NO IORG
نووترين نووچه
Authors Posts by ئيسماعيل عه‌لي دۆسكي

ئيسماعيل عه‌لي دۆسكي

ئيسماعيل عه‌لي دۆسكي
30 POSTS 0 COMMENTS

2

ئیسماعیل عـەلـی

بێگومان ئەڤ ناڤونیشانە بەرسڤەكا جەنابێ سەرۆك وەزیرێ هەرێما كوردستانێ؛ مەسرور بارزانی یە بۆ پێشكێشكارێ بەرنامەیێ سكای نیۆز- عەرەبی ڤان رۆژان. جارەكا دی بۆ مە خۆیا دبیت كە میدیا عەرەبی هەردەم نە شەفافیەت د هزر و بۆچوون و تێروانینێن وان دا دیار دبیت، پرسیارێن دوبارەیێن نە لۆژیكی دادننە سەر مێزا سەركردە و رەوشەنبیرێن كورد ژ بۆ پێكۆلینكرن هندەك نیازێن خۆ یێن نەحەزی بكاربینن نەك بۆ چارەسەركرنێن سیاسی و ئەڤە خۆیا دكەت كو میدیا وان نەك میدیایەك بێلایەنە.
ل ڤێرە، جەنابێ سەرۆكی ب وێرەكانە بەرسڤەكا ڕاست بۆ پێناسینا كوردەكی و د پەرژەوەندیا گەلێ كورد دا و ل پێش هەر تاكەكەسەكێ كورد پێشكێشی میدیاكارێ سكای كر.
بێگومان، ئەڤ ڕەنگە پرسیارە نەیێن ئێكێ بن و چ پێنەڤێت، یێن دوماهیێ ژی نابن هندی مافێ چارەنڤیسێ گەلێ كورد ژلایێ دوژمناڤە بێتە رسواكرن.
ئەڤ پرسیارێن نەلۆژیكی دهێنە دوبارەكرن، ژلایێ رۆژنامەڤانێن تورك و عەرەب و فارسان ڤەنە، و نە چ مللەتێن دی. ئەڤە ژی خۆیا دبیت؛ نیازێن پێشێلكرنا ناسنامەیا گەلێ كوردە و هەتا بگەهیتە وی ئاستی ئەو حەز بكەن كورد ئینكارا كوردینیا خۆ بكەن ئەوا خۆدێ ب رزقی كری. ل جهێ وێ، كورد بێژن ئەم موسلمانین، هەروەسا ئیراقینە یان توركین یانژی فارسین، پشتا گوهێن خۆ بهاڤێژن كە خۆدێ كورد یێ دای و هێشتا نە چ ئایین و نەژی هێشتا بەحسا چ دەولەت و سنووران ل جیهانێ نەبووین.
من ڤیا بیرا خواندەڤانان بینم، ژ وان پرسیارێن دی هاتینەكرن، ژ پەرلەمانتارەكا تورك، كوردستان ل كیڤەیە؟ بەرێز پەرلەمانتارێ كورد بایدەمیری بەرسڤەك مرۆڤی دای بەری نەتەوەیی، دەستێ خوە دانای سەر گرنگترین پارچەیا لەشێ خۆ، ل سەر دلێ خۆ؛ ئەها ئەڤە كوردستانە. مەزنترین خەنجەر ل دلێ ناحەز و شۆفینیان دا. دەمێ بەری چەند سالەكا رۆژنامەڤانەكێ تورك پرسیارەكا ب ڤی رەنگی ژ خۆدێ لێخۆشبووی، مام جەلالی، كری و جەنابێ وی بەرسڤدای و گۆتیێ خۆدێ مللەتێ كورد یێ دای و هەرە دیرۆكێ بخوینە هەر ئوسمانیێن وە و ئەتاتوركێ وە نەشیاینە ئینكارێ ژ هەبوونا كوردستانێ بكەن.
هەر چاوا ئەڤرۆ بەریز مەسرور بارزانی هەمان بەرسڤ بۆ وان دوبارە كری، كو خۆدێ ئەو یێ دای كورد، و شانازیێ ب وێ ناسنامەیا مەزن دبەت ل هەر جهەكێ لێ بیت. ئانكو جەنابێ وی هەروەكو بەرسڤ ل سەر زمانحالێ هەر كوردەكی دای، چ ل هەر بەشەكێ كوردستانێ ب بریارێن نە مرۆڤی پارچەبووی، ل باشور، باكور، رۆژاڤا، رۆژهەلات، ل هەر پارچەكا رۆسیا، ل هەر وەلاتەكێ ئەورۆپا، ئەمریكا و هەمی جیهانێ. زێدەباری، ل هندەك بەرسڤێن دی دا سەرۆك وەزیرێ هەرێمێ دیاركر كو دڤێت رێ ل تاكێ كورد نەهێتەگرتن، داخوازا مافێن خۆ د ژیانێ دا بكەت ب وەكهەڤی هەروەكو تورك و عەرەب و فارسان. دڤێت ڕێ ل هەر كوردەكی نەهێتەگرتن دەربڕینا خەونێن خۆ بكەت د ئازادی و مافێن چارەنڤیسا گەلێ خۆ دا. جەنابێ وی دیاركر كو ڤان وەلاتان رێز ل وەلاتیێن كورد نەگرتیە ژبەر نەرێزگرتن ل پێكڤەژیان و ناسنامە و پێكهاتەیێن جودا. ژ وان بەرسڤێن جەنابێ وی نەسەرەدەریا دورست یا زنجیرەیەكا كابینە و دەسهەلاتێن ئیراقێ ل گەل خەلكێ مە ل هەرێما كوردستانێ، یا خەلكێ وێ ب خۆ ئاڤاكری و پێشئێخستی، ژ وان پێگیرینەكرن ب دەستوورێ ئیراقێ و بێرێزی و نەئینسافكرن و كارئینانا بەرەیی یێ ل گەل وەلاتیێن كورد.
ئەرێ كەنگی دەم دێ هێت، ئەڤ مللەتێن هەنە رێزێ ل ئیرادە و بەرخۆدان و دیرۆكا مللەتەكێ مینا كورد بگرن؟. ئەگەر نەبێژین دەسهەلاتێن وان، هەر چ نەبیت میدیایەكا بێلایەن هەبیت.
ئەرێ پرسیارەك؛ عەرەب، بۆ نموونە، دێ رازی بن رۆژنامەڤانەكێ كورد پرسیارێ ژ حاكمەكێ عەرەب بكەت و بێژیت: بۆچی فلەستینی رازی نابن بێژینێ ئیسراییلی نە، نە عەرەبن، ما دەم ئیسراییل دانپێداپێكریە ل نەتەوێن ئێكگرتی و هێشتا فلستین نە؟! بێگومان، دێ عەرد و عەسمانا لێكدەن و كوردان ب مەزنترین شۆفینی و بێ دین و خایین ل پێنڤیسێ خۆ دەن.
یانژی دێ بەهانەیا وان ئەو بیت كو فلستینی موسلمان و مەزلۆمن، هەر چەندە كو كورد ژی موسلمانن و چ مللەت مینا وان بندەستی و زۆرداری لێنەهاتینەكرن. ئەگەر بێژن ژی، زولما سیاسی ل وان هاتیەكرن و كیانێ زیۆنیزمێ و دەولەتا ئیسراییلی ل سەر وان هاتنە چەسپاندن، لێ چ مللەت ب قەوارەیێ كوردستانێ ب ئاخ و گەلێ خۆ مەزنتر مە نەدیتینە بێ دەولەت و سۆڤێرنیتی ژ ئەنجامێ نە وەكهەڤیا مێژوویا سیاسی ژلایێ رێكەفتنامەیێن خیانی دنێڤبەرا وەلاتێن زلهێز و ئەو وەلاتێن موسلمان یێن خۆ ب خۆدێ دنیاسن، مینا عەرەب و تورك و فارسان.
دێ هەر مینیت كورد ب شانازیا كوردینیا خۆ و ئێكگرتنا وان وەكو مە د خۆنیشادانا ل سەرتاسەرێ جیهانێ بۆ پشتەڤانیا رۆژاڤا دیتین مەزنترین چالێنج ل دژی هەر كارتەكا سیاسی ب مە كوردان بێتەكرن.

11

د ڤان رۆژان دا، مژارەكا زێدە گەرم و گۆڕ لسەر سۆشیال میدیایێ دبینین ب گۆرەی چاوانیا چارەسەركرنا زێدەبوونا ژمارەیەكا گیانەوەرێ سەیێن كەهی ل جاددێن باژێرێ دهۆكێ و دەردۆرێن وێ. خەلكێ مە، وەكۆ كێر و پەنیری، د ناڤ ئێك هلبووینە و لایەك ل گەل فەتوایا نەهێلانا ئەڤی گیانەوەرییە و لایەكێ دی دژی ڤێ فەتوایێ نە.
ل دەسپێكێ، د ڤێ گۆتارێ دا، ئەز وەكو بێ لایەن، نە كو دگەل یان دژی هەر لایەكی مە ئەڤێن من ئاماژە پێ كرین. بەلێ یا من ڤیای ئاڤرەشینكا خۆ لسەر ئارێشێ بدەم ئەوە، كە ب مخابنی ڤە، بۆ دەهان سالێن درێژە، جهێن بەرپرسیار ژ حوكمەتا مە نەشیاینە بۆ دانانا پلانەكێ چ بۆ چاڤدێریكرن و پاراستنا ڤان سەیان، یانژی كێمكرنا ژمارا وان نەك ب كوشتن بەلكی ب رێكێن سەردەمی یێن نوژداری. یان هەر چاوابا رادەستی رێكخراوەكا بیانی كربان.
لەوا، ئەڤرۆ ژمارا وان ژ كۆنترۆلكرنێ دەربازبوویە و هەبوونا وان ژ لایەكی بووینە جهێ مەترسیا خەلكەكی، تایبەت یێن فۆبیا سەیان لدەڤ وان هەی. هەروەسا جهێ داخێ یە ئەڤ گیانەوەرە د سەروبەرەكێ نە مرۆڤی دا دژین. تایبەت پشتی بریارا كوشتنا وان هاتیە بەلاڤكرن.
بێگومان، ئەگەر پلانەك هەبا كو جهێن شۆلەژێ ئەو هزر كربا كو سالانە باژار یێ ژلایێ ژمارا خەلكی زێدە دبن، ئەڤە ژی دێ بیتە ئەگەرێ‌ زێدەبوونا گیانەوەرێ مینا سەی ژی، قەیران نە دگەهشتنە ڤی ڕاددەیێ یێ‌ ئەم دبینین.
جارەكێ، ئەم رێزێ ل هەر فەتوایەكێ یا ب گۆڕەی بنەمایێن شەریعەتا ئیسلامی ڤە هاتیە بجهئینان دگرین، بەلێ دینامیكیا ئەڤێ بریارێ و لەزاتیا بەلاڤكرن و بجهئینانا وێ، بێی روینشتنا لیژنەیەك ژ حوكمەتێ‌ و پەرلەمانی و ڕایێن گشتی، نەیا دروست و د جهێ خۆ دا بوو.
چنكی ژبیرنەكەین ئاخفتن و بریارێن مەلا و گۆتاربێژێن مە جهێ ڕێزا پتریا خەلكێ مەنە. تایبەت ل دەسپێكێ گۆتارا وان یا زەلال نەبوو كە تنێ كوشتن بۆ سەیێن هار حەلالە. لەوا، ژمارەیەك مەزن ژ سەیێن بێگونە ب دەستێن خەلكەكێ چەكدار ب مخابنیڤە و بێ دلۆڤانی هاتنە كوشتن و ب كۆمی ڤە ئاخ ڕاهاڤێتە سەر.
چ پێنەڤێت، هەر كریارەكێ، كارڤەدانەك لدویڤ خۆ ڕا هەیە. ئەو كارڤەدان ژی ژلایێن هندەك ئەكتیڤیست و چالاكڤانان هاتە ئەنجامدان.
مە دیت هندەك ژ وان چەند یاسایەكێن خەلكێ ئەورۆپی یێن دلۆڤانیێ ب سەیان دبەن كرنە بهانە. شاشیێ‌ ژ وێ خالێ دەستپێكر كە ئەوان هزركری زەلام د بهایێ خۆ دا ژ سەی كێمترە. ئەو ژی شرۆڤەكا نەیا دورست بوویە. ژ لایەك دی ڤە گۆتاربێژەكێ بەڕێز، یێ خودان جەماوەر و ناڤبانگ د ناڤ خەلكێ خۆ دا، ژ كۆنترۆلا خۆ دەركەت و داخواز ژ حوكمەتێ بۆ دەرئینانا ئەزمانێ وان كەسێن بێرێزی ب زەڵامی كری و فەتوایێن دینی. ئەگەر دەسهەڵات چنەبیت ئەو دێ ب حەقێ وان ئاخڤن.
بێگومان، ئەڤە ژی دو دیمەنێن نە د جهێ خۆ دا بووینە و ئەتمۆسفیرەكێ خراپ پەیداكر بێی چارەسەریا ڤێ كێشەیا سەیێن بەرەللا بێتەكرن.
جارەكێ، بۆ وان بەرێزێن خۆ دادنن ئەكتیڤیست و هزر دكەن كە زەڵام ل یێ بێ بۆهایە، ئەڤە شرۆڤەكا شاشە. چنكی ل ئەورۆپا لدویڤ ڕێنمایێن لیبرالییەتا نوی و ئازادیا ڤەكری، مافێن زارۆیان و ژنا و هەتا هندەك گیانەوەرێن ناڤ مرۆڤا دژین، مینا سەیان زێدەتر لێكرینە، نەك زەلامی بێ بها بكەن، بەلكی مەبەست ئەوە كە هێزا جەستەیی یا زەلامی پترە ژ ریشتەیێن دی یێن مرۆڤ و گیانەوەران و ئەگەر هندەك یاسایێن سزایان ل هنداڤ سەرێ وان نەبن، ئەو زەلام دێ هێزا خۆ دژی وان ب دەلیڤە بینیت و تەعدایێ ل وان كەت. سەرەرای هەمی سازایان ژی، زەڵام ل ئەورۆپا یێ تەعدایێ ل ژن و زارۆیان دكەن، ئەڤجا چاوا زەلام ل سینفێ ئێكێ بیت، تو بێژی رێژەیەك ژ وان دێ چ زۆرداریێ كەن!
ژ لایەكێ‌ دی ڤە، مخابن گۆتارێن مەلا و گۆتاربێژێن مە ل گەل رێزێن مە، زمانێ هەڕەشێ و ناڤزڕاندنێ و گەفكرنێ لسەر مینبەرێن مزگەفتان ب مخابنیڤە بكاردئینن لج هێ پەیامەكا ئاشتەوایی و بێهنفرەهی و خۆڕاگری و هەمی سالۆخەتێن ئارامی و تەناهیێ تێدا بن. دڤێت ئاییندارێن مە هزرێ د لایەنێن دەروونی یێن خەلكێ خۆ ژی دا بكەن و جڤاكێ‌ نەكەنە دو تەخ دژی ئێكتر ئەگەر وان ڤیا ئیسلامێ ب ئایینەكێ ئاشتیخواز بۆ خەلكێ خۆ بدەنە نیاسین.
تا نوكە، وەسا دیارە كە كێشەیا سەیان نەهاتیە چارەسەركرن، چنكی ب سەرەدەرییەكا مرۆڤایەتی نەهاتیە ئەنجامدان و پتر نەحەزی ژی د ناڤ جڤاكی دا زێدەبوویە. لەوا سەیێن مە ژی دنێڤبەرا مان و نەمانێ نە. ئەگەر بمینن دێ د هەژار و ڕەزیل بن. ئەگەر نەهێلن ژی، دێ بیتە شەرمزارییەكا مەزن و ژمارەیەكا تێژكێن وان كەنە ئێتیم و سێۆیان.

