یان ژی شعره‌ك جوان ڤه‌هاند)).
(خورشید ئه‌حمه‌د، ژ: 3747).

٥- وێنەیێ زه‌لامێ شۆڕه‌شگێر:
زه‌لامێ شۆڕه‌شگێر، ئه‌و زه‌لامه‌ یێ كو جانێ خۆ دكه‌ته‌ قوربانی ئاخ و وه‌لاتێ خۆ، ڕادبت ب خزمه‌تا پاراستنا وه‌لاتێ خۆ ل هه‌مبه‌ر دوژمنی، زه‌لامه‌كێ چاڤ نه‌ترسه‌ و خودان هێزو باوه‌ره‌. پتریا جاران هۆزانڤان وێنەیێ زه‌لامێ شۆره‌شگێر دادڕێژت، ده‌مێ باسێ دیرۆكا كوردان دكه‌ت، كا چاوان ئه‌ڤان كه‌سان ئاخ و نه‌ته‌وه‌یێ خۆ پاراستییه‌ و ل هه‌مبه‌ر دوژمنی كه‌ڤتینه‌ د شۆڕه‌شێ دا. د هۆزانا (من ئه‌ڤینی نیاسی)دا، هۆزانڤان وێنێ زه‌لامێ شۆره‌شگێر دكێشت و باسێ ئه‌وان له‌شكه‌ران (پێشمه‌رگان) دكه‌ت، ئه‌وێن كو ڕابووین ب فێركرنا هنده‌ك كه‌سانێن دیتر كا چاوان ده‌مێ ئه‌و د سه‌نگه‌ری دا بشێن وه‌لاتێ خۆ بپارێزن، ده‌مێ ئه‌وان فێری زانستێ سه‌ربازی، به‌ڕه‌ڤانی و هێرشێ دكه‌ت:
((هۆ له‌شكه‌ری… هۆ له‌شكه‌ری
ئه‌م ژ ته‌ فێربوون
زانستێن سه‌ربازی
كا چه‌وا به‌ره‌ڤانیێ و هێرشێ
ببن سنگه‌ری…)).
(سه‌لاح سندی، ژ: 3784).

ل دویڤ ئه‌نجامدانا ئه‌ڤێ ڤه‌كۆلینێ، بۆ مه‌ دیاردبت، كو ئه‌و وێنەیێ ژ هه‌مووان پتر د هۆزانێن ڕۆژناما (ئه‌ڤرۆ)دا دئێته‌ دیتن، وێنێ زه‌لامێ (دیندار) و (كاركه‌ر)ـن‌.

4

جیریە غازی

هۆزانڤان ب شێوەیەكی گشتی د ئەڤێ‌ هۆزانێ‌ دا باسێ‌ خەم و ئێش و ئازارێن خۆ ل بەرامبەر یارا خۆ دكەت، ئەو یارا دووری وی و ئەو د ئێشێن ئەڤینا وی دا هێلای. د ناڤ هۆزانێ دا هۆزانڤانی ئاماژە ب چەندین دیاردەیێن جڤاكی دایە، كو مەبەست ژ دیاردەیێن جڤاكی ئەوە دەمێ‌ كۆمەكا كەسان جڤاكەكی پێك دئینن و ئەڤ كەس دناڤ ئەڤی جڤاكی دا چەندین كار و كریاران ئەنجامددەن و بەردەوامیدان ب ئەڤان كار و كریاران د ناڤ جڤاكی دا دبنە دیاردە، ئەڤجا ئەڤان دیاردەیان چ كارتێكرنێن باش هەبن ل سەر جڤاكی یان ژی كارتێكرنێن نەباش هەبن، وەكی دیاردەیێن (غەریبی، كۆچكرن، پەشیمانی، دووراتی، بێ ڕێزی، ئەڤینی، نەخویندەواری، مێڤانداری، كوشتن، هەژاری، بن دەستی، بەرزەبوون، مرن و …هتد).
ئەو دیاردەیێن هۆزانڤانێ‌ ناڤبری د هۆزانا خۆدا ئاماژە پێكرین، ئەڤێن ل خوارێنە:

١- پشتگوههاڤێتن:
پشتگوههاڤێتن، ئانكو گرنگی نەدان ب كەسەكی یان ب تشتەكی، ئەڤەژی ژ ئەگەرێ‌ نەڤیانا وی كەسی یان ئەوی تشتی دروست دبت، ئەڤە دیاردەیەكا جڤاكییە و ل نك پتریا كەسان دهێتە دیتن، هۆزانڤانی د هۆزانێ دا باسێ‌ یارا خۆ دكەت، كو سەرەرای هندێ‌ ئەو هەرشەڤ د هزرێن وێ دایە و خەو ب چاڤان ناكەفت ژبەر وێ‌، لێ‌ یارا وی ئەو پشتگوههاڤێتییە و چ گرنگیێ ب ئێش و ئازارێن وی نادەت، هەروەك دبێژت:
«نە ڕۆژێن من ڕۆژەڤن
نە خەو ب شەڤێن من دكەڤن
تە پشتا خوە دا من و
ڤان خەما
خوشی نەما».

