متین وەرمێلی

ڕۆژا جیهانی یا زمانێ دایكێ دكەڤیتە ٢١ شواتێ. ئەڤ ڕۆژە ژ لایێ ڕێكخراوا یۆنسكۆ (UNESCO) ڤە ل سالا ١٩٩٩ هاتە ڕاگەهاندن و بۆ جارا ئێكێ‌ ل سالا ٢٠٠٠ هاتە ساخكرن.
• چیرۆكا ڤێ ڕۆژێ: ئەڤ ڕۆژە هاتییە دیاركرن بۆ بێرهاتنا قوتابیێن وەلاتێ بەنگلادیش، یێن كو ل ساڵا ١٩٥٢ێ هاتینە كوشتن ژبەر كو داخواز دكر زمانێ وان (بەنگالی) ببیتە زمانەكێ فەرمی.
زمانێ كوردی، سەنگەرێ مان و نەمانێ
١. زمان وەك ئامرازێ خەباتێ
بۆ گەلێ كورد، زمان بتنێ ئامرازەكێ ئاخفتنێ نەبوویە، بەلكو مەزنترین «سەنگەرێ بەرگریێ» بوویە. د درێژاهیا مێژوویێ دا، هەمی هەولێن داگیركەران بۆ ژناڤبرنا زمانێ كوردی بووینە، چونكی وان دزانی: «كوشتنا زمانێ مللەتەكی، كوشتنا هەمی مێژوو و پاشەڕۆژا وی یە.» لێ گەلێ كورد ب تێكهەلبوونا خوین و مرەكەبێ، ڕێ نەدا ئەڤ چرایە بڤەمریێت.
٢. ستەما دوژمنی: شەڕێ دژی پەیڤێ
داگیركەران ب هەمی شێوەیێن دڕندانە شەڕێ زمانێ كوردی كرییە:
• قەدەغەكرنا فەرمی: د چەندین قۆناغان دا، ئاخفتن ب زمانێ كوردی ل جهێن گشتی و فەرمی ببوو «تاوان»، و هەر كەسێ ب زمانێ دایكێ ئاخفتبایە دهاتە زیندانكرن و ئەشكەنجەدان.
• گۆهوڕینا ناڤان: هەولدان بۆ عەرەبكرن و تورككرنا ناڤێن گوند، چیا، و باژێڕێن كوردستانێ (وەك هەولێن گۆڕینا ناسنامەیا دەڤەرێن مە).
• سۆتاندنا پەرتووكان: چەندین جارا كتێبخانەیێن كوردی هاتینە سۆتاندن دا كو نەوەیێن نوی چ تشتەكێ ل سەر ڕەسەنایەتییا خۆ نەزانن.
٣. خەباتا كوردان بۆ زیندی مانەڤا زمانی
ل هەنبەر ڤێ ستەمێ، خەباتەكا مەزن هاتەكرن كو چ كێمتر نەبوو ژ خەباتا چەپەری:
• قوتابخانەیێن نهێنی: دەما زمان قەدەغە بوویی، د ناڤ ئەشكەفت و ژێر زەمین و مزگەفتان دا، مامۆستا و زانایێن كورد ب نهێنی نڤێسین و خویندنا كوردی فێری زارۆكان دكر.
• شۆڕش و زمان: هەر شۆڕشەكا كوردی، دگەل خوە چاپخانەیەك و ڕۆژنامەیەك هەبوو (وەك گۆڤارا هەوار و ڕۆژنامەیا كوردستان)، دا كو پەیڤا كوردی ب ئازادی بگەهیننە هەمی ماڵان.
• خەباتا زیندانان: زیندانیێن كورد د بن گرانترین ئەشكەنجەیان دا، ب هەلبەست و سروودێن كوردی بەرسینگا جەلادان دگرت، و زمان دكرە هێز بۆ خۆڕاگریێ.
٤. بەرەڤ زمانەكێ ستاندارد: سەركەفتنا دوماهییێ
ئەڤڕۆ ئەركێ مە یێ نەتەوەیی ئەوە كو ڤێ خەباتێ بگەهینینە ئەنجام ب ڕێكا «ستاندارتكرنا زمانی»:
• ئێكگرتنا ڕێزمانێ: پێدڤییە ئەم ژ چارچووڤەیێ زاراڤەیێن دەڤەركی دەركەڤین و بەرەڤ ڕێزمانەكا یەكگرتوو بچین كو هەمی كورد تێدا كۆم ببن.