12

ئیسماعیل عه‌لی
ل سالێن داویێ، كوشتنا ل جادده‌یان یا خه‌لكه‌كی یان فێرخوازێن زارۆیان یێن بێ تاوان ل وه‌لاتێن رۆژئاڤا، تایبه‌ت ل ئه‌مریكا و ئه‌ورۆپا یا د زێده‌بوونێ دا. نموونه‌ د ڤان رۆژان دا زه‌لامه‌كێ بریتانی، یان یێ ل بریتانیا ئاكنجی، دژیێ سیهان دا، كو سه‌روسیما و پیستێ وی یێ ئه‌ورۆپییان، ب چه‌قۆویه‌كا درێژ، وه‌كو شیرى، ل باژێره‌كێ بریتانی ب ناڤ خه‌لكى سڤیل كه‌ت و ژماره‌یه‌كا وان ل گه‌ل دو پۆلیسان برینداركرن. د ناڤ وان دا، ب مخابنى ڤه‌، زارۆیه‌كێ ١٤ سالی ژبه‌ر هێرشا وى گیانێ خوه‌ ژ ده‌ستدا.
ئه‌ڤه‌ ژی وه‌كو گه‌له‌ك هێرشێن دى، میدیا بریتانی ب تیرۆر ناڤنه‌كر، به‌لكو بناڤكر وه‌ك هێرشه‌كا ب شیرى Sword attack لسه‌ر خه‌لكێ سڤیل یێ بێ تاوان. بێگومان ئه‌ڤه‌ نه‌رازیبوونه‌كا ژلایێ جڤاكێن دیێن بیانی ل وێرێ، ژ وان خه‌لكێ موسلمان.
مه‌به‌ست ژ نه‌رازیبوونێ، به‌لكى نه‌ئه‌وه‌ بۆچی ئه‌ڤ كریاره‌ ب تیرۆرێ ناڤنه‌كری، لێ دورست مه‌به‌ستا وان ئه‌گه‌ر ئه‌و زه‌لامێ سپى پێست نه‌بایه‌ یان ناڤه‌كێ ئه‌ورۆپى نه‌بایه‌، و ل جهێ وی ئێكێ ئه‌سمه‌ر یان ره‌شپێست بایه‌، و ناڤ و ئایینێ وى موسلمان با، پتریا پێشبینیا ژ میدیا وان دهاته‌كرن ئه‌و كه‌س ب تیرۆرست بۆ خه‌لكی دابا نیاسین.
ل ڤێره‌ به‌رى هه‌ر بریاره‌كێ د نڤێسین و كۆمێنتێن خوه‌ دا بده‌ین، دڤێت ده‌سپێكێ تیرۆر و رویدانێن ل دژى سڤیلێن نه‌ تارگێتكرى بكه‌ین. تیرۆر كریاره‌كا توند و تیژییا نه‌ مرۆڤی یا گه‌له‌ك ئالۆز و تێكشێلایه‌، نه‌تنێ گرێدایه‌ ب ئایینه‌كی یان ره‌گه‌زه‌كى یان گرۆپه‌كێ مرۆڤان. ب كورتى و دا گوتار درێژ نه‌بیت، ئێك ژ شاره‌زایێن سایكۆلۆژیستی د تیرۆڕێ دا دبێژیت «هه‌ر كه‌سه‌ك ب كریارا گه‌ف و توند و تیژیێ دژی خه‌لكێ سڤیلێن بێ تاوان ڕابیت، ئه‌وى مه‌ره‌مه‌ك سیاسی ب كریارا خوه‌ هه‌یه‌».
ل ڤى واقعحالێ ئه‌ڤرۆ ئه‌م تێدا دبوورین، نه‌خاسمه‌ ژ بۆیه‌را ناڤدارا ١١سپتمبه‌ر ل ٢٠٠١ ل واشنتۆنێ، تیرۆر پتر ب رێیا میدیا غه‌ربى ب ناڤێ ئیسلاما تیرۆر هاته‌ بناڤكرن. ل وێرێ مه‌به‌ست نه‌ ئیسلام وه‌ك ئایین، به‌لكی ئیسلاما سیاسى و ئایدیۆلۆژی و ڕادیكالیه‌تا وێ ژلایێ گرۆپێن توندباوه‌ر ژ فێرخوازا ئۆسامه‌ بن لادن ى تا گه‌هشتییه‌ یێن داعشان كو سیسته‌مێ گلۆبه‌لى یێ نوى، وه‌كر گه‌له‌ك گرۆپ نوونه‌راتییا ملله‌ته‌كى یان ئایینه‌كی بكه‌ن و ئه‌و ئه‌كته‌ر شیان لسه‌ر حوكمه‌تێن گه‌له‌ك وه‌لاتان ب توند و تیژیێ زال ببن.
یا پتر جهێ تێبینیێ ل ڤان وه‌لاتان كو ئایینێ سه‌ره‌كی كریستیانى یه‌، هه‌ر چه‌نده‌ پێگیرى ب ڤى ئایینى یا د كێمبوونێ دایه‌، ب ده‌لیڤه‌ دبینن كه‌سێن ئیسلامى، ئه‌گه‌ر نه‌بێژین موسلمان، ب تیرۆرێ ناڤبكه‌ن، هه‌ر جاره‌كێ تاوانه‌كا كوشتنێَ ل جادده‌یێن وان بكه‌ن، نه‌خاسمه‌ ل دێر و كاتدڕائیێن وان. ژبه‌ركو جهێ داخێ یه‌، هه‌ر تاوانه‌كا رۆیداى، ئه‌وان به‌رى تاوانا خوه‌ ب ده‌نگه‌كێ بلند یا ب ئینگلیزى گازى كرین:God is greatest, ئانكۆ خودێ یێ مه‌زنترینه‌؛ (الله أكبر). دویڤرا ئێكسه‌ر تاوانباران دانپێدان ب كریارا خوه‌ كرینه‌ كو وان تاوان دژى كافران كرین، هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌و یێ لسه‌ر ئاخ و و رزقێ وان كافرا دژین.
ئه‌ڤه‌ دبیت هۆكاره‌ك بێن ئه‌سمه‌رپیست و ئایین ئیسلام بێته‌ ناڤكرن وه‌ك تیرۆرست. هه‌ر چاوا بیت، تیرۆر په‌یڤه‌كا به‌رفراوانه‌ و تنێ ڤی لایه‌نی ناگریت حێجه‌تێ لسه‌ر ئۆل و ره‌گه‌ز و نه‌سه‌بێ خه‌لكه‌كی بگرن.
بۆچوونێن ساسی یێن جودا د ڤان بۆیه‌ران دا هه‌نه‌ كه‌ هه‌ر تیرۆره‌كا هه‌بیت ب ئایینه‌كی ڤه‌ بێته‌ تۆمه‌تباركرن. بۆ نموونه‌، ئه‌گه‌ر كه‌سه‌ك هێرشه‌كێ لسه‌ر خه‌سته‌خانه‌كێ بكه‌ت، دبیت ئه‌وى مه‌ره‌م ب كوشتنا هنده‌ك نوژدار و سێرژنتان هه‌بیت ئه‌ڤێن دبێژن هه‌ر وه‌لاتیه‌كا ژن یا دوگیان ئازاده‌ زارۆیێ خوه‌ ژبه‌رخوه‌ ببه‌ت. وه‌لاتی هه‌نه‌ دژی ڤێ بریارێنه‌ یا ژ لایێ حوكمه‌ت و په‌رله‌مانى ڤه‌ هاتیه‌ ئیمزاكرن. تنێ چاره‌ ئه‌وه‌ ترسێ بێخنه‌ دلێ نوژداران دا دژایه‌تیا بریارا حوكمه‌تێ بكه‌ن.
ئانكو هه‌ر تاوانه‌ك دژی سڤیلان جۆره‌كه‌، وه‌ك هنده‌ك ڤه‌كۆله‌ر دبینن، ژ ره‌نگێن تیرۆرێ. له‌وا، ئه‌وا ئه‌ڤرۆ ئه‌م ل وه‌لاتێن ئه‌ورۆپا یان ئه‌مریكا دبینین، ئه‌و كه‌سێن تاوانبار هه‌می نه‌ خودان ئێشێن ده‌روونینه‌، به‌لكی حوكمه‌ت و پارت و هێزێن سیاسی ئه‌وێن تووشی خه‌مۆكیێ كرین و دڤێت حوكمه‌ت د سیاسه‌تێن خوه‌ بخه‌بتن.
ژلایه‌ك دی ڤه‌، دڤێت هه‌ر تاوانه‌كا دژی سڤیلان، ئه‌گه‌ر مه‌ره‌مه‌ك سیاسی ل پشت هه‌بیت، میدیایێن واب تیرۆرێ ناڤبكه‌ن.
مخابن، به‌رى چه‌ند ساله‌كا كه‌سه‌كێ كریستیانی یێ هشكباوه‌ر هێرش لسه‌ر مزگه‌فته‌كێ ل له‌نده‌ن كر و ژماره‌یه‌كا نڤێژكه‌را كوشتن و برینداركرن، به‌لێ سزا ژ هه‌میان گرانتر ئه‌و ب كه‌سه‌ك هشكباوه‌ر extremist ناڤكر نه‌ك تیرۆرست.
لدوماهیێ، ئه‌م پشتا چ لایه‌نێن دژی مرۆڤاتیێ ناگرین و ب توندی دژی ئیسلاما سیاسینه‌، به‌لێ وه‌سا دیاره‌ رۆژنامه‌گه‌ریا وه‌لاتێ رۆژئاڤایی نه‌یا بێ لایه‌نه‌ شاشیێن خوه‌ هه‌نه‌ و دڤێت پتر د هویر بن د سه‌ره‌ده‌ریكرنێ دا ل گه‌ل هه‌می ئایین و ره‌گه‌زان دا بۆ پاراستنا مافێن مرۆڤی. له‌وا، ئه‌وان ب خوه‌ ژی گه‌له‌ك بیانی كرینه‌ چیخن ل بن پێن خوه‌. هه‌روه‌سا بووینه‌ به‌رهه‌مهێنه‌رێن تیرۆریزمێ.