٢- گیرۆبوون:
گیرۆبوون ئێكە ژ دیاردەیێن دیتر دناڤ جڤاكی دا، پتریا كەسان گرنگیێ ب ژڤانێن خۆ نادەن و ل دەمێ‌ دەستنیشانكری ناڤەگەڕن و گیرۆدبن، ئەڤە دیاردەیەكە بەرچاڤە دناڤ جڤاكێ‌ مەدا، ژبەر هندێ‌ هۆزانڤان باسێ‌ ئەڤێ‌ دیاردەیێ دكەت، دەمێ‌ باسێ‌ نەهاتنا یارا خۆ و گیرۆبوونا وێ‌ دكەت، هەروەك دبێژت:
«هاتنا تە
گەلەگ گیرۆبوو و ڤەما»

٣- قەرەبووكرن:
ئێكە ژ دیاردەیێن جڤاكی و پتریا كەسانێن جڤاكی دەمێ‌ خەلەتییەكێ‌ یان شاشییەكێ‌ ل بەرامبەر كەسەكی دكەن، ئەوێ‌ خەلەتی و كێماسیێ ب تشتەكی دیتر قەرەبوو دكەن، داكو كەسێ‌ بەرامبەر لێ‌ خۆشبت. هۆزانڤانی د هۆزانێ‌ دا باسێ‌ ئەڤێ‌ دیاردەیێ كرییە و د خەما یارا خۆدایە كا دێ‌ چەوا یارا وی قەرەبوویا هندێ‌ دەت، كو ئەو د ئەڤان هەموو سالاندا ب تنێ‌ هێلای د ئێش و خەماندا، هەروەك دبێژت:
«بەس بێژە من…
دێ‌ چەوا قەرەبوو كی
ئەڤان هەمی سال و دەما؟»

٤- دووراتی و غەریبی:
دیاردەیا دووراتی و خەریبیێ ژ دیاردەیێن دیترن كو پرانیا خەلكێ‌ پێ‌ دنالن، ئەڤ دیاردەیێن جڤاكی پرانییا وان لنك ئەوان كەساندا دروست دبیت، دەمێ‌ كو قەستا ژ دەرڤەی وەلاتی دكەن یان ژی دەمێ‌ ئێك دووری جهێ‌ مرۆڤی بت یان ژ ئەگەرێ‌ دەستدانا كەسێن خۆشتڤی بیت، كو دیتنا ئەوان كارەكێ‌ ب ئەستەم بت، ل ئەوی دەمی پێلا غەریبیێ ژ ئەگەرێ‌ دووراتیێ دروست دبت. هۆزانڤان ژی ئەڤێ‌ چەندی د هۆزانا خۆدا دەتە دیاركرن و باسێ‌ دووری و خەریبییا یارا خۆ دكەت، دەمێ‌ ژ بەر وێ‌ دكەفتییە د بارێن دژوار دا و دبێژت:
«دەمێن عەشقێ
پڕ دژوار بوون
كەلا غەریبییێ
تژی ئێش و ئازاربوون
ژ دویریا تە
خەمێن د ڤی دلێ‌ مندا
گەلەك گەلەك حیج و هار بوون»

٥- ئەڤینی:
ئەڤینی و ئەڤینداری وەك ئێك ژ پێكهات و دیاردەیێن سەرەكی بۆ ژیانێ‌، كو د ناڤبەرا دو كەساندا ڕوودەت، ئەڤە ئێكە ژ دیاردەیێن گرنگ د ژیانێدا، كو د ئەدەبیاتا كوردیدا ژی ئەڤ دیاردەیە جهەكێ‌ بەرچاڤ هەبووە و چەندین داستانێن ئەڤینداریێ هاتینە گۆتن، هۆزانڤانی ژی ئاماژە ب ئەڤینەكا پاقژ دایە و باسێ‌ ئەڤینییا (مەم و زین، فرهاد و شرین، سیابەند و خەجۆك)ێ ددەت كا چاوا ل هەمبەر ئەڤیندارێن خۆ خۆ كرینە قوربان، لەورا ئەڤان دكەتە نموونەیەك بۆ عەشق و ئەڤینا خۆ ل هەمبەر یارا خۆ و دبێژت:
«وەرە خانم…
ما تە نە بهیستییە
داستانا مەم و زینێ‌؟
سیابەند و خەجۆكا
فەرهاد و شرینێ‌؟»

٦- نەخویندەواری:
نەخوێندەواری ئێكە ژ دیاردەیێن بەرچاڤن نەخاسمە دناڤ جڤاكێ‌ كوردەواری دا، كو ب ڕێژەیەكا زۆر دهێتە دیتن، بێ‌ گۆمان ئەڤە ژی دزڤڕیت بۆ ئەگەرێن جۆراوجۆر. هۆزانڤان باسێ‌ یارا خۆ دكەت و دبێژتێ‌ ئەرێ‌ ما تو چ تشتان ناخوینی داكو تو مفایەكی ژێ‌ ببینی، هەروەك دبێژت ما تو داستانان ناخوینی داكو تو ژی وەكی وان قارەمانان بەها و گرنگیێ‌ بدەیە عەشق و ئەڤینا مە، ل ڤێرێ‌ دیاردبت كو یارا ئەوی نەخویندەوارە و گرنگیێ ب خواندنێ‌ نادەت، ژبەر هندێ‌ نەشیایە سەربۆڕەكێ‌ ژ چیڕۆك و داستانێن ئەڤینیێ وەربگریت و بەرەڤ ویڤە بچت:
«بەس بێژە من
ما ڤان چیڕۆكان نا خوینی.»