• میدیا و زانكۆ: بكارئینانا زمانەكێ بلند و ئەكادیمی د ڕاگەهاندن و ناڤەندێن زانستی دا، دا كو كوردی ببیتە زمانێ زانست و تەكنەلۆژیایێ.
• پاقژكرنا زمانی: لادانا پەیڤێن بیانی یێن كو داگیركەران ب زۆری ئێخستینە ناڤ زمانێ مە و زیندیكرنا پەیڤێن ڕەسەن یێن كوردی.

مەتین وەرمێلی

سینەما ئێك ژ مەزنترین و كاریگەرترین جۆرێن هونەری یە ل سەر ئاستێ دونیایێ، ژبەر هندێ ژی گرنگیەكا زۆرا مەزن پێ دهێتەدان و پارەكێ مەزن ل درۆستكرنا فلمان دهێتە مەزاختن، و لسەر ئاستێ جیهانێ بەردەوام كار لسەر دروستكرنا فلمێن باشتر دهێتەكرن، كو بشێن سەرنجا خەلكەكی ل هەمی دونیایێ ڕابكێشن و بوویە بزنزەكا مەزن، كو هەڕ ئێكی دڤێت پەیاما خۆ تێدا بگەهینیت، ئەڤجا دیاركرنا كولتوور و دابونەریتان بیت، یان پێشكەفتنا تەكنەلوجیایێ بیت، یان دیاركرنا زولم و زۆریا دەستهەلاتەكێ بیت، یان دیاركرنا ئەڤینەكێ بیت، و ..هتد.
ئەم وەكو كورد ل هەر چار پارچێن كوردستانێ، ژ بەر وێ زۆلم و زۆری و سەركوتكرنا دوژمنێن مە لسەر مە دكر، دەرفەت نەدا جڤاكیا مە زۆی تێكهەلی هونەری ببیت و ب تایبەت سینەمایێ، ژبەر هندێ ژی بەردەستترین هونەر ل دەف مە ستران گۆتن بوو، و بەردەوام مە ب ڕێكا سترانێ پەیامێن خۆ و ئێش و ژانێن خۆ دەربرینە و گەهاندینە، ژبەر ڤێ ژی هەتا بەری چەند سالان ژی جڤاكێ مە ب گشتی ب شێوەیەكێ زۆرێ نەشاز و كێم بەرێ خۆ ددا سینەمایێ و ئەگەر ئێكی ڤیابا كەسەكی ئیهانە بكەت، دا بێژیتێ»تو سینەمایی» یان دێ تە كەمە سینەما، واتە خواندنەكا خەلەت بۆ هاتبووكرن.
بەلێ دگەل ئازاد بوونا باشورێ كوردستانێ ل سەرهلدانا سالا»١٩٩١» و پاشی ب هەرێمبوونا وێ ل سالا «٢٠٠٥»، و برەودانا حوكمەتێن هەرێما كوردستانێ یێن ئێك لدویڤ ئێكێ و گرنگیدان ب هەمی سێكتەرێن ژیانێ، هونەری ژی پێشكەفتن و پێشڤەچوونێن باش ب خۆڤە دیتن، و زۆر كار و چالاكیێن باش و ژ هەژی هاتن كرن و باشورێ كوردستانێ بو ناڤەندەكا بهێز یا هونەری، كو تێدا كەلتور و زمانێ كوردی پێشانی هەمی جیهانێ هاتەدان.
ئێك ژ وان كارێن مەزن ئێن سالانە ژ لایێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ڤە دهێتە ئەنجامدان، «فلمە ڤیستەڤالا دهۆك یا نیڤدەولەتیە»، ئەڤ سالە گەرا»١٢» سەركەفتیانە هاتە ئەنجامدان، ئەڤە ژی جهێ دلخۆشیێ یە، و شانازیەكا مەزن یا نەتەویە لسەر ئاستێ هەر چار پارچێن كوردستانێ، و ب تایبەت شانازیەكا مەزنە بۆ خەلكێ باژێرێ دهۆكێ ژبەر كو فلمە ڤیستەڤال بوویە كەلتور و مۆركەكێ تایبەت ب دهۆكێ ڤە، و ژ هەمی جیهانێ دهێن و تەماشەیی فلمێن كوردی دكەن= و فلمێن خۆ نیشا گەلێ مە ددەن.