5

ئیسماعیل عه‌لى
جاره‌كا دى رژێما كۆمارا ئیسلامى یا ئیرانى هێرشه‌كا دى یا هۆڤانه‌ دژى سڤیلێن باژێرێ ته‌نا یێ هه‌ڤلێرا پایته‌خت كر و بوو ئه‌گه‌رێ ژده‌ستدان و برینداركرنا ژماره‌یه‌ك هه‌ڤوه‌لاتیان. ئه‌ڤه‌ نه‌یا ئێكێ بوو، لێ ئه‌ڤه‌ ژ ٢٠٢٠و تا نوكه‌ چه‌ندین جاران ڤێ رژێمێ ده‌ستدرێژى و زێده‌گاڤیێن له‌شكرى ل دژى خه‌لكێ هه‌ڤلێرێ كرینه‌. یا ئه‌ڤجاره‌ ژى ژ جارێن دى جودا دكه‌ت، ئیرانێ ب خوه‌ دانپێدان لسه‌ر هێرشا خوه‌ كریه‌ ب هنده‌ك بهانه‌یێن نه‌به‌رئاقل و بێى پرۆڤ، ب تۆمه‌تباركرنا كوردان بۆ پشته‌ڤانیا مۆسادا ئیسرائیلى. له‌ورا هه‌رجار ئه‌و پرسیار دۆپات دبیت، بۆچى ئیران به‌رده‌وام هه‌ڤلێرێ دكه‌ته‌ ئارمانج؟ ئه‌گه‌ر ژبه‌ر ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانێن وێ بیت، بۆچى بنگه‌هێن چه‌كدارى یێن ئه‌مریكى یان قۆنسۆلخانه‌یا وان نابیته‌ ئارمانج؟. ئه‌گه‌ر ژبه‌ر په‌یوه‌ندیا كوردان ب ئیسرایلێ بیت، ئه‌رێ كا به‌لگه‌نامه‌ و بهانه‌یێن وان؟ یان بۆچى وان ئیكسه‌ر كارڤه‌دانه‌یێن خوه‌ دژى وان نینن.

ل ڤیره‌ یا گرنگ ئاماژه‌ پێ بهێته‌دان كو ئه‌گه‌را هێرشێن ئیرانێ لسه‌ر هه‌ڤلیرێ بۆ وى هۆكارییه‌ كو ئه‌و ده‌ڤه‌رێن ئیراقێ یێن پتر ئاشتى و ته‌ناهى شێوازین ئاڤه‌دانكرنێ و رێزگرتنا جڤاكێ مه‌ده‌نى لێ هه‌یین بێگومان هه‌رێما كوردستانێ یه‌، ژ وان هه‌ڤلیرا پایته‌خه‌ته‌. زێده‌بارى، هه‌رێم بوویه‌ چاره‌سه‌ریه‌ك بۆ ڤه‌كرنا گرێیێن سیاسى و پینكۆده‌ك بۆ ڤه‌كرنا ده‌رگه‌هێن دیپلۆماسى، چ ل ئاستێ ئیراقێ یان گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن دى یێن رۆژهه‌لاتا ناڤین ژبه‌ركو هه‌رێما كوردستانێ ژبه‌ر ئه‌و سه‌قامگیرى و ته‌ناهیا هه‌ى بوویه‌ مینا ئارامگه‌هه‌ك ل ده‌ڤه‌رێ سه‌ره‌راى هه‌مى كاودانێن سه‌خت. دگه‌ل ڤى، ب ساناهى هه‌رێم راده‌ستى چ گه‌فێن ئیرانێ نه‌ بوویه‌، نه‌ژى ژ دوژمناتى و بێ وژدانیا ئیراقا مه‌ركه‌زى رازى بوویه‌. زێده‌بارى، چه‌ندین ساله‌ كو هه‌رێم یا به‌رهنگارى گرفتێن په‌كه‌كێ و گه‌ریلایێن توركیا ژى دبیت.
ئیران هۆسا ب گه‌فێن خوه‌ و هێزێن خوه‌ یێن پرۆكزى یان شه‌ڕێن ب وه‌كاله‌ت یا ئاگرێ خوه‌ به‌ردده‌ته‌ هه‌مى ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین، ژ وان هه‌رێما كوردستانێ یا ته‌نا و ئارام؛ كریه‌ تارگێت بۆ هه‌ر ئه‌ڤان مه‌ره‌مان و پێكۆلان دكه‌ت ترس و له‌رزێ بێخیته‌ ناڤ رێزێن وه‌لاتیان. دگه‌ل ڤێ، ئیراقا فیدرالى یا خوه‌ ژمێژه‌ راده‌ستى ئیراده‌یا سیاسه‌تا تائیفییا ئیرانێ كرى، یا هه‌ول دده‌ت ب سیاسه‌تا راگرتنا بودجه‌ و مووچه‌ى برسیكرنا خه‌لكێ كوردستانێ بكه‌ت. ئیران و ئیراق هه‌ردو تێكدا ب ره‌نگه‌كێ ڤه‌شارتى یێن پێكۆلا سه‌پاندنا ئایدیۆلۆژیا خوه‌ لسه‌ر ئاخا پیرۆزا گه‌لێ كورد دكه‌ن و دڤێن بنگه‌ه و ستوونێن بناغه‌یى یێن هه‌رێمێ خاڤ ب رادیكالیه‌ت و به‌ره‌یى و توندڕه‌وییا خوه‌ بكه‌ن. ئه‌ڤجا بشێن ئاخا كوردستانێ ژى وه‌كو باشورێ ئیراقێ بكه‌نه‌ گۆڕه‌پانا گرۆپ و میلیشیاتێن خوه‌ یێن چه‌كدار.
مخابن بێژین ئه‌ڤ گه‌فه‌ نه‌تنێ دێ ل چارچووڤه‌یێ هه‌ڤلێرێ بن، به‌لێ دێ ل هه‌مى ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ گرن؛ ئه‌گه‌ر به‌رده‌وام ئیراقێ ئیراده‌ و هه‌بوونا خوه‌ ل هه‌نبه‌ر ئیسلاما ئیرانى نه‌بیت. چونكى زلهێزیا ئیرانێ لسه‌ر حوكمڕانیا خاڤا ئیراقى دێ به‌رده‌وام بنه‌ هه‌ره‌شه‌یێن مه‌ترسیێ لسه‌ر ئێمناهیا نه‌ته‌وه‌یى یا هه‌رێما كوردستانێ و سه‌ركردایه‌تیا وێ. ئه‌ڤه‌ دێ بیته‌ هۆكاره‌ك رێخۆشكه‌ر ب مخابنى ڤه‌ بۆ ده‌ربازكرنا گه‌له‌ك میلیشیاتێن ژێكجودا ب سه‌ر ئیراقێ ڤه‌ و دێ بنه‌ گه‌ف ل سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ كا چاوا رێك بۆ داعشێ رۆژه‌كێ هاتبوونه‌ خۆشكرن و شیابوون توخیبێن ئیراقا وێران و بێ سه‌روه‌رى بۆ شنگارێ ببه‌زینن و د وى ده‌مى دا تاوانێن مه‌زن ئه‌نجام داین.
ل ڤێره‌ چاره‌سه‌رى بۆ راگرتنا ڤان گه‌فان چنه‌؟ چ كارڤه‌دان پێدڤینه‌ چ ژ ئاستێ ناڤخوه‌یى یان نێڤده‌ولى. بێگومان هه‌ر چه‌ند گه‌لێ كورد خودان ئیراده‌كا مه‌زن بیت، به‌رهه‌نگارى ل گه‌ل ده‌وله‌ته‌كا ره و ریشالێن خوه‌ د ناڤ هه‌مى ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین برین؛ دێ گه‌له‌ك یا ب زه‌حمه‌ت بیت. ل به‌ر هه‌ر تشته‌كى، گرنگه‌ جڤاكا نێڤده‌ولى و مه‌لتی-لیتڕالیزم ب ڕێیا رێكخراوێن نێڤده‌ولى ژ وان نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى خوه‌ بلڤینن و رۆلێ خوه‌ یێ ئه‌كتیڤ و دیپلۆماسى بگیرینن و ئه‌ڤان گه‌فان ڕابوه‌ستینن. نه‌خاسمه‌ ئه‌ڤ هێرشا بكارئینانا چه‌كه‌كى گران د ناڤ مالێن وه‌لاتیان و كوشتنا خه‌لكێ سڤیل هاتیه‌كرن و ژ وان زارۆێن بێگونه‌ه، ل دویڤ ده‌ستوور و قانوونێن رێكخراوێن نێڤده‌ولى؛ ژ وان نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى، پێشێلكرنا مافێن مرۆڤینه‌ و دڤێت پێرابوونێن نێڤده‌ولى ب زویترین ده‌م بۆ بێنه‌كرن.
هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌و بارودۆخێ نوكه‌ ده‌ڤه‌ر تێدا دبۆیت چاره‌سه‌ریێن نێڤده‌ولى ژى ئالۆزكرینه‌، ژبه‌ر جیهان هه‌مى دبینیت كو ئیران بوویه‌ هێزه‌كا مه‌زن و مه‌ترسى لسه‌ر ده‌ڤه‌را رۆژهه‌لاتا ناڤین وه‌كو هێزێن وێ یێن پرۆكزى بۆ وێ ل هه‌مى جه‌مسه‌رێن ده‌ڤه‌رێ كاردكه‌ن ب رێیا حیزبوللا و جیهادا ئیسلامى و حه‌ماس و حۆسیان. مخابن بێژین ئه‌مریكا، سه‌ره‌راى وان چاكیێن ل كوردان كرین ب نه‌هیلانا سه‌ددامى و رژێما وى، لێ جه‌نگێ ئیراقێ ل ٢٠٠٣، ژماره‌یه‌كا گرفتێن مه‌زن یێن سیاسى ل دویڤ خوه‌ هێلان بێى چاره‌سه‌رى. د ئه‌نجامدا رۆژهه‌لاتا ناڤین بوو گورزه‌كێ ئاگرى و گۆره‌پانا گرۆپێن تیرۆرست و رادیكالیست ب سپۆنسه‌ریا رژێما ئیرانێ و هه‌ڤڕكیه‌كا مه‌زن دنێڤبه‌را شیعه‌ و سونه‌یان دا. باشه‌ ئه‌گه‌ر بهانه‌یا ئه‌مریكا رۆژه‌كێ دژى رژێما به‌عسا ئیراقى چه‌كێ ئه‌تۆمى بوویه‌ و چ راستى بۆ وێ ژى نه‌بووینه‌، ئه‌ڤرۆ ئیران ب ئاشكراى یا هه‌مى ره‌نگێن چه‌كى گران و نه‌ ده‌ستویرداى یا به‌رهه‌م دئینیت، هه‌روه‌سا ب ئاشكرایى یا گه‌فان ل هه‌مى ده‌ڤه‌رێ دكه‌ت، ئه‌رێ كانێ ده‌نگێ ئه‌مریكا و هه‌ڤپه‌یمانێن وێ؟!
ب گۆره‌یى چاره‌سه‌ریا ناڤخوه‌یى بۆ ڤان بۆیه‌رێن ئه‌ڤرۆ، به‌رى هه‌ر پێنگاڤه‌كێ ئێكگرتنا رێزێن گه‌لێ كورد ب رێیا هه‌مى حیزب و سه‌ركردایه‌تیێن كوردى و ئالیێن سیاسى و دانان لۆبیه‌كێ ب هێز ده‌رڤه‌ى وه‌لاتى. زێده‌بارى ئێكگرتنا گه‌لێ كوردستانێ ب هه‌مى ره‌گه‌ز و ئۆل و نه‌ته‌وه‌یان ڤه‌، گه‌له‌ك یا گرنگه‌ بۆ بلندكرنا مۆڕالا گه‌لێ كورد و پشته‌ڤانیا خه‌لكێ هه‌ڤلێرێ دژى تاییفیه‌ت و توندره‌ویا رژێما ئیسلامى یا ئیرانێ. یا گرنگرتر ژى، نه‌هێلانا گه‌نده‌لییا سیاسى و حیزبایه‌تى و ئیدارى و ده‌ستبه‌ردان ژ په‌رژه‌وه‌ندیێن سیاسیێن به‌رته‌نگ گه‌له‌ك یا فه‌ره‌ و پتر به‌رپرسێن مه‌ ل جهێن بلند خه‌مخۆرێن ملله‌تێن خوه‌ بن، دا هه‌رده‌م جحێلێن مه‌ ببنه‌ سه‌نگه‌ر و پێشمه‌رگه‌ه و به‌ره‌ڤانیا ئاخا كوردستانا پیرۆزكه‌ن ل جهێ بێهیڤیبوونێ و ده‌سبه‌ردانا وه‌لاتى.
ل دوماهیێ گه‌له‌ك گرنگه‌ كه‌مپه‌ینه‌كا مه‌زن یا خۆنیشادانان ب به‌رفره‌هى بێته‌كرن ژلایێ هه‌مى گه‌لێ كورد چ ل كوردستانى، وه‌ك ده‌سپێكریه‌، یان ل هه‌ر جهه‌كى ل جیهانێ و ب پرۆتێستێن مه‌زن راببن دژى قۆنسلخانه‌یێن كۆمارا ئیسلاما ئیرانى و كریارێن وان دژى هه‌رێما كوردستانێ ل به‌رچاڤێن خه‌لكى كرێت بكه‌ن. له‌وا ئه‌ڤرۆ داخوازى ژ ره‌ڤه‌ندا كوردى دكه‌ین، تایبه‌ت ل ئه‌ورۆپا و ئه‌مریكا، خوه‌نیشادانێن خوه‌ رێكبێخن ل دژى قونسۆلخانه‌یین ئیرانێ و ده‌نگێ خوه‌ بگه‌هیننه‌ جڤاكا نێڤده‌ولى، دا هه‌مى جیهان ببینیت كورد ملله‌ته‌ك خودان هه‌بوون و هه‌لوه‌سته‌ دژى هه‌ر دوژمنه‌كى.

