هیام حاجی ئەحمەد
د مێژوویێ دا، نەتەوە پێش ئایینان هەبووینە، لەوما ناسنامەیا مە یا بنەڕەتی كوردبوونە. دەمێ ناسنامەیا مرۆڤی دهێتە پرسین، مرۆڤ خۆ ب نەتەوە دناسێنیت نەك ب ئایین. هزرا نەتەوایەتی ل دەسپێكێ ل ئەورۆپا پەیدابوو و پاشی هاتە ڤەگوهاستن، لێ ل ڕۆژهەلاتا ناڤین زوو نەگەهشتێ ئەڤ گوهۆڕینا چەمكی پشتی هەلوەشاندنا خیلافەتا عوسمانی و سەرهلدانا دەولەتێن نەتەوەیی زەلالتر بوو، چونكی سیستەمێ نوژەن ل سەر بنەمایێ نەتەوەی هاتیە ئاڤاكرن.
د سەردەمێ «ئۆمەتا ئیسلامی» دا، ئایین چوارچۆڤێ گشتی یێ دەولەتێ بوو و موسلمانان كورد، عەرەب، تورك، فارس خۆ وەك ئەندامێن ئۆمەتێ ددیتن. باشترین نموونە سەلاحەدینێ ئەیوبی یە، كو ل سەر بنەمایێ ئایینی خەبات دكر و د وی سەردەمی دا ئیسلام بەری نەتەوەی بوو، بەلێ پشتی سالا 1924ێ و نەمانا خیلافەتێ، نەتەوە بوو ب بنگەهێ دروستبوونا دەولەتان. هەرچەندە ل ئەوروپا زووتر ئەڤ یەك هەبوو، لێ دەڤەرێن بن دەست ئەڤ یەك نەهێلابوو، و ژبەر كو زوربەیا ڤان دەولەتان ل بن سێبەرا دەولەتا ئیسلامی یا عوسمانی بوون، هزرا نەتەوایەتی درەنگ گەهشتێ، لێ ئەم كورد هەر بووینە نوینەرێن ڕاستەقینە یێن ئایینێ خۆ و دەمێ ئەم هشیار بووین، دەولەتان سنور دانان و ئەم ژ هاوكێشا دەولەتبوونێ دەركەتین و تا ئەڤڕۆ ئەم یێ باجا وێ ددەین، د كاتەكێ دا تورك و فارسان نەتەوەبوونا خۆ كرە ئەولەویەت.
نموونەیا هەرە دیار وەلاتێ سعوودیەیە، سەرەڕای هندێ كو مەرجعێ مێژوویی یێ ئیسلامێیە و ئایین ب زمانێ عەرەبی بۆ وان هاتبوو خوارێ (إِنَّا أَنزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ)، لێ عەرەب ژی بەرەڤ نەتەوایەتیێ چوون. هەرچەندە وان چەمكێ نیشتیمانێ عەرەبی «الوطن العربي» چێكربوو، لێ دیسا هەمی هاتە دابەشكرن بۆ دەولەتێن نەتەوەیی، چونكی د جیهانا ئەڤڕۆ دا پێدڤیا وان ب ناسنامەیا نەتەوەیی پتر بوو بۆ پاراستنا بەرژەوەندیێن سیاسی.
دەمێ تو نەتەوا خۆ پێش ئایینی دئێخی، نەیێ بێڕێزیێ ب ئایینی دكەی، بەلكو تو ب پاراستنا نەتەوەی و كیانێ خۆ، ئایینێ خۆ ژی دپارێزی، ئەڤە نە كفرە و نە ژی وەك هندەك تێدگەهن ب كفر قەلەم ددەن. ئەگەر تو ب نەتەوەیێ خۆ یێ ب هێز نەبی، ئایین ب تنێ تە ژ بن دەستیێ ڕزگار ناكەت، چونكی داگیركەر ژی هەمان ئایین هەیە و وەك ئامراز بۆ بێدەنگكرنا تە ب كار دئینیت.
ئەڤ پرسیارە وەكی وێ پسیارێ یە «تو عیراقی یان كوردی؟»، ل دەسپێكێ ئەم كوردین، بەلێ ب نەچاری ل گەل ئیراقێ هاتینە دمجكرن. بەرسڤا ڤێ ئاسانترە ل دەف كوردەكی، چونكی بەرەوردكرنێ دگەل دوژمنی دكەت، نەك د ناڤ تێلێن ئایینی دا بەرزە د ببیت. لەوما بلا كەس موزایەداتان نەكەت، چونكی ئەڤ پرسیارە تەنێ خزمەتا دوژمنی دكەت و پارچەبوونا كوردان ل پشت پەردەیا ئایینی دكەتە چەپەر بۆ بەرژەوەندیێن ڤەشارتی.
د دوماهیێ دا: ئەز كوردم، پاشان موسلمانم.
*ڤەكۆلەر د كاروبارێن سیاسی یێن كوردی دا و پسپۆرا د دیرۆكا نوی و هەڤچەرخ دا