زێدەباری هەمی كەم و كۆڕی و باشی خرابیێن خۆ، بەلێ فلمە ڤیستەڤالا دهۆكێ شیایە پەیوەندیەكا زۆرا ب هێز د ناڤبەرا هەر چار پارچێن كوردستانێ دا دروست بكەت، ئەڤە ژی ب ئێكگرتنێ و تەبایێ و ئێكرێزیێ دێ ب دوماهیك ئێت و ئەم هەمی تێدا د مفادارین و زێدەتر ب دابونەریتێن خۆ ل هەر چار پارچەیان ئاشنا دبین، زێدەباری ناسینا زێدەتر یا كولتوور دابونەریتێن وەلاتێن بیانی و ناساندنا هەبوونا خۆ وەك كورد.
ب هیڤیا هندێ حوكمەت و هونەرمەندێن كورد كارێن باشتر و مەزنتر و كاریگەرتر بكەن د بیاڤێن هونەری ب گشتی و ب تایبەت د سینەمایێ دا، ژبەر كو ئەم ژ چ گەل و نەتەوە و دەولەتێن جیهانێ د كێمتر نینین، بەلكو زمانێ مە كولتوورێ مە خەباتا مە ژ یا هەمی نەتەوەیان زەنگینتر و جوانتر و مەزنترە.

مەتین وەرمێلی

هەلبژارتن ئێك ژ مەزنترین مافێن هەڕ تاكە كەسەكینە د ژیانێ دا، نەخاسمە هەلبژارتنێن دیموكراسی و بێی گڤاش و فشار و دەستكاری و سەختەكاری.
د هەلبژارتنێن بۆری یێن پەرلەمانێ هەرێما كوردستانێ دا، مەزنترین ئومێدا هەمی دژە پارتیان ئەو بوو، كو هەلبژارتن دێ ژلایێ كومسیۆنا ئیراقێ ڤە ئێنە برێڤەبرن و دێ گورزەكێ كەمەرشكێن ب پارتی كەڤیت، ژبەر كو وەسا وێنە دكر، كو پارتی سەختەكاریێ دكەت و پرۆسێسا هەلبژارتنان بۆ بەرژەوەندیێن خۆ بكاردئینیت، بەلێ پشتی ئەنجامێن هەلبژارتنان ئاشكرابووین و هاتینە ڕاگەهاندن، ل شوینا دەنگێن پارتی كێم ببن، نێزیكی»٢٠٠»هزار دەنگان زێدەكرن، و ژبلی بولە بۆل و گازندەیان ئێدی چ ژ كەسێ نەهات، ژبەر كو كون ژ پاتەیی مەزنتر لێهات و د دەستێن وان دا ڕوونبوو. بۆ هەلبژارتنێن پەرلەمانێ ئیراقێ ئەڤێن دێ ل ڕێكەفتی»١١/١١» هێنەكرن، زێدەباری وێ ترسا مەزن یا لایەنێن دی ژ پارتی هەیی و بێ ئومێدیا د ڕەش ڕەشكا چاڤێن وان دا دهێتە دیتن، پارتی ب شێوازەكێ جیاواز بانگەشەیێ دكەت و حالێ وان یێ كریە حالێ زەمبیل فرۆشی، ژبەر كو د هەمی هەلبژارتنێن بوریدا لایەنێن سیاسی هەتا ب پارتی ژی ڤە، سۆز ددان خەلكی، بەلێ ئەڤە دو هەلبژارتنە پارتی سۆزا نادەت و نابێژیتە خەلك و دەنگدەرێ خۆ ئەز دێ بو هەوە فلان خزمەتگوزاریێ یان كاری كەم، بەلكو ب ڤەكرنا پرۆژەیان بانگەشەیێ دكەت و دبێژیت ئەڤە مە كر، ژبەر هندێ ژی خەلكێ كوردستانێ و ئیراقێ شاهدیێ بۆ هێزا پارتی، دلسۆزیا پارتی، تێگەهێن پارتی بۆ پێشكەفتن و پێشڤەبرنا وەلاتی ددەن و ئێدی یێ ژ مۆدێلا دانا سۆزان تێربووین، ژبەر ڤێ ژی هەلبژارتنا پارتی، ئەو هەلبژارتنا دروستە یا وژدانا مرۆڤی ئارام دكەت و ب پشتراستی ڤە، مرۆڤ دەنگی ددەتە پاراستنێ و ئاڤەدایێ و پێكڤەژیانێ و خۆراگریێ و وەلاتپارێزیێ.