27

ئیسماعیل عه‌لی

بێگومان پێشكه‌فتن و سه‌ركه‌فتنا ملله‌تان نه‌ تنێ سه‌ربۆڕا مه‌زنانه‌، ژ هێز و شیانێن گه‌نجێن تژی بزاڤ و خۆدان ئۆمێدن.لامه‌زن ژێده‌رن بۆ وان گه‌نجان بۆ خوه‌ سه‌ربور و شاره‌زاییا ژ وان وه‌ربگرن.
خۆدێ ئاقل و هزر و بیر و شیانێن داهێنان و ئافراندنێ داینه‌ مرۆڤان، به‌لێ پا وه‌به‌رهێنانا ئه‌ڤان هزر و شیانان و ده‌ستنیشانكرنا كه‌سانێن به‌هره‌مه‌ند و بلیمه‌ت و زانا و هاندانا وان بۆ به‌ر ب كاركرن و ده‌ستڤه‌ئینان و ئافراندنێ ئه‌ركه‌ لسه‌ر ملێن حوكمه‌ت و ده‌سهه‌ڵاتدارا ل هه‌ر وو ڵاته‌كی ئه‌گه‌ر ڤیا به‌ر ب ئاینده‌كێ باش و ملله‌ته‌ك ئاڤا خوه‌ نیشا جیهانێ بده‌ت.
هه‌ر زارۆیه‌ك ده‌مێ ساڵ بۆ ساڵ خوه‌ دبینیت یێ گه‌شێ دكه‌ت، و دبیته‌ گه‌نجه‌ك ل بوهارا ژیێ خوه‌، چ كچ یان كوڕ، هێز و ئه‌نه‌رژییه‌ك د بزاڤ و جموجوڵێن خوه‌ دا هه‌نه‌. ئه‌گه‌ر ئازادیێ و بوارێن باشتر یێن كاری به‌رپێن خوه‌ ببینن و هاندان بۆ وان هه‌بیت، ئه‌و گه‌نج دشێن كار و داهێنانێن باش ئه‌نجامده‌ن خزمه‌تا خوه‌ و جڤاك و ملله‌تێ خوه‌ بكه‌ن و ئاینده‌كێ باش بده‌ستخوه‌ بێخن و بسه‌رفه‌رازی بژین.
به‌روڤاژی، ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ گه‌نجه‌ بگه‌هنه‌ وێ هزرێ كو هێز و شیانێن وان وه‌كۆ ژیێن وان رۆژ بۆ رۆژێ دێ به‌رب پاییزا مرنێ ڤه‌ چن بێی مفاوه‌رگرتن ژ شیانێن وان، هه‌لبه‌ت دێ ڕاده‌ستی بێزاری و بێ ئۆمێدیێ بن. له‌وا ژی، ل جهێ كار و داهێنان و ئافراندنێ ژ بۆ خزمه‌تكرن بۆ ئاڤاكرنێ، دێ ب ئه‌و گه‌نج ب داخباری ڤه‌ به‌ر ب كارێن خراپ ژی كه‌ڤن، و خراپكرن دێ جهێ ئاڤاكرنێ گریت.
ئه‌ڤرۆ گه‌لێ كورد ب گشتی، و خه‌لكێ مه‌ ب تایبه‌ت ل كوردستانا باشور كه‌ هه‌رێما كوردستانێ یه‌، هیڤیا ڤی ملله‌تی گه‌نجێ كورده‌ هه‌رده‌م ببیته‌ درویشمێ به‌رخۆدان و ئاڤاكرنێ. نه‌خاسمه‌ مه‌زنترین پیلانێن دوژمنا لهه‌ر چار پارچێن كوردستانێ د به‌رده‌وامن، ژبلی خییانه‌تێن دهێنه‌كرن د ناڤ كوردستانێ بخوه‌ دا دژی ئارامییا نه‌ته‌وه‌یی. فه‌ره‌ مافپه‌روه‌ری ل هه‌رێما مه‌ پرایه‌ره‌تیا ئێكێ بیت بۆ رێكئێخستنا رێزێن جڤاكی و دادپه‌روه‌ری د هه‌می ته‌خ و چینان دا. تایبه‌ت گرنگیدانا حوكمه‌تا مه‌ یا هه‌رێمێ بۆ پاراستنا ستوینكا بناغه‌یا ملله‌تێ مه‌، پێشه‌نگێن پاشه‌رۆژێ، گه‌نجێن مه‌، تایبه‌ت ئه‌ڤێن خودان ناسنامه‌ و خودان شیان و شاره‌زایی.
هه‌ر چه‌نده‌، بۆ پتر ژ ٣٠ ساڵانه‌ هه‌رێما كوردستانێ، تایبه‌ت ل پێش ئیراقا وێران یا مه‌ركه‌زی ڤه‌، پێنگاڤێن باش ب گۆره‌ی ئاڤاكرن و گه‌شه‌پێدان و وه‌به‌رهێنانێن ده‌رڤه‌ و پێشئێخستنا جڤاكێ شارستانی هاڤێتینه‌ و هیڤیا هه‌ر به‌رده‌وامیێ ژی. به‌لێ هێشتا كێموكاسی به‌رده‌وام هه‌نه‌ و ژلایێ بازرگانی و كشت و كاڵی و نه‌ ب درستی گرنگیدان به‌رهه‌مێن خومالی و نه‌چاره‌سه‌ركه‌نا قه‌یرانا مه‌زن یا بێسه‌ر و به‌ریا هێلێن كاره‌با گشتی و چه‌ندین ئه‌زمێن دی.
ژ سه‌ده‌ما به‌رده‌وامیا ڤان كێشه‌یان، دبیت نه‌ دانانا پلانه‌كا ساخله‌مه‌ د سه‌ره‌ده‌ریكرن دگه‌ل گرنگترین هێزا مروڤی، ئه‌و ژی په‌راوێزكرنا گه‌نجێن مه‌ یه‌ گه‌له‌ك ب مۆخابنیڤه‌ ئه‌ڤروكه‌ ماڵ نینه‌ ژماره‌یه‌كا كوڕ و كچێن وان بۆ چه‌ند ساڵه‌كا ده‌رچوویێن زانكۆێنه‌ و حوكمه‌تێ چ مفا ژ ناسنامه‌ و تایبه‌تمه‌ندیێن وان نه‌ دیتینه‌، ژلایه‌كی ئه‌گه‌ر خوه‌دان ئه‌ڤ ناسنامه‌یێن زابستی و هیۆمانیتی ل و ولاته‌ك ئه‌ورۆپا بن، دی بیاڤه‌كێ كاری برێیا هنده‌ك وورشۆپان سه‌ر ب وان كۆمپانیێن پێدڤی ب تایبه‌تمه‌ندیا وانڤه‌ بۆ وان هێته‌ دیتن.
جهێ داخێ یه‌، سه‌ره‌رای ئه‌و پرۆژه‌ و كۆمپانیین وه‌به‌رهێنانێ ل هه‌رێما كوردستانێ، دبیت ژبه‌ر هه‌ڤركیێن حزبایه‌تی و ئاڵۆگوریێن ل حكمه‌تا مه‌ركه‌زی، ب ره‌نگه‌كێ دادپه‌روه‌ر گه‌نجێن مه‌ تێدا مفا ژڤان پرۆژه‌یا نه‌دیت بن. به‌روڤاژی خه‌لكێ بیانی پتر وه‌ دیاره‌ مفادار بووینه‌ ژ خه‌لكێ مه‌یێ ناڤخوه‌یی.
ئه‌ڤه‌ لایه‌ك، ژلایه‌كێ دی، پتر وه‌سا ئاشكرایه‌، ژبلی وه‌ك نێرینا من بخوه‌، ژلایێ خواندنا بلند ڤه‌ پتر گرنگی ب كۆنتیتی هاتیه‌ دان نه‌ك كۆڵیتی. بۆ پتر شرۆڤه‌كرن؛ ژمارا زانكۆیان تایبه‌ت یێن ئه‌هلی هه‌ر یێ زێده‌ دبن بێی پتر هزركرن د دامه‌زراندنا ڤان خوانده‌ڤانێن گه‌نج. نه‌ مه‌رجه‌ ژی تنێ ل دویڤ ناسنامێن خوه‌ بێنه‌ دامه‌زراندن ژی، به‌لێ هه‌تا ساده‌ترین كار ژی بده‌ست وان ناكه‌ڤن ژبه‌ر نه‌بوونا كارگه‌ه و كۆمپانیێن پێدڤیتر بۆ به‌رهه‌مێن ناڤخوه‌ی چ پیشه‌یی یان كشت و كاڵی بازرگانی یانژی ته‌كنۆلۆژی.
له‌وا تنێ ئه‌و گرنگ نینه‌ گه‌نجێن مه‌ عه‌با و كۆڵاڤێن ره‌ش یێن ده‌رچوونێ بكه‌نێ و ناسنامه‌یێن خوه‌ ل ماڵێن خوه‌ دانن، به‌لێ چاواتیا پاراستنا ئه‌و كه‌ره‌ستێن زانستی و مه‌عریفی یێن گرنگ كو خوانده‌ڤانان ل ساڵێن په‌یمانگه‌ه و كۆلیژان وه‌رگرتین، دا ره‌نجا وان بێ به‌هر نه‌چیت و ئه‌و ژی ژلایێ خوه‌ ئه‌و تیۆر و میپودێن وان وه‌رگرتین بشێن بڤه‌گوهێزن بۆ بووارێن پراكتیكی و بگه‌هنه‌ داهێنانێن باش د بیاڤێن كاری دا و هۆسا دێ وه‌لاتێ مه‌ ئاڤا بیت و به‌رپرسێن مه‌ نامیننه‌ لهیڤیا بریاره‌كێ ژ به‌غدا هه‌تا موچه‌یێن ووڵاتیا بهنێرن.
ئه‌ڤرۆكه‌، ئاڤاكرنا گه‌لێ مه‌ تنێ د ده‌ستێن گه‌نجێن مه‌ دا یه‌. لێ خالا چاره‌سه‌ریێ، نه‌ تنێ د وه‌به‌رهێنانێن بیانی یا دا یه‌، به‌لێ دڤێت مێشكێن تازه‌ یێن هه‌ڤوه‌لاتیێن مه‌ یێن گه‌نج بێنه‌ وه‌به‌رهێنان كرن دا ئه‌و بخوه‌ بشێن ئاڤاكرن و ئافراندنێ بكه‌ن بۆ خزمه‌تا گه‌لێ خوه‌ یێ كورد ل جهێ بیانیان.
هه‌روه‌سا ژ قه‌یرانێن دی، بلند نرخاندنا ئه‌و گه‌نجێن نه‌خودان شیان د ناڤ جڤاكی دا بۆ جهێن گرنگ و هه‌ستیار چ ژلایێ سیاسی یان ئابووری یان هه‌ر بوواره‌كێ دی، ل جهێ گه‌نجێن پێدڤیتر بۆ وان جهان. ئه‌ڤه‌ ژی ئێك ژ جۆرێن گه‌نده‌لیێ یه‌ د سیسته‌مێن پۆلیتیكی دا و دڤێت شه‌ر و چاڵێنج بۆ بێته‌كرن كو كه‌سێ پێدڤی ل جهێ پێدڤی بیت دا پێشڤه‌چوون و دادپه‌روه‌ری د ناڤ هه‌می رێزێن ملله‌تی دا هه‌بیت.
هۆسا، ئه‌گه‌ر ملله‌تان بڤێن خوه‌ ئاڤا كه‌ن بلا ستوینكا شارستانیه‌تا خوه‌ بپارێزن چنكی هه‌ر ئه‌ون ده‌ستێ راستێ یێ مله‌تی و هێزا پاشه‌رۆژێ.
بلا جهێن بلند پشته‌ڤانیا وان بكه‌ن دا خوه‌ و ملله‌تێ خوه‌ ئاڤاكه‌ن. ئه‌گه‌ر گه‌نجێن مه‌ هه‌بوون و كیانێ خوه‌ ل ناڤ ملله‌تێ خوه‌ نه‌دیت، مخابن دێ هه‌می توخیبێن بیانی به‌زینین دا ل هه‌بوونا خوه‌ بنێریت.