٧- قوربانیدان:
قوربانیدان ئێكە ژ دیاردەیێن دیتر یێن جڤاكی، ئەوە دەمێ‌ كەسەك ژ پێخەمەت ئەڤینەكا زێدە ل هەمبەر كەسەكی دیتر ژیانا خۆ یان هندەك تشتان ژ ژیانا خۆ كێم بكەت و بكەتە قوربان بۆ كەسەكی دیتر. هۆزانڤانی ژی ئاماژە دایە ئەڤێ‌ دیاردەیێ و هیڤیان دكەت كو یارا وی ژی هەروەك ئەوان قارەمانێن د داستانتدانا خۆ كرینە قوربان ژ پێخەمەت ئەڤینا خۆ، خۆ بكەتە قوربانی ئەڤینیا وی و هەردو پێكڤە چیڕۆك و داستانێن ئەڤینیێ و قوربانیدانێ‌ دروستبكەن.هەروەك د دەتە دیاركرن و دبێژت:
«ئەم ژی پێكڤە
بۆ ئەڤینێ ببین قوربان
ببین چیڕۆك …ببین داستان»

* هۆزانا (خەمێن خانمێ) ژ ئالییێ‌ هۆزانڤان (سەیفوللا محەمەد) هاتییە نڤیسین و د ڕۆژنامەیا «ئەڤرۆ»دا ل ڕێككەفتی 7/7/2025 د ژمارە (3779)دا هاتییە بەلاڤكرن.

3

جێریە غازی

هەر ژ سەردەمێن كەڤن و تا نهۆ ژی ئافرەتا كورد مل ب ملێ زەلامی د وارێ ئابووری دا پشكداربوویە. د سەردەمێن بەرێ دا و ب تایبەت ل گوندان ئافرەتا كورد ژبۆ پەیداكرنا پژێۆێ ڕۆژانە ل گەل هەلاتنا ڕۆژێ وەك زەلامی دەست دایە كاركرنێ، بۆ ئەڤێ مەبەستێ تەرش و تەوال خودان كرییە بەرهەمێ وان فرۆتینە و داهاتێ وان ل خێزانێ خەرجكرییە. دیسا د چاندنێ دا خودان پشك بوویە، ژبەركو پتریا ئافرەتێن كورد د كارێن چاندنێدا خودان هێزەكا دیار و بەرچاڤبوون و پتریا چاندن و چنینا (نۆك، خیار، پیڤاز، گوندۆر، باجان، …هتد) ل سەر دەستێن ئافرەتان هاتینە برێڤەبرن، ئەڤجا چ وەك كاركەرەك یان ژی وەك ئەندامەكا خێزانێ وەك هاریكارییەك و بارسڤكیەك بۆ زەلامی پشكداربوویە.
د سەردەمێ نهۆ دا ژی ئافرەتا كورد ڕۆلەكێ بەرچاڤ د وارێ ئابووری دا هەیە، لێ ب شێوەیەكێ پێشكەفتیتر، ژبەركو ژیانێ گوهۆڕینێن بەرچاڤ بخۆڤە دیتینە و ئاستێ خواندن و ڕەوشەنبیریێ بەرفرەهتربووە، لەورا كاروبارێن جیاوازتر و ئاسانتر پەیدابووینە. ئافرەتا كورد د نهۆ دا جهەكێ بەرفرەهتر و ڕۆلەكێ بەرچاڤتر دگێڕیت، پتریا ئافرەتێن نهۆ خودان كارێن جیاوازن، وەك (مامۆستا، نوژدار، فرۆشیار، ئەندازیار و …هتد.) ب ئەڤان كاران ئافرەتا كورد دشێت داهاتێ ڕۆژانە پەیدابكەت و خێزانا خۆ خودان بكەت، بێ كو تووشی هیچ ئاستەنگیەكێ یان ڕێگرییەكێ بیت.
ب ئەڤێ چەندێ خۆیا دبیت، كو ئافرەتا كورد هەر ژ سەردەمێن بەرێ و تا نهۆ دا ڕۆلەكی بەرچاڤ هەبوویە د وارێ ئابووری دا، بێ جیاوازییا ڕەگەزی كاركریە و شیایە ل گەل زەلامی دەست ب كاڕا بكەت، ئانكو ئافرەتا كورد هەردەم هاریكاریا زەلامێ خۆ و خێزانا خۆ كریە، سەرەڕای ئەوان هەمی كارێن سەخت و دژوارێن د ناڤ مالێ دا و پەروەردەكرنا زارۆكێن خۆ، د گەل هندێ دا د كاروباران دا پشكداربوویە بۆ ب دەستڤەئینانا داهاتی

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com