هەڕ ئەڤەیە، دوژمنێن پارتی تەنگاڤ كرین و ب هەمی شیانێن خۆ هەولا ڕاوستاندنا پارتی ددەن، بەلێ پارتی گۆتیە هەمیان»هووین ناتوانن مە ڕاگرن»، ژبەر دەنگدان ب لیستا»٢٧٥» دەنگ بەردەوامیدانە ب كاروانێ ئارامی و ئاڤەدانی و پێشكەفتنا هەرێما كوردستانێ و بەرەڤانیكرن و ستاندنا مافێن خەلكێ كوردستانێ یە ل بەغدا.

مـەتـین وەرمێلـی

«پارتی دیموكراتی كوردستان» ئەو حزبا ل ڕێكەفتی»١٩٤٦/٨/١٦»ـێ، ژ ئەنجامێ زولم و زۆڕداریا دوژمنێن كوردستانێ و ئەو هەوا مەزن یا ژ بۆ قڕكرن و ژ ناڤبرنا ناسنامەیا مللەتێ كورد هاتینە دانان، كو پشتی چەندین بزاڤ و شۆرشان، ل دژی وان هەمی پیلانان، ل سەر دەستێ بابێ ڕوحیێ نەتەوا كورد» مەلا مستەفا بارزانی»، هاتە دامەزراندن.
واتە دامەزراندنا «پارتی»، بوو داینەمویێ درۆستكرنا هەستا نەتەوەی، ل سەر ڕێبازا «بارزانیێ نەمر»، ل هەر چار پارچەیێن كوردستانێ.
و «پارتی» بو درێژەپێدەرا وان بزاڤ و شۆرشێن بەری خۆ، یێن سەركردە و خەلكێ كوردستانێ ل هەڕ چار پارچان ل دژی دوژمنی ئەنجامداین.
یا پارتی ژ هەمی وان حزێن بەری خۆ و پشتی خۆ جودا دكەت ئەوە، كو پارتی د چ رەوش و بارودۆخەكی دا دەستبەرداری هەبوون و مافێن مللەتێ كورد نابیت و خۆ رادەستی فشار و پیلانگێریێن دوژمنی ناكەت و خودان ئیرادەیەكا پۆلاینە و شیایە ببیتە قوتابخانەیا كوردایەتیێ، ژبەر هندێ ژی گرنگ و پێدڤیە پارتی بین، دا خۆدانێن سیفەتێن كوردایەتیێ بین، كو چەند خالەكان دێ باس لێ‌ كەم؛
* خالا ئێكێ، گرنگە پارتی بین، دا بشێین دلسۆزێن وەلاتێ خۆ بین، ئەز باوەرناكەم د ناڤ پارتی دا هەبن بشێن خیانەتا نەتەوایەتی بكەن و هەولا بێهێزكرنا كوردستانێ و بهێزكرنا دوژمنی بدەن و وەكی حزب و لایەنێن دی دەستێ دوژمنی بگرن و ڕێكێن داگیركاریێ و لاوازكرنێ نیشابدەن، نموونە ژی دزۆرن و مە ب چاڤێ سەرێ خۆ دیتینە.
* خالا دووێ، گرنگە پارتی بین، دا ل بەرامبەر دوژمنی د خۆڕاگربین، پارتی د هەمی كاودان و بارودۆخەكی دا، خۆ ب خودانا قەزییا نەتەوەیی زانیە و چ جارەكێ ل سەر ماف و پاراستنا خەلكێ كوردستانێ ل بەر دوژمنی نەدانایە، ژ بەر ڤێ ژی گرنگە پارتی بین، دا بشێین د خۆڕاگربین بەرامبەر وان هەمی فشارێن دوژمنی یێن دڤێن ب رێكا وان مە وەكو نەتەوە پێ لاواز بكەت، نموونە ژی كێشا نوكە یا مووچەیی، ئەگەر ئەم پارتی نەبین و دلسۆز نەبین و د خۆڕاگر نەبین، حزب و لایەنێن دی یێن هەمی بزاڤان دكەن دوژمن ب ڤان فشاران هەرێما كوردستانێ لاواز بكەت، و هەتا ژ ناڤبرنا ڤی قەوارێ دەستووری ئەوێ ب خوینا هزارەها قەهرەمانان هاتیە دەست، بەلێ د بەرامبەر دا، گرنگیا پارتیبوونا مە، پشتەڤانیا مە خۆڕاگریا مە دێ دوژمن نەچار بیت دانپێدانێ بكەت و كوردستان چیتە د قووناغەكا دی یا گەلەك یا مەزن و گرنگ، ژبەر كو خەلكەكێ دی ئەو ئیرادە و خۆراگری نینە، و ل دەمەكێ نێزیك دێ دیاربیت ئەڤا ئەز دبێژم، دەما هندەك فشارێن كێم دوژمن دكەڤیتە سەر چۆكان و ژ ناڤ دچن.