7

به‌ربژارێن مه‌ بلا ببنه‌ ئاسیگه‌هه‌ك ل هه‌مبه‌ر ناحه‌زێن هه‌رێما كوردستانێ
ئیسماعیل عه‌لی/ ئینگلته‌ڕا
یا ئه‌ڤرۆ دهێته‌ تێبینیكرن د هه‌وا به‌ربژارێن مه‌ یێن هه‌رێما كوردستانێ دا بۆ په‌رله‌مانێ ئیراقێ د هه‌لبژارتنێن گشتی دا، ب مخابنیڤه‌، هه‌وایه‌ك دویری دبلۆماسیه‌تێ یه‌، چونكی وه‌سا دبینم پتریا وان د دیبه‌یتێن خوه‌ دا ل هه‌مبه‌ر هه‌ڤڕكێن خوه‌ یێن سیاسی شاره‌زایا دانوستاندنان ب سینگفره‌هی نینن و هه‌ر جارا دو كاندیدێن دو حیزبێن ژێكجودا د به‌رنامه‌یه‌كی دا گه‌هشتنه‌ ئێك، هه‌ر ئێكسه‌ر تێنه‌گه‌هشتنه‌ك ڕویدده‌ت و ته‌قه‌بولا ئێكتر ناكه‌ن و هه‌ر زوی ژ ئێك تۆڕه‌ دبن.
د تۆڕه‌بوونێ دا خوه‌ ژبیر دكه‌ن كو ئه‌و نوینه‌رێن ملله‌ته‌كینه‌ و هه‌ڵویست دگه‌هیته‌ وی ڕادده‌ی بێرێزیا كه‌سایه‌تی و حیزبێن ئێكتر دكه‌ن.
ل ڤێره‌ خاله‌ك زۆر فه‌ره‌، دڤێت به‌ربژار و كاندیدێن مه‌ بزانن، كو، هه‌ر چنه‌بیت، ئه‌ڤه‌ نه‌ به‌ربژاریا په‌رله‌مانێ كوردستانێ یه‌، به‌لێ ئه‌ڤه‌ دێ بنه‌ نوینه‌رێن مه‌ یێن هه‌رێما كوردستانێ ل هۆڵا په‌رله‌مانێ ئیراقێ، ئه‌و هۆڵا وه‌كو دزانین بوویه‌ جهێ دژایه‌تی و دوبه‌ره‌یی و تائیفیه‌تا توندا ئیراقا زاڵ ب شیعه‌یێن خوه‌ و ئه‌پرۆچێن وانڤه‌ و هه‌رده‌م ئه‌و هۆڵ بوویه‌ جهێ دژایه‌تیا گه‌لێ كورد و مافێن وان یێن ڕه‌وا، نه‌خاسمه‌ د كه‌یسێ كه‌ركووكێ و ماددێ 140دا.
له‌وڕا یا گرنگه‌ ئه‌ڤێن سوبه‌هی دێ بنه‌ نوونه‌رێن مه‌، فیشه‌كێن شه‌ڕه‌ده‌ڤیێ، لجهێ ب ئێكودو وه‌ركه‌ن، دڤێت بخوه‌ بهێلن و پێكڤه‌ ب ئێك ده‌ست بناڤێ:كوردستان یان نه‌مان، ب دوژمنێن دۆزا گه‌لێ خوه‌ یێ كورد وه‌ركه‌ن.
گه‌له‌ك سه‌یره‌، نوونه‌رێن حیزبێن مه‌ ئه‌ڤرۆ، هه‌ر حیزبه‌كا بیت، ژبیردكه‌ن كو سوبه‌هی ئه‌و ب ئێك تیم بناڤێ كوردستانێ دێ قه‌ستا هوڵا په‌رله‌مانێ ئیراقێ كه‌ن و ملێن وان دێ پێكڤه‌بن، ئه‌ڤجا پشتی هه‌ڤركیێن دوژوار دنێڤبه‌را واندا دێ چاوا دژی عه‌ره‌بان د ئێكگرتی مینن!؟
مخابن هنده‌ك حیزبێن مه‌ خه‌لكه‌كێ مه‌ ژی دخاپینن ب لڤاندنا هه‌ستێن جڤاكی بناڤێ ئایینێ، یان ئه‌و حیزبێن هنده‌ك به‌رپرسێن وان دناڤ داموده‌زگه‌هێن حوكمه‌تێ دا گه‌نده‌لیێ دكه‌ن، گه‌نده‌لیێن خوه‌ بناڤێ نه‌ته‌وایه‌تیێ دنخێڤن. یان ئه‌و حیزبا ب هه‌می ئاشكه‌رایی بوویه‌ ئه‌گه‌را خیانه‌تا 16 ئۆكتۆبه‌رێ، دڤێت خوه‌ بدانیته‌ خودان ره‌وایێن ئێكێ بۆ مافێن گه‌لێ كورد لێ ب وان پرۆژه‌یێن حه‌زا وان لێ دگه‌ل ده‌سهه‌ڵاتا ئیراقێ و هۆسا.
یێ سیاسه‌تێ بۆ گه‌لێ خوه‌ بكه‌ت، دڤێت په‌رژه‌وه‌ندیێن حیزبایه‌تیێن به‌رته‌نگ بده‌نه‌ ره‌خه‌كی، و ب گیانه‌كێ براینی سه‌ره‌ده‌ریێ ل گه‌ل ئێك بكه‌ن و هۆسا پتر دێ ده‌نگان ژ لایه‌نگرێن خوه‌ ژی ئینن.
هه‌روه‌سا ل دویڤ تێگه‌هێن سیاسی و دبۆماسیه‌تا نوی یا ئه‌ڤرۆ دا دڤێت بزانن كارێ په‌رله‌مانی د وارێ سیاسی دا چی یه‌، و ره‌فتارێن سیاسی ژ وه‌ڵاتێن پێشكه‌فتی وه‌ربگرن، مینا ئه‌مریكا و بریتانیا، فره‌نسا یان ئه‌ڵمانیا. بۆ نموونه‌، ل ده‌مێ دیبه‌یته‌كا گه‌رم ل هۆڵا په‌رله‌مانێ بریتانی House of Common ڕویدده‌ت و دبیته‌ هۆل هۆلا وان مرۆڤ هزر دكه‌ن دێ خوینێ ژ ئێك بارینن، لێ د راستی، به‌روڤاژی، دویڤرا دبیته‌ كه‌نی و ب گیانه‌كێ براینی هه‌مبێزا ئێك دكه‌ن. ل ده‌مێ چافڤپێكه‌فتنه‌كا ته‌له‌فزیۆنی دنێڤبه‌را دو مێهڤانێن دو حیزبێن ژێكجودا، سه‌ره‌رای تۆمه‌تباركرنا ئێك، لێ ب گرنژین سه‌ره‌ده‌ریا هه‌ڤدو دكه‌ن و ل دوماهیا چاڤپێكه‌فتنێ ژی وه‌كو دو هه‌ڤال دچنه‌ ده‌ستێن ئێك.
به‌لێ مخابن ل ده‌ف مه‌ ب تۆڕه‌یی و چاڤه‌كێ گرێ و تژی چاڤسۆركرن به‌رێ وان یێ ل ئێكودو كه‌ مرۆڤ دزانیت ل به‌غدا ژی ب وێ چاڤسۆركرنێ دێ مامه‌ڵێ دگه‌ل ئێك كه‌ن د به‌رژه‌وه‌ندیا وێ ئیراقا لسه‌ر هه‌ستیێن قوربانیێن مه‌ یێن حه‌له‌بجه‌ و ئه‌نفالان ئاڤابووی.
هیڤی دكه‌ین هه‌می نوونه‌رێن مه‌ ب چاڤه‌كێ براینی به‌رێ خوه‌ بده‌نه‌ ئێك و د ئێك هه‌مبێز دا به‌ر ب به‌غدا ڤه‌ بچن و ببنه‌ ئاسیگه‌هه‌ك ل هه‌مبه‌ر ناحه‌زێن مه‌ و جهێ هه‌ڕه‌شا دژی ئێك بكه‌ن، ئارێشه‌یێن هه‌رێمێ لبه‌غدا چاره‌سه‌ر بكه‌ن و به‌ره‌ڤانیێ ژ وان هه‌می مافێن گه‌لێ مه‌ بكه‌ن ب رێیا گڤاشتنا ئیراقێ بۆ بجێئینانا وان قانوون و ته‌شریعێن د خزمه‌تا گه‌لێ هه‌رێما كوردستانێ و ئاڤاكرنا كوردستانه‌كا باشتر د چارچووڤێ ئیراقا فیدرال دا.