* خالا سیێ، گرنگە پارتی بین، دا بشێین مرۆڤ دۆست بین و دویر بین ژ شرڤێنیا نەتەوی و مەزهەبی و ئۆلی، ژبەر كو د درێژاهیا دیرۆكا كوردی دا و ب تایبەت ژ دامەزراندنا «پارتی دیموكراتی كوردستان»، و تا نوكە، كار ل سەر پێكڤەژیانێ كریە و شیایە ئەندام و لایەنگرێن پارتی و جڤاكێ كو پارتی لێ دەستهەلاتێ دكەت، پێكڤەژیانەكا توخ ژ هەمی ئایین و نەتەوە و مەزهەب و ئۆلێن جیاواز درۆست بكەت، بێی هەبوونا هیچ ئاریشەیەكێ، كو ل هەمی دەڤەرێن ئیراقێ و هەتا وەلاتێن جیران ژی جیاوازیەكا زۆر هەیە و بوویە شانازیەكا مەزن ل سەر ئاستێ نەتەوایەتی و ب تایبەت پارتی وەك حزب و خەلكێ ئیراقێ ب خۆ وێ شاهدیێ ددەن، ژ بەر ڤێ ژی گرنگە پارتی بین و پتر كار ل سەر ڤێ خالێ بكەین.
* خالا چارێ، گرنگە پارتی بین، دا بشێن بۆ وەلاتێ خۆ فیداكار بین، ب درێژاهیا دیرۆكا پارتی هیچ جارەكێ ب خیانەت چەپەرێن بەرگریێ چۆل نەكرینە، ئەڤە ژی ئەو خالا ژ هەمیان بهێزترە یا پارتی د مەیدانا خەباتا نەتەوایەتی دا ژ هەمی حزب و لایەنێن دی جیاواز دكەت و مەزنترین شانازیە، كو مرۆڤ بێژیت ئەز پارتی مە و گرنگە پارتی بین، دا بشێین خودانێن ڤێ خالا ب هێزبین د كەسایەتیا خۆیا نەتەوی دا و ب راستی پارتی ب چ لایەنەكێ كوردی و بیانی ژی نائێتە هەڤبەركرن، نموونە، شكاندنا ئەفسانەیا داعش و داستانێن پردێ و سحێلا، دەما حەشدا شەعبی ب جێشا ئیراقێ ڤە و ب تۆپچیێن ئیرانێ ڤە و پشتەڤانیا حزبوللا یا لوبنانی و چەكدارێن سووری ڤە، سەنگەر چۆل نەكرن و وانەیەكا مێژوویی نیشا وان دا.
* خالا پێنجێ، گرنگە پارتی بین، دا كو بشێین كار بۆ پاشەرۆژێ بكەین، پارتی ئەو هێزە، یا كو دویر بین و كار بۆ ئاڤاكرنا دەولەتا كوردی دكەت، و ل ژێر هیچ فشار و گڤاشتنەكێ پاشگەز نەبووی و نابیت، ژ بەر كو پارتی خۆ ب خودانا دۆزا كوردی دزانیت و هەبوونا زمان و كولتوور و نەتەوا كورد و بهێزبوونا وان گرێدایی هەبوون و بهێزبوونا پارتی یە، ژ بەر كو تاكە هێزا كوردیە شیایی پێگەهێ خۆ ل سەر ئاستێ كوردستانێ و ئیراقێ و نیڤدەولەتی ب هێز بكەت و بپارێزیت و كارێ وێ و خەباتا وێ ل رابردووی و ل ئایندەیی پاراستن و ئاڤاكرنا كوردستانێ یە، ئەڤە ژی ئێك ژ وان شانازیایە یێن مرۆڤ ب پارتیبوونا خۆ دبەت و گرنگە پارتی بین، دا بشیێن پاراستنێ ل سەر زمان و كولتوور و نەتەوا خۆ بكەین و پەرەسندنێ پێ بدەین.
*خالا شەشێ، گرنگە پارتی بین، دا كاروانێ ئاڤەدانیێ نەڕاوستیت، پارتی ئەو هێزە یا سەلماندی، كو ل چیایی و ل باژێری ژی بشێت شۆرشان بكەت، كو پشتی شۆرشێن ئیلۆلا مەزن و گولانا پێشكەفتنخواز و خرابكرن و ژناڤبرنا ب هزارەها گوندێن كوردستانێ ژ لایێ دوژمنێن كوردستانێ ڤە، پارتی شیایە شۆرشان د ئاڤاكرنا كوردستانێ دا بكەت و كوردستانێ د ئاڤاكرنێ دا سەد سالان ببەتە بەری پارێزگەهێن ئیراقێ، كو رۆژانە خەلكێ ئیراقێ ب ڤیدیۆیان هەڤبەریا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ دكەن، چ ئاڤاكرن چ پاقژی چ ئێمناهی و هەتا دوماهیێ، ئەڤە زێدەباری وێ زۆرداریا حوكمەتێن ئیراقێ ل كوردستانێ كرین و دكەت، وەكو بڕینا بۆدجەیی و نە فرێكرنا مووچەیی و رێگریكرن ل فرۆتنا نەفتێ و درۆستكرنا هزار و ئێك ئاریشەیان ل بەر ئاڤاكرنێ و پێشكەفتنێ.
* خالا حەفتێ، گرنگە پارتی بین، دا خودان بیر و باوەرێن نەتەوایەتی بین، ئەو خالا نوكە دوژمن ژ هەمیان پتر كار ل سەر لاوازكرنا وێ دكەت د جڤاكا كوردی دا، ژبەر كو هەر دەما بیر و باوەرێن نەتەوایەتی نەمان هەوجەیی گرتنا چەپەران نینە، ئەم یێن هاتینە داگیركرن و جەنابێ «سەرۆك بارزانی» ژی تەكەزی ل ڤێ خالێ كریە، كو دوژمن ب هەمی هێزا خۆ ڤە یا كار ل سەر لاوازكرنا بیروباوەرێن گەنجێن مە دكەت، ب تایبەت ب رێكا ماددێن هۆشبەر، ژبەر ڤێ ژی گرنگە پارتی بین، ژبەر كو دارشتنا بیر و باوەرێن نەتەوی و دانانا رێبازا كوردایەتیێ ژ لایێ بابێ روحیێ نەتەوا كورد «بارزانیێ نەمر» ڤە بوویە و یێ ب درۆستی پارتی بیت، ناكەڤیتە ژێر كاریگەریا دوژمنی و دێ ب وان بیر و باوەران خەباتێ كەت، ل هەر جهەكێ لێ بیت.
ئەڤ خالێن من ل سەری گۆتین، دبێژنە مە، گرنگە ب هێزەكا پۆلاین، ئیرادەكا ب هێز و ب دلەكێ مەزن و مەژیەكێ ڤەكری سەرەدەریێ ل گەل هەمی وان ئاریشەیان بكەین یێن روی ب روی مللەتێ مە دبن و دا كو بشێین خودانێن ڤان خالێن بهێز بین، گرنگە ل دەستپێكێ پارتی بین و قوتابیێن رێبازا «بارزانیێ نەمر» بین، دا بشێین دلسۆزێن ئاخ و ئاڤ و وەلاتێ خۆ بین، ژ بەر كو هیچ جارەكێ دوژمنی دودلی ژ لاوازكرنا پێگەهێ هەرێمێ ژ خرابكرنا وەلاتێ مە و قڕكرنا مللەتێ مە نەكریە و ناكەت.