19

ئیسماعیل عه‌لی

بێگومان سه‌ركه‌فتنا سه‌رۆكێ ویلایه‌تێن ئه‌مریكی یێ هه‌لبژارتی جۆ بایدن بۆ ڤان چار ساڵێن داهاتی ل جهێ دۆناڵد تڕامپی، ده‌نگڤه‌دان و ڕه‌نگڤه‌دانه‌كا مه‌زن و به‌رچاڤ خستیه‌ د ناڤ میدیا كوردی دا، چ ب ڕێیا سۆشیال میدیایێ، یان كه‌ناڵێن ته‌له‌فزیۆنی، یانژی ڕۆژنامه‌یێن ئه‌لیكتڕۆنی و كاغه‌زی.
بێگومان سه‌ركه‌فتنا سیاسه‌تڤانێ كه‌ڤن و خودان سه‌ربۆڕ جۆ بایدنی جهێ دلخۆشیا پڕانیا گه‌لێ مه‌یێ كورد بۆ مینا پتریا جیهانێ ژی هه‌كه‌ ئه‌م ب گشت وه‌ربگرین، چ ته‌خا ڕه‌وشنبیران بیت، چ سیاسه‌تڤان و ده‌سهه‌ڵاتدارا بیت، چ ژی جڤاك ب ره‌نگه‌كێ گشتی. ئه‌رێ هۆكار چ بوون؟ بۆچی ب ڤێ رێژا مه‌زن بایدنی هند پتر پشته‌ڤانیا خوه‌ هه‌بوو؟! ئه‌رێ تو بێژی ب شاره‌زاییا بایدنی یه‌؟ یان چاكیێن وی بۆ كوردان كرین؟ یانژی هه‌ر كه‌سێ ل جهێ بایدنی ژی با، بلا خه‌لكێ مه‌ چ ژ سیاسه‌تا دیمۆكڕاتان نه‌ گه‌هشتبا ژی دا هه‌ر پشته‌ڤان بن دژی تڕامپی ئه‌و ژی ژبه‌ر نه‌باشیا ترامپی ب كێشه‌یا كوردی ڤه‌؟!
به‌لێ ب نێرینا من ژی هه‌كه‌ ژ خالا دووماهیێ ده‌ستپێبكه‌م كو هه‌ڤسۆزیا خه‌لكێ مه‌ بۆ بایدن، هه‌ر پتریا وێ دزڤریته‌ نه‌ دبلۆماسیه‌تا سه‌رۆك ترامپی و د دووڕیاتیا وی بۆ پشته‌ڤانیا پێشمه‌رگه‌هێن كورد ڤێ چه‌ندێ دسه‌لمینیت هه‌كه‌ بایدن چ ده‌سكه‌فتێن باش بۆ گه‌لێ كورد نه‌كربیت ژی. دا جاره‌كێ ژ ترامپی ده‌ستپێبكه‌ین هه‌ر چه‌نده‌ بایدن دیرۆكه‌ك درێژخایه‌ن د سیاسه‌ت و كۆچكا سپی دا هه‌یه‌ و ژ تڕامپی ژی درێژتره‌ ژی، لێ هه‌ر چاوا بیت ترامپی به‌ری وی ده‌ست ب سه‌رۆكاتیا ویلایه‌تێن ئه‌مریكا كر.
ل گۆره‌ی كێشه‌یا كوردی ل هه‌می كوردستانا مه‌زن، دۆناڵد تڕامپ پشتی كلیلێن ده‌سهه‌ڵاتا كۆچكا سپی وه‌رگرتین، هه‌ر ژ پاییزا 2016 و هه‌تا نوكه‌، ژ گرێ و گرفتارا زێده‌تر بۆ ملله‌تێ كورد ب ده‌ست نه‌خستینه‌، ژ خاسله‌تا هه‌میێ خراپتر دوڕیاتی بوو، ژ لایه‌كی په‌سه‌نا پێشمه‌رگه‌هان كر و عه‌گیدی و مێرخاسیا وان ل دژی داعشێ و ژ لایه‌كێ دی مه‌زنترین درب ل كوردان دا، خیانه‌ت ل وان كر. هه‌ر ترامپ بوو پشتا خوه‌ دایه‌ كوردان، دا د هه‌وایا ریفراندۆمێ دا، دووڤرا هه‌ر ترامپ بوو پشتی ب بلندی هێزێن پێشمه‌رگه‌ی نرخاندین، د كۆنفرانسه‌كێ رۆژنامه‌ڤانی دا گۆتی: ئه‌و حه‌ز ژ كوردان ناكه‌ت، بێگومان ئه‌ڤ ئاخفتنه‌ ل سه‌رده‌ڤێ شیره‌تكارێ ئاسایشا ناڤخوه‌یی جۆن بۆڵتون ژی هاتبوو ڤه‌گوهاستن. دیسا ترامپ چوو وێ به‌هانه‌یێ كو كوردان ل سه‌رده‌مێ شه‌ڕێ جیهانا ئێكێ پشتا خوه‌ دا ئه‌مریكا و ئه‌ڤه‌ ژی ناسناما وی باش دیار دكه‌ت كو ترامپ نه‌كه‌سه‌ك شاره‌زایه‌ د وارێ دیرۆك و سیاسه‌تێ دا و تنێ مرۆڤه‌ك ئاگه‌ه ژ په‌رژه‌وه‌ندیێن خوه‌ یێن بازرگانی هه‌یه‌، یا سه‌رنجراكێشتر ئه‌وه‌ كو ترامپی ژ ڤێ بهانه‌یێ زێده‌تر نه‌بوو، به‌رگریێ ژ خوه‌ بكه‌ت د ڤه‌كێشانا سه‌ربازێن خوه‌ یێن ئه‌مریكی دا ل ئۆكتۆبه‌را 2019 ده‌مێ خیانه‌ت ل هێزێن یه‌په‌كێ كرین و ڕێ دایه‌ ئه‌ردوگانی بچیته‌ ناڤ رۆژئاڤای ل باكۆرێ سووریا و تاڵانه‌ك دیا مه‌زن ب سه‌ر كوردان بێت.
بێگومان ئه‌ڤان بۆیه‌ران هه‌ڤسۆزیا گه‌لێ كورد بۆ جۆ بایدن زێده‌كر، نه‌خاسمه‌ هه‌ڤخه‌میا بایدن ژ كه‌ڤندا بۆ دۆزا گه‌لێ كورد ئه‌گه‌ر تنێ ژلایێ مۆڕالی ژی بیت. ژ وان دبیت ب گه‌له‌ك بۆیه‌رێن سه‌خت دا دۆزا كوردی ئێك ژ گرنگیێن وی بوو و ره‌خنه‌ ل سیاسه‌تێن وه‌ڵاتێن ده‌ردۆر گرتیه‌ تایبه‌ت توركیا. بایدن پشته‌ڤان بوویه‌ د شه‌ڕێ 2003 بۆ خستنا سه‌ددامی. هه‌ر چه‌نده‌ نه‌ ل گه‌ل شه‌ڕێ كه‌نداڤی یێ ئێكێ بوو ل 1991 چونكی وی دزانی دێ عیراق كه‌ڤیته‌ د ئه‌زمۆنا ئه‌ڤرۆ یا سه‌خت دا. بایدن ئێك ژ وان سیاسه‌تڤانان بوو كو د وه‌ختی دا ل دووڤ شیانێن خوه‌ گه‌ف ل سیاسه‌تا ئه‌مریكا دكرن بۆ پاراستنا گه‌لێ كورد ژ سته‌میا سه‌ددام حوسێنی. بهێزترین پشته‌ڤانیا سێناتۆر بایدن ل 2003 وه‌ختێ ژ سنوورێ توركی چوویه‌ ناڤ ئاخا هه‌رێما كوردستانێ و وه‌كو نوكه‌ ژی ڤیدیۆیه‌ك هه‌یه‌، بایدن بۆ په‌رله‌مانێ كوردستانێ ل هه‌ڤلێرێ هاته‌ مێهڤانكرن و ب گه‌رمی هاته‌ پێشوازیكرن. ل وێ رۆژێ نوونه‌رێن په‌رله‌مانی گۆتنێ: ب تنێ چیا هه‌ڤاڵێن كوردانه‌، لێ وی ره‌تكر و گۆته‌ وان واشنتۆن ژی بوویه‌ پشته‌. بایدن كوردستانا عیراقێ وه‌كو پوڵه‌ندا رۆژهه‌لاتا ناڤین ل خامه‌دا. هه‌ر پشتی كه‌تنا سه‌ددامی و وان ئاژاوه‌ یێن ناڤ شیعه‌ و سوننان دا روودایین، هه‌ر بایدن بوو پێشنیازكری بۆ دانانا سێ هه‌رێمێن شیعی و سوننی و كوردی د چارچووڤێ عیراقێ دا و هه‌ر هه‌رێمه‌ك ل دووڤ دستوورێن فیدرالی خوه‌ برێڤه‌ ببه‌ن.
ل سه‌رده‌مێ سه‌رۆك ئۆبامای ژی بایدن رۆله‌ك هه‌بوو پشتی داگیركرنا داعش بۆ سه‌ر مووسلێ و ئێك ژ پشته‌ڤانێن سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی بوو د شه‌ڕێ دژی داعش دا بۆ سه‌ر شنگالێ و جاره‌ك دی رزگاركرنا وێ.
به‌لێ ژبیر نه‌كه‌ین، دڤێت هه‌رده‌م جوداهیێ بێخینه‌ دنێڤبه‌را په‌یوه‌ندیێن هه‌ڤاڵینی و ئه‌وێن نێڤده‌ولی ل گه‌ل ته‌ڤ جیهانێ ئه‌وا سیاسه‌تا ئه‌مریكا دخوازیت، له‌وا بۆ ڤان چار ساڵێن بایدن ژی دبیت چ بۆ دۆزا گه‌لێ كورد نه‌هێته‌كرن، تایبه‌ت ئه‌م دزانین بایدن كه‌سه‌ك ب ته‌مه‌نه‌ و ساخله‌میا وی ژ ده‌ست ناده‌ت زێده‌تر ژ چار ساڵان بمینته‌ ل كۆچكا سپی، زێده‌باری د ساڵێن بۆری دا د سه‌ر په‌یوه‌ندیێن وی یێن پۆزه‌تێڤ دا ل گه‌ل بارزانی، به‌لێ نه‌شیا پشته‌ڤانیا ریفراندۆمێ بكه‌ت. وه‌ختێ پرسیار ژێ هاتیه‌كرن بۆچی؟ به‌رسڤا وی ئه‌و بوو كو ئه‌گه‌ر كورد سه‌ربخوه‌ ببانه‌ دا تورك و عه‌ره‌ب فارس كوردان ب ساخی داعویرن.
تێدا چوو و گووتبوو: هه‌ڤكاری دنێڤبه‌را عیراقێ و هه‌رێمێ دا دێ قووناغه‌كا باش بیت بۆ ئارامیا سیاسی و ئابووری.
به‌لێ ل ئۆكتۆبه‌را 2019 بایدن ره‌خنه‌ ل ترامپی كر ده‌مێ سه‌ربازێن خوه‌ ژ باكۆڕێ سووریێ ڤه‌كشاندی، به‌لێ چ ره‌نگڤه‌دان نه‌بوو. ژ لایێ ئیرانێ ژی، مه‌ نه‌ دیتیه‌ ب دروستی د سه‌ر دوژمنكاریا ئیرانێ بۆ گه‌لێ كورد بایدن چ ره‌یاكشن دژی وان هه‌تا نوكه‌ هه‌بیت. ئه‌ڤه‌ ژی یا دیاره‌ بایدن نه‌شیایه‌ مافی بده‌ته‌ خوه‌ بۆ به‌ره‌ڤانیكرن ژ دۆزا كوردی، چونكی دێ دلێ چار ووڵاتان ژ ئه‌مریكا هێلیت ژ بۆ گه‌لێ كورد. لێ ب هه‌ر حالێ بیت ژبه‌ر ئه‌زمۆنا وی یا درێژ د سیاده‌تێ دا و هه‌ر ژ ساڵێن حه‌فتیا وه‌ك په‌رله‌مانتاره‌ك جۆ بایدن چوویه‌ د ناڤ جموجۆڵێن سیاسه‌تێ و هه‌ڤركیێن وێ و هه‌ڤالینیا وی بۆ كوردان ده‌ردێن مه‌یێن بێ ده‌رمان باش دزانیت به‌روڤاژی ترامپی، لێ یا گرنگ ده‌رمانان بۆ ده‌ردێن مه‌ كوردان ببینیت، هه‌كه‌ دێ هه‌ر چیا هه‌ڤاڵێن مه‌ بن، به‌روڤاژی ئاخفتنا وی كو نه‌ تنێ چیا بۆ مه‌ دۆستن. یا ئێكێ و دووماهیێ ژی ئه‌گه‌ر كورد بخوه‌ ده‌رمانێ ده‌ردێن خوه‌ نه‌بینن، دێ هه‌ر مینین ده‌ردێ بێ ده‌رمان.

53

ئیسماعیل عه‌لی/ڵندن
پشتی ڤه‌كێشانا هێزێن ئه‌مریكا ژ باكۆرێ سووریێ و هێرشێن دوژمنانه‌ یێن هێزێن ئارتێشا تورك ل سه‌ر گه‌لێ كورد ل ڕۆژاڤای، بۆ ئه‌گه‌را هه‌وایه‌كا نه‌ڕازیبوونێ یا مه‌زن ب ڕێیا خوه‌نیشادانان ل جاددێن باژێرێن ئه‌وڕۆپا ب هه‌ماهه‌نگی ل گه‌ل چالاكڤانێن دۆستێن كورد ل وان وه‌ڵاتان ب ته‌نشت ئه‌و رێكخڕاوێن به‌رگریێ بۆ پاراستنا مافێن گه‌لێن بنده‌ست دكه‌ن. لێ خاڵا باڵكێش من ڤیا ئاڤڕه‌شینكه‌كێ لێبكه‌م، هنده‌ك ئه‌و خوه‌نیشادانێن ل باژێرێ له‌نده‌ن هاتینه‌ ئه‌نجامدان ژلایێ ڕه‌ڤه‌ندا كوردی ل وێرێ كو ژمارا زێده‌تر كوردێن ڕۆژهه‌لاتن تو دا شێی ب تبلێن ده‌ستان ئاڵایێ كوردستانێ هه‌ژمێری، كو دشێم ب نێزیكی بێژم پتر ژ ڕێژا نۆت ژ سه‌دێ درووشمێن حزبایه‌تی بووینه‌ و به‌رگریكرن ژ ئایدیۆلۆژیا حزبێن وان بوویه‌، وه‌كو بلندكرنا ئاڵایێن حزبێن په‌كه‌كێ و یه‌په‌ژێ و وێنێن سه‌رۆك ئاپۆ. یا ڕه‌وایه‌ و هه‌ر كه‌سه‌ك ئازاده‌ هه‌ر درووشمێ بڤێت بلند بكه‌ت به‌لێ د ڤی كاودانی دا و ل سه‌ر جاددێن وه‌ڵاتێن بیانی دڤێت ئه‌م ئاڵایه‌كی نیشا وان بده‌ین كو ئه‌م ئێك نه‌ته‌وه‌ و ئێك ئاخ و ئێك نیشتیمانین.
هه‌كه‌ تێبیی بكه‌ین د ڤان ڕۆژان دا، مه‌زنترین خۆنیشادان ل سه‌ر ئاستێ جه‌ماوه‌ری ل هه‌ردو وه‌ڵاتێن عیڕاق و لبنانێ بۆ نه‌هێلانا نه‌دادپه‌روه‌ری و نه‌هێلانا گه‌نده‌لیێ ڕووداینه‌، لێ ژبلی ئاڵایێ عیڕاق و لبنانێ، چ ئاڵایێن دی مه‌ نه‌دیتن، یان مه‌ وێنێن چ لیده‌ر و سه‌ركرده‌ و سه‌رۆك حزبان نه‌ دیتن. ڕاستی ئه‌و تێبینی یا من كری به‌هرا شێری ل باژێرێ له‌نده‌ن بوویه‌، به‌روڤاژی باژێڕێن ستۆكهۆڵم و به‌رلین و هنده‌كێن دی كو ئاڵایێن سه‌ره‌كی هاتینه‌ بلندكرن یێ كوردستانێ بۆ. بۆچی ژ هه‌میان ڕا له‌نده‌ن، كو ژ لایێ سیاسی ڤه‌ باژێره‌ك گرنگه‌ بۆ كێشێن مه‌یێن سیاسیێن كوردی وه‌كو هه‌ر سیاسیێن وی باژێری بووینه‌ به‌ری پتر ژ سه‌د ساڵان ئه‌م ب خاجا ڕیچاردێ دلێ شێری چار پارچه‌كرین. له‌وا گرنگ بوو ژلایێ ڕێكخه‌رێن ڤان چه‌ند خوه‌نیشادانه‌كێن له‌نده‌ن ب هووری هزرا ئارمانج و درووشمێن خوه‌ كربانه‌ د ناڤ ڕێزێن خوه‌نیشاده‌ران دا و پتر ته‌كه‌زا خوه‌ ل سه‌ر زێده‌كرنا ژمارا ئاڵایێن كوردستانێ كربا ب ته‌نشت وێنێن شه‌هید و ئه‌و وه‌ڵاتیێن بووینه‌ قوربانیێ هێرشێن ئاڕتێشێن ده‌وله‌تا تورك. نه‌خاسمه‌ وه‌كو مه‌ د ناڤ خوه‌نیشاده‌ران دا دیتی ژماره‌یه‌كا چالاكڤانێن بریتانی یێن پشكدار د خوه‌نیشادانا دا وه‌كو دۆستێن ڕه‌ڤه‌ندا كوردی ب ته‌سه‌لی د گۆتارێن خوه‌دا ب توندی نه‌كامیا هێرشێن ده‌وله‌تا تورك كرینه‌ و دیسا حه‌تا نه‌كامیا ده‌سهه‌ڵاتا بریتانیا ژی كرینه‌ ژبۆ بێ ده‌نگیا وان ل هه‌مبه‌ر ڕوودانێن دژی كوردێن ڕۆژئاڤا و هه‌ڵویستێ دوژمنانه‌ یێ ده‌وله‌تا تورك. ژ لایه‌كێ دی ئه‌ڤان چالاكڤانێن بریتانی داخواز ژگه‌لێ بریتانی ب گشت كریه‌ بۆ هه‌لبژارتنێن گشتی ل مه‌ها كانوونا ئێكێ ل دووماهیا ڤێ ساڵێ، ده‌نگێن خوه‌ بده‌نه‌ پارتا ئوپوزسیۆن یا كرێكاران و بشێن بزڤرنه‌ سه‌ر ده‌سهه‌ڵاتێ دا پتر د خزمه‌تا ڕه‌ڤه‌ندێن بیانی دا بن ژوان ڕه‌ڤه‌ندا كوردی و خزمه‌تا دۆزا گه‌لێ كورد بكه‌ن د سیاسه‌تا بریتانیا یا ده‌رڤه‌ دا.
ئه‌ڤرۆ هه‌ر كورده‌ك ل هه‌ر وه‌ڵاته‌كێ بیانی ل سه‌ر وی ئه‌ركه‌كێ نه‌ته‌وه‌ییه‌ وی ئاڵای ل هه‌مبه‌ر گه‌لێن بیانی بلند بكه‌ت كو خواندنا وی ئاڵای مه‌ره‌ما ئێك چاره‌نڤیس بیت، ئه‌وژی ئێكرێزیا ملله‌تی و ئێكگرتنا هه‌می هێزێن سیاسی بۆ ئێك ئاخ و ئێك نه‌ته‌وه‌، ئه‌وژی ئاڵایێ كوردستانێ و هه‌می پارچێن لێكڤه‌كری ل بن سه‌یوانا وی ئاڵای كۆمڤه‌ ببن، ژبۆ پاراستنا ناسنامه‌ و ئیڕادا گه‌لی كورد.