متین وەرمێلی

ل هەمی دونیایێ وەرزش ئێک ژ کارێن پێشینەیە یێن کو خەلکەکێ زور ب خۆڤە گرێددەت، ڤیانا خەلکێ بۆ وان یانەیێن پشتەڤانییا وان دکەن و ب تایبەت وان یاریزانێن دلخواز یێن یاریێ ب دلێ پشتەڤانێن خۆ دکەن ئێک ژ دیاردەیێن بەربەلاڤە، کو لسەر ئاستێ هەمی دونیایێ خەلکەک پشتەڤانیێ لێ دکەن، نموونە یانەیێن بەرشلونا، ریال مدرید و یارێزانێن ب ناڤودەنگ لیونێل میسی و کرێستیانۆ رونالدو، ئەڤە ژی ئەو کەڤالێ جوانە یێن خەلک حەز دکەن ببینن و هەڤرکیێن دژوار دروستببن و لایەنێ وان ب سەرکەڤن.
لێ تشتێ سەرنجا من ڕاکێشایی ئەز ڤێ گوتارێ بنڤێسم، یانەیا وەرزشی یا دهۆکێ یە کو ئێکەم یانەیە دبینم خەلکێ وێ ژبەر سەرکەفتنێن تیما یانەیا خۆ پتر ژ ڤیانا یانێ و ڤیانا وان یاریزانێن دلخوازێن سەرکەفتنێ بو تومار دکەن، عەشق و ڤیان و حەژێکرنا خۆ بو باژێرێ خۆ دەردبڕن، ئەڤە ژی گەلەکا سەرنجڕاکێشە و یانەیا دهوکێ شیایە ببیتە پرەکا مەزن و قایم یا ڤیانێ دناڤبەرا خەلکی و باژێری، کو هەڕ کەسەک شانازیێ ب باژێرێ خۆ دبەت، و پشتەڤانیا یانەیا خۆ دکەت.
تشتێ هێشتا سەرنجڕاکێشتر، دیارکرن و پێشچاڤکرنا جوانی و پاقژی و پێکڤەژیان و ئاڤەدانیا باژێرێ دهوکێ یە بو هەمی دنیایێ و یا ژ وێ ژی سەرنجڕاکێشتر و مروڤ پتر شانازیێ پێ دبەت، تێگەهشتن و رەوشەنبیری و رێزگرتنا پشتەڤانێن یانەیا دهۆکێ یە، ل پشتەڤان و مێهڤانێن یانێن دی و پاقژکرنا جهێن خۆ پشتی یاری ب دووماهی دئێت، ب تایبەت زمانێ دەربرینا هەستێ خوشیێ ل دەمێ سەرکەفتنان یان نەخوشیێ لدەمێ خوسارەتیان کو زور ب رێز هەستێ خۆ دەردبرن.
ب راستی یانەیا دهوکێ بوویە کەڤالەکێ گەلەکێ جوان و باوەرناکەم یانەیەکا دی یان باژێرەکێ دی هەبیت بشێت هەڤرکیا یانە و پشتەڤان و باژێری دهۆکێ بکەت، ژبەر کو هەرسێ لایەن بووینە هێزەکا مەزن و پشتەڤانیەکا پولاین بو ئێکودو، ب هیڤییا هندێ ل داهاتوویی کەڤالێن جوانتر و سەرکەفتنێن مەزنتر و ناسناڤێن باشتر ببەین و شانازیێن مەزنتر تومار بکەین.

مەتین وەرمێلی

ئیراق ئەو دەولەتە، یاكو ل سالا «١٩٢٢»ب زۆری ژ لایێ وەلاتێن زلهێزێن وی سەردەمی ڤە هاتیە چارچووڤەكرن و دامەزراندن، بێی خواست و ڕا و بۆچوونێن چ نەتەوە و ئۆل و مەزهەبەكی بهێنە وەرگرتن، ژ بەر ڤێ ژی هەڕ ژ دەستپێكا گرتنا حوكمڕانیێ ژ لایێ مەلكی ڤە، هەولا چەسپاندن و نەهێلانا هەمی لایەنەكی دا.
و ئەگەر ئەم ڤێڕا بێین چیێ پشتی مەلكی هاتی ژ وی خڕابتر بوویە و باشتر نەبوویە.
كورد ژی وەكو نەتەوە كەفتنە د وی چارچووڤەیێ سەپاندیێ وەلاتێن زلهێز دا ئەوێن ب ڕێككەفتنا بناڤێ «سایكس،پیكۆ» دەڤەر پارچەكری و كوردستانا مەزن ژی كەفتیە بەر چەقۆكا بێوژدانیا وان، و كوردستانا باشور ژی بوویە پارچەك ژ وێ دەولەتا بناڤێ ئیراق.