52

ئیسماعیل عه‌لی
گه‌له‌ك جاران دبینین كو جڤاكێ كوردی ڕه‌فتار و بۆیه‌رێن سه‌رنجڕاكێش د خواندنا ڕوودانان دا هه‌نه‌، مینا ژ ده‌ستدانا كه‌سایه‌تیه‌ك ناڤدار كو دبیته‌ ئه‌گه‌ر هنده‌ك وه‌ڵاتیێن مه‌ یێن كورد دبنه‌ چالاكڤانێن تۆڕێن جڤاكی، تایبه‌ت یا فه‌یسبۆكی، به‌لێ ب سه‌ره‌ده‌ریه‌كا شاش و تێدا خه‌لكێ مه‌ دبیته‌ دو جین یان دو گڕۆپ ب دژایه‌تیه‌كا توند كو تاكه‌كه‌سێ كورد ل هه‌مبه‌ر ئێك وه‌كو كێر و په‌نیری لێ دهێن، زمانێ ناڤزڕاندنێ و شكاندنا دژی ئێك بكاردینن، ڕێزێ ل هه‌ست و نه‌ست و سۆزێن ئێك ناگرن، قه‌سێن بێ ڕه‌وشت لهه‌ڤدو ڤه‌دگێڕن، سڤكاتیێ ب كه‌سایه‌تیا هه‌ڤ ئێك دكه‌ن، حه‌تا دگه‌هیته‌ زمانێ توندی و خوه‌ڕاكێشان و لئێك تۆڵڤه‌كرنێ. د ڤان ڕۆژێن بۆری دا ڕوودانا مرنا دكتۆر موحه‌مه‌د مورسی ببوو مانشێتێ ئێكێ و حه‌تا نوكه‌ ژی هنده‌ك ژێ به‌رده‌وامه‌، دنێڤبه‌را حه‌زژێكه‌رێن وی و هه‌ڤدژێن وی. ئه‌م دزانین سه‌رۆكێ به‌رێ یێ میسرێ موحه‌مه‌د مورسی ل سالا ۲۰۱۲ ب پڕۆسێسا هلبژارتنان و ئینانا ٥۲ ژ سه‌دێ ژ ده‌نگا گه‌هشته‌ سه‌رۆكاتیا ده‌سهه‌ڵاتێ كو مافێ چار ساڵێن حوكمڕانیێ هه‌بوو، كه‌سێ ئێكێ بوو ژ ئیخوان مسلمین سه‌ر ب پارتا داد و گه‌شه‌پێدانێ بگه‌هیته‌ سه‌ر كورسیا سه‌رۆكاتیێ. به‌لێ پشتی ب تنێ ساڵه‌كێ كۆده‌تایا له‌شكری ب پیلانا عبدولفه‌تتاح سیسی بهاریكاریا خوه‌پیشاندانێن خه‌لكه‌كی ل جادده‌یا میسری دژی وی هاته‌كرن و بو شه‌ش ساڵا و هه‌تا رۆژا دووماهیێ ژ گیانێ وی ما ل پشت شفشێن زیندانێ. ل ڤێره‌ ئه‌گه‌ر ل دووڤ پیڤه‌رێن ده‌نگدان و هلبژارتنا بیت، بێگومان بدووماهی ئینانا وی ب وی ڕه‌نگێ نه‌چاڤه‌ڕێكری دژی پتریا پیڤه‌ر و پڕه‌نسیبێن دیمۆكراسیه‌تێ بوو، لێ ب دڵنیاڤه‌ دیمۆكراسیه‌ت ژی پێدڤی دیبلۆماسیه‌تێ یه‌، و دیار بوو كو ئیخوان ژ سه‌ربۆڕێن دیبلوماسیه‌تێ د دوورن و هه‌ر وه‌كو ل سه‌ر وێ ئایدیۆڵۆژیه‌تێ ماینه‌ هه‌ر ژ ڕۆژا ئه‌و ل سه‌ر هاتینه‌ ئاڤا و په‌یڕه‌وكرن. له‌و مورسی هه‌ر ئێكسه‌ر گۆتارا توندوتیژ ل جهێ دانوستاندنا دیبلوماسی یا نه‌رم بكارئینا، ژ ڕۆژێن ئێكێ پێكۆڵكرن بۆ ئیسلامكرنا داموده‌زگه‌هێن حوكمه‌تێ و هه‌ روه‌سا گۆهۆڕینا قانوونێن مه‌ده‌نی بۆ یێن ئیسلامی، گۆتار و خیتابێن دوژوار و ب ڕه‌نگ تۆڵڤه‌كرنێ خواندن كو ئه‌وی شیانێن هه‌ین غه‌ززه‌ ژ ده‌ستێن جوهیا بكێشیته‌ ده‌وروبه‌رێن ئه‌لمه‌قدس بۆ موسلمانان بڤه‌گه‌ڕینیت، كو ئه‌ڤ سیاسه‌ته‌ ژی چ یا ڕاست بیت یان نه‌، هه‌ڤڕكه‌ ل گه‌ل هه‌می پیڤه‌ر و پڕۆتۆكۆلێن نێڤده‌ولی یێن ساڵێن درێژ و وه‌لاتێ میسرێ ل گه‌ل وه‌لاتێن ڕۆژئاڤا هه‌ی. ب هه‌ر حالێ بیت، درست بیت یان شاش بیت، روودانه‌ك سیاسی و له‌شكری یا ناڤخوه‌یا مسرێ بوو و بۆری، لێ خه‌لكه‌كێ مه‌ ب سه‌ره‌ده‌ریه‌كا ساوێلكه‌یی وه‌ریسێ سێدارێ ل دۆر گه‌رده‌نا خوه‌ ئاڵاندن یان ڕۆندك باراندن، هه‌ڤدژیه‌كا مه‌زن مخابن د ناڤ تاكه‌كه‌سێن كورد بۆ ئێكتر ژ دایكبوو، كو ئه‌ڤ زه‌بر و زه‌نگی و ناڤزڕاندنه‌ چ چاكی و خزمه‌تێ ناگه‌هینته‌ چاره‌نڤیسا گه‌لێ كورد، به‌روڤاژی پتر برینێن كوردستانا پارچه‌كری كوور دكه‌ت. مه‌به‌ست نه‌ ئه‌وه‌ كه‌سایه‌تیا خودێ ژێ ڕازی مورسی دژی كێشه‌یا ملله‌تێ كورد بوویه‌، نه‌خێر، هه‌ر چ هڵویست نه‌بووینه‌، نه‌ ب باشی و نه‌ ب خرابی، گه‌لێ كورد ژی د هه‌می دیرۆكێ دا چ هه‌لۆیستێن پشته‌ڤانیێ ژ لایێ ئیخوانان ڤه‌ نه‌بوویه‌ و نابیت ژی وه‌كو هه‌می سه‌له‌فیێن سوننه‌ و هه‌روه‌سا شیعه‌یان و هه‌می عه‌ره‌ب و پرانیا وه‌ڵاتێن ئیسلامی ژی. نۆڕماڵه‌ هنده‌ك هه‌ڤخه‌میا خوه‌ ل هه‌مبه‌ر سه‌رۆكێ به‌رێ یێ میسری دیار كه‌ن مینا هه‌ر كه‌سایه‌تیه‌كا دی یا بیانی و ل هه‌می جیهانێ هه‌یه‌، لێ ژلایێ لۆژیكی، نه‌ یا به‌رئاقله‌ تاكه‌كه‌سێ كورد كو د كاودانه‌كی دا پێدڤی ژ هه‌می تاكه‌كه‌سێن جیهانێ یێ نه‌ته‌وه‌ په‌ڕێز و ناشیۆناڵیستی تر بیت ژبه‌ر نه‌بوونا وه‌ڵاته‌كێ ئێكگرتی و دژایه‌تیا وه‌ڵاتێن عه‌ره‌بی بۆ گه‌لێ كوردستانێ د دیرۆكه‌كا كه‌ڤن دا، ژ نوو بۆ من ئه‌ڤ تاكه‌كه‌سێ كورد زێده‌پێڤه‌نانێ د هه‌ڤخه‌میا خوه‌ دا بۆ كه‌سایه‌تیه‌كا ئیخوانی بكه‌ت، هه‌می ناڤونیشان و درووشمێن وی بكه‌ته‌ پڕۆفایلێ خوه‌ د تۆڕێن جڤاكی دا، ڤیدیۆێن گۆتارێن وی ل سه‌ر په‌یجێن خوه‌ بڕێز كه‌ت، بۆ كه‌سه‌ك بیانی و چ مفا نه‌گه‌هاندبیته‌ ملله‌تێ كورد. هێشتا دوورتر، ل به‌رامبه‌ر ڤێ ژی، ناڤزڕاند و شكاندنا كه‌سایه‌تیێن دیرۆكیێن كورد بكه‌ت كو خزمه‌تا گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یێ كورد كربن، ل سه‌ر حسێبا كه‌سایه‌تیه‌كا عه‌ره‌ب. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وێن ئه‌ڤ بابه‌ته‌ زێده‌ تۆخ كرین، گه‌له‌ك ژ وان د سه‌ر پشته‌ڤانی و هه‌ڤخه‌میا خوه‌دا چ پێزانین نه‌ ل سه‌ر دیرۆكا ئێخوانیان هه‌نه‌ و نه‌ چ ژ كه‌سایه‌تیا د. مورسی دزانن. لێ دڤێت د ڕاستگۆ بین، ئه‌و تاكه‌كه‌سێن مه‌ یێن كورد ب دژی ڤان پشته‌ڤانێن مورسی و ئێخوانان ژی، ژ شاشیێن وان د سه‌ره‌ده‌ریكرنێ دا كێمتر نینن و هه‌ر ئه‌و زمانێ ناڤزڕاندنێ دژی مورسی و پشته‌ڤانێن وی بكارئیناینه‌، و ئه‌و زۆڕداریا ژ لایێ له‌شكرێ میسری ڤه‌ بۆ ئێخستنا وی ژی هاتیه‌كرن ب ڕاست و دورست دبینن، یان تومه‌تبار دكه‌ن كه‌سه‌ك دژی نه‌ته‌وه‌یێ كورد بێی چ به‌لگه‌ و ڕاستی بو ووێ تۆمه‌تێ هه‌بن. یا فه‌ره‌ ملله‌تێ مه‌، تایبه‌ت گه‌نج بزانن، هه‌یه‌ فه‌ر و هه‌یه‌ فه‌رتر، لێ مخابن ئه‌و گه‌رمه‌ بابه‌تێن ل سه‌ر لاپه‌ڕێن ئه‌لیكتڕۆنی یێن تۆڕێن جڤاكی دبینین، نه‌ ب تنێ فه‌رتر نینن، لێ پتریا وان د فه‌ر ژی نینن، ژبلی هزر و خواندن و تێروانینێن به‌رته‌نگ و پاشكه‌فتی نه‌، دووری به‌ڕژه‌وه‌ندیا چاره‌نڤیسێ گه‌لێ خوه‌یی كوردن. بۆ ڕیزكرنا په‌یڤێن دووماهیێ، مه‌به‌ستا من ئه‌و نینه‌ پشتا لایه‌كی بگرم و یێ دی نه‌، هه‌ردو لایێن ته‌ڕازیا تۆڕێن جڤاكی شاشیێن خوه‌ هه‌نه‌، لێ مه‌به‌ست وه‌رگرتنا وانه‌ و عیبره‌تانه‌ ژ ڤان بۆیه‌رێن سیاسی و سه‌ره‌دریكرنه‌كا هه‌ڤچه‌رخ و ڕیالیزمی دنێڤبه‌را دو لایه‌نێن هه‌ڤدژ د هزر و بیران دا و ئێك ئاڕاسته‌ د هه‌ستێن مرۆڤایه‌تیێ دایه‌ و چاوانیا قه‌بوولكرنا ڕا و ڕا یا به‌رامبه‌ره‌. دڤێت جحێلێ كورد وه‌ختێ خوه‌ ب هزر و ئایدیۆڵۆژیێن به‌رته‌نگ و چه‌پڕه‌و و ڕادیكالی نه‌ كۆژیت و دوور بیت ژ زمانێ جاددێ یێ زڤر و گیانێ ناڤچاڤسۆركرنێ و تۆڵڤه‌كرنێ، به‌روڤاژی، كه‌سه‌ك گیانسڤك و شرین بیت، هه‌ردم دگه‌ل شارستانیه‌ت و ئاڤاكرنا ملله‌تان و پاراستنا مافێن مرۆڤایه‌تی و پشته‌ڤانێن گه‌لێن بنده‌ست بیت، ب وه‌رگرتنا ڕا و هزر و بیرێن كه‌سێ به‌رامبه‌ری خوه‌ ب گیانێ براینی.

67

ئیسماعیل عه‌لی
ڤه‌بوونا ده‌رگه‌هێن كۆچبه‌ری و ده‌ربده‌ریێ ژ وه‌لاتێن خودان ملله‌تێن هه‌ژار بۆ وه‌لاتێن ئارام و ده‌وله‌مه‌ند دزڤریته‌ دیرۆكه‌كا كه‌ڤن، لێ ژ سه‌دا دووماهیێ هه‌تا ئه‌ڤرۆ ئه‌ڤ كۆچبه‌ری و په‌نابه‌ری رۆژ بۆ رۆژێ كاروانێ وان د زێده‌بوونێ دایه‌ نه‌خاسمه‌ ژ هه‌ردو شه‌رێن جیهانی و حه‌تا نوكه‌ و بێگومان ئێكجار پشتی گه‌رمبوونا بازارێ چه‌كێ كوژه‌ك و هاتنا گرۆپێن توندڕه‌و بۆ چه‌ند ئه‌جینده‌یان و مه‌ره‌مه‌كێن سیاسی تایبه‌ت ل جهێن مینا رۆژهه‌لاتا ناڤین بووینه‌ سه‌ده‌ما زێده‌بوونا نه‌هامه‌تی و كاره‌ساتان د ناڤ وان ملله‌تان و ئه‌ڤه‌ ژی بووینه‌ رێخۆشكرنه‌ك بۆ گه‌رمكرنا بازارێن قاچاغچیان و ده‌رگه‌هێن كۆچبه‌ریێ بۆ به‌ر ب رۆژائاڤای ڤه‌كه‌ن.
یا دیاره‌ ئه‌ڤرۆ دو ده‌رگه‌هێن قه‌چاغیێ یێن سه‌ره‌كی بۆ گه‌هاندنا كۆچبه‌رێن نه‌ یاسای بۆ وه‌لاتێن ئه‌ورۆپا ئه‌و ژی: ده‌رگه‌هه‌ك ژ باكۆرێ ئه‌فریقیا ژ وولاتێ مه‌غربه‌ ب رێیا ده‌ریایێ سپی یێ ناڤه‌راست بۆ ئسپانیا و ئه‌ڤه‌ ژی پرانیا كۆچبه‌رێن وان ئه‌فریقینه‌ و ئه‌گه‌رێ مشه‌ختبوونا وانژی كێشه‌یێن ئابوورینه‌ و جاران ژی سیاسی نه‌. لێ ده‌رگه‌هێ دی ژ توركیایه‌ ب رێیا باژێرێ بازرگانی یێ توركی ئسته‌نبولێ بۆ به‌ر ب یۆنانێ ب رێكێن ئاڤێ و دووڤرا بۆ ئیتالیا هه‌ر دیسا ب رێیێن ئاڤێ كو ژ مه‌ترسیترین رێكایه‌ و ئه‌گه‌رێ مشه‌ختبوونا خه‌لكی ژی بویه‌رێن سیاسینه‌ تایبه‌ت ژ وه‌لاتێن ناڤه‌راست مینا عیراق و سووریایێ و ژ وان ژی وه‌لاتیین مه‌نه‌ ژ باژێرێن هه‌رێما كوردستانێ ئه‌ڤێن بۆ قووناغا ئێكێ قه‌ستا توركیا دكه‌ن به‌ری ب رێكا گه‌میا ژ ده‌ریا ئیجه‌ ده‌ربازی لایێ یۆنانێ ببن و دووڤرا رێیا خوه‌ بۆ پشكێن دیێن ئه‌ورۆپا گه‌ره‌نتی بكه‌ن.
ل ڤێره‌ و ب گه‌هشتنا به‌ر لێڤا ده‌ریا ئیجه‌ كو ته‌ سه‌دان كیلۆمێتر دڤێن تو ل سه‌ر پشتا گه‌میه‌كا بچویك و د ناڤ كۆمه‌كا خێزان و خودان زارۆێن هویر د ناڤ پێلێن ده‌ریایێ كویر دا ده‌ربازی لایێ دیێ ئاخا ئه‌ورۆپا ببی. سه‌ره‌رای مه‌زنترین روودانێن خه‌ندقینێ ل ڤان چه‌ند ساله‌كێن دووماهیێ د ده‌ریا ئیجه‌دا، ژ وان خه‌ندقینا ئاڵانێ چار ساڵی و برایێ وی كو وێنێ وی ب رێیا میدیایێن جیهانێ دونیا هه‌ژاندی موخابن كاروانێ خه‌ندقینا زارۆكێن مه‌یێن كورد ب دایبابێن خوه‌ڤه‌ یا به‌رده‌وامه‌ و حه‌تا ڤان رۆژان ب ده‌هان كه‌سێن دی ژ زارۆ و مه‌زنا گیانێ خوه‌ د ناڤ پێلێن ئیجه‌ دا ژ ده‌ستدان، یا ژ هه‌میان دلته‌زینتر خێزانه‌ك ژ زاخۆ كو پێنج زارۆ ب بابێ وانڤه‌ گیانێ خوه‌ د ڤێ ده‌ریایێ دا ژ ده‌ستدان.
خواندنه‌ك كورت بۆ ده‌ركه‌تنا ڤان وه‌لاتیێن مه‌ نه‌خاسمه‌ ژ هه‌ردو باژێرێن دهۆك و زاخۆ، مه‌ هه‌ر د ڤێ نڤێسینێ دا ئاماژه‌ پێكر كو هندی ئه‌و كۆچبه‌رن ئه‌ڤێن ژ ئه‌فریقیا بۆ به‌ر ب ئه‌ورۆپا دچن ب رێیا ئسپانیا پرانیا وان ژبه‌ر ئه‌گه‌رێن ئابوورینه‌ و قورتالبوون ژ برسا ئه‌فریقیایه‌، ئه‌رێ وه‌لاتیێن مه‌ ژ ئه‌گه‌را چیه‌؟ ئه‌گه‌ر چاڤهویریه‌كێ بكه‌یه‌ ل سه‌ر كاودانێن هه‌رێما كوردستانێ بۆ ٢٧ سالێن بۆری دێ بینی هه‌ر چه‌نده‌ پێشكه‌فتنه‌ك ب سه‌رڤه‌یی ل به‌رچاڤ دیاره‌، لێ ژ سه‌ده‌ما نه‌ دادپه‌روه‌ریا د دابه‌شكرنا سامان و سه‌روه‌ت و دامه‌زراندن و پۆسته‌یاندا و نه‌ رێزگرتن ل مافێن تاكه‌كه‌سی یێن وه‌لاتیان و گه‌هشتیه‌ وی راده‌ی هه‌میان د ناڤ ده‌سهه‌لاتێ بخوه‌ژی دا دانپێدان ب هه‌بوونا گه‌نده‌لیێ كریه‌ بێی كه‌سه‌ك دانپێدانێ بگه‌نده‌لیا خوه‌ بكه‌ت، ئه‌ڤه‌ بووینه‌ ئه‌گه‌ر خه‌لك بێ ئومێد ببیت ژ سیسته‌مێ سیاسی و حوكمرانیێ ل هه‌رێما كوردستانێ.
له‌و ئه‌گه‌را خه‌لكی نه‌ كێشه‌یێن ئابووریه‌ و ره‌ڤین ژ مرنا برسێیه‌ و تێركرنا زكی یه‌ وه‌كو ل ده‌ڤ گه‌لێن ئه‌فریقی به‌لكی كێشه‌یا سه‌ره‌كی سیاسی نه‌ خاسمه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م بزانین گه‌له‌ك ژ وان وه‌لاتیان ب هزاران دۆلار كرینه‌ د ده‌ستێن قه‌چاغچیان دا تنێ ئاڤا ئیجه‌ ده‌رباز كه‌ن. ل ڤێره‌ دو خالێن دی ژی یێن گرنگ هه‌نه‌ ب دیتنا من بته‌نشت ئه‌گه‌رێن سیاسی، ئه‌وژی مخابن پشتی بۆرینا بیست و حه‌فت سالێن ره‌به‌ق دسهه‌لاتا كوردستانێ ب هه‌می حزبێن خوه‌ڤه‌ نه‌شیایه‌ چاره‌سه‌ریه‌كێ بۆ هه‌ردو سیسته‌مێن فێركرن (تعلیم)ێ و ساخله‌می (صحه‌)ێ دا ببینن و قه‌یرانێن ڤان هه‌ردو سیسته‌مان چاره‌سه‌ر بكه‌ن. ل دووڤ سه‌ربۆرا من بۆ سالێن درێژ ل ئه‌ورۆپا نه‌خاسمه‌ ل بریتانیا گه‌هشتمه‌ وێ رازیبوونێ كو هه‌ر ملله‌ته‌كی ناسناما خوه‌یا ب هێز هه‌یه‌ ب هه‌بوونا سیسته‌مه‌كێ فێركرنێ و یێ ساخله‌میێ یێ باش و سه‌ركه‌فتی و هه‌ر وه‌لاته‌ك دێ ناسناما خوه‌ ژ ده‌ست ده‌ت ب لاوازیا ڤان هه‌ردو سیسته‌مان.
له‌و دێ بێژم ئه‌و كه‌سێ هه‌می زارۆیێن خوه‌ بده‌ته‌ رێیا مرنێ ب دیتنا من لۆمه‌یی، لێ ناهێنه‌ كرن چونكی وی دڤێت ژیانه‌كا ساخله‌م بۆ زارۆیێن خوه‌ دابین بكه‌ت دا خۆشیێ ب ژیانا خوه‌ ببه‌ت، ئه‌وی دڤێت زارۆیێن خوه‌ ببه‌ته‌ خواندنگه‌هه‌كی هه‌ر چه‌نده‌ د ناڤ بیانیان ژی دا بیت، به‌لێ ملێ كورێ وی ب ملێ كورێ وه‌زیره‌كی ڤه‌ بیت ل سه‌ر ئێك مێزه‌ و ئێك پولا خواندنێ و پێدڤی نه‌كه‌ت یێ ده‌وله‌مه‌ند بیت حه‌تا زارۆیێن خوه‌ بشێت ببته‌ خواندنگه‌هه‌كا ئه‌هلی، چونكی هه‌می خواندنگه‌ ل وان وه‌لاتان د سه‌ركه‌فتی نه‌ و هه‌می مافێن قوتابیان دپاراستی نه‌. دیسا ئه‌و وه‌لاتیێن قه‌ستا ده‌رڤه‌ دكه‌ن بشێن بێ به‌رامبه‌ر چاره‌سه‌ریا ئێشێن خوه‌ یێن جه‌سته‌یی بكه‌ن بێی ل ده‌فته‌رێن دولاران بگه‌ریێن حه‌تا نیشته‌گه‌ریه‌كێ بكه‌ن. مخابن ئه‌ڤرۆ ل كوردستانێ كه‌سه‌ك بێ ده‌رامه‌ت پێدڤی نیشه‌گه‌ریه‌كا گولجیسكه‌كێ بیت ئه‌گه‌ر مه‌زاخا وێ گولجیسكێ نه‌بیت دڤێت خوه‌ ل هیڤیا مرنێ بگریت. ئه‌ڤه‌ ژلایێ ساخله‌می، ژلایێ فێركرنێ و زانستی ڤه‌ ژی، مخابن ئه‌م خودانێن خوه‌ و هه‌رێمه‌كێ بین ب ده‌هان زانكۆ و په‌یمانگه‌ مه‌ هه‌بن و وه‌لاتی هه‌بن كور و كچێن پێشمه‌رگه‌ها چ شه‌هید بن یان ژی دساخ بن د سه‌نگه‌رێن به‌رگریێ دا ژ دوژمنی، زارۆیێن وان شیان نه‌بن بچنه‌ ڤان جهێن فێركرنێ؟! ئه‌ڤرۆ ب هزاران قوتابیێن مه‌ یێن ده‌رچوو خوه‌نیشادانان بكه‌ن چونكی دزانن خودانێ حه‌شتیێ ژی ل په‌یمانگه‌هه‌كێ ناهێته‌ وه‌رگرتن و ئاییندێ وی پیڤانا جاددا و روونشتنا چایخانا و كێشانا نارگیلا بیت؟! له‌و موخابن ئه‌گه‌ر رێڤه‌برنا سیاسه‌تێ و چاڤدێریكرنا ملله‌تی ب ڤی ئاوای بیت كاروانێن مرنێ به‌ر ب ده‌ریا ئیجه‌ دێ د به‌رده‌وام بن و قێژینا ئالانی دێ هه‌ر یا دوباره‌بیته‌ ڤه‌ و ده‌نگڤه‌دانا قێژینا وان دی د ناڤ پێلێن ده‌ریایدا نقۆم بن. چ وه‌لاتیات نه‌ ڤێت ئاخا شرین بهێلن و به‌رب كۆچبه‌ریێن نه‌ شه‌رعی و نه‌ یاسایی بكه‌ڤن كو ئه‌و كۆچبه‌ری دژی هه‌می یاسایێن نێڤده‌ولی و یێن ناڤخوه‌یێن وان وولاتانه‌ ئه‌ڤێن قه‌ست دكه‌نێ به‌لێ گه‌له‌ك مرۆڤ مرنێ ددانینته‌ به‌راهیا ژیانه‌كا بێ ئومێد.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com