چ دەمەكی و چ هێزەكێ د ڤێ دەولەتێ دا نەشیایە خۆ دگەل دیموكراسیەتێ و پێكڤەژیانێ بگونجینیت، ب تایبەت دگەل نەتەوا كورد. ئەڤە ژی ڤەدگەریت ژ بۆ هندێ كو تێگەهێ وان تێگەهەكێ فاشیستە و شۆفێنیە و عەقلیەتەكا زۆرا توندرەو و دكتاتۆری هەیە ژ بۆ برێڤەبرنێ.
نەتەوا كورد ئەو نەتەوا بوویە قوربانا ڤێ دەولەتا چارچووڤەكری، د سەد سالێن بۆریدا ب هزارەها قوربانی ژ پێناڤی ئازادیێ داینە.
كورد پشتی ڕزگاریا ئیراقێ ژ دكتاتۆریەتا «سەدام حسێن»ی، شیان ببنە خودان هەرێمەكا سەربەخۆ و د دەستوورێ هەمیشەییێ ئیراقێ دا ماف و ئیمتیازاتێن خۆ جه گرتن.
ئیراق د نوكە دا خودان باشترین سیستەمێ حوكمرانیێ یە ل جیهانێ، بەلێ مخابن عەقلیەتا وان یا فاشیست و شۆفێنی و دكتاتۆری و خۆسەپێن نەهاتیە گوهۆرین، ب بۆچوونا من، ئەگەر دەستوور و پەرلەمان و چاڤدێریا نێڤدەولەتی نەبایە، دا رۆژانە مە گوهـ ل كوشتارێن ب كۆم بیت.
ژبەر كو عەرەب چ وەك سونە چ ژی شیعە نەشیاینە وێ عەقلیەتا گەنی بگوهۆرن ژ بوی عەقلیەتا ئێكودو قەبوولكرنێ و پێكڤەژیانێ و سیستەمێن دیموكراسی و فیدرالی.
ئەڤە ژی بەرێ وان ددەتە دروستكرنا هێزێن میلیشیات و گرۆپێن توندرەو و سیستەمێ لەشكری و خۆسەپێن.
ئەز باوەرم ئەگەر هەرێما كوردستانێ هێزا پێشمەرگەیی نەبا و شیانێن شكاندنا ساتێرێ پێشمەرگەیی هەبایە، دەمەكە كوردستان دا ژ لایێ وان ڤە یا داگیركری بیت.
بەلێ دیسا فاشیستیا خۆ ب رێكێن دی ل سەر مللەتێ كورد دچەسپینن، و رۆژەكێ بودجەیی دبرن، رۆژەكێ هێرش دكەن، رۆژەكێ هنارتنا نەفتا هەرێمێ ڕادگرن، رۆژەكێ ژی مووچێ فەرمانبەران دڕاستینن، ئەڤە هەمی ئەو كارن یێن ژ وان د هاتنە چاڤەرێكرن و بێ دودلی ئەنجامداین.
بەلێ د بەرامبەر دا ئەرێ دێ شێن ڤێ زولم و زۆرداریێ بەرامبەر هەرێما كوردستانێ بەردەوام كەن، ب بۆچوونا من نەخێر ژبەر كو د نوكەدا هەرێما كوردستانێ شیایە بناغەكێ بهێز یێ ئابۆری و لەشكری و دبلۆماسی دابمەزرینیت و پێش بێخیت.
ئەو ب تێگەهـێن خۆ یێن گەنی رۆژ بۆ رۆژێ بۆ دونیایێ دیاردكەن، كۆ ریفراندۆما هەرێما كوردستانێ یا سالا»٢٠١٧» ژبەر چ بوو.
ئەز باوەرم ئەگەر ئیراق ل سەر وان زۆرداری و خۆ سەپێنییێن خۆ یا بەردەوامبیت، ل سەر ئاستێ نیڤدەولەتی كارتا ریفراندۆمێ كاڕا ببیت، یان ڕێك ب هنارتنا نەفتا هەرێما كوردستانێ بهێتەدان و ئەو كارتا د دەستێن ئیراقێ دا بیننەدەر، كو ئەڤە د دەمەكی دایە، ئیراق ئێك ژ وان دەولەتێن ل ژێر ڕكێفا ئیرانێ یە و پشتی ژناڤبرنا هێزێن ئیرانێ ل لبنانێ و سووریێ گەڕا ئیراقێ یە و د بەرامبەر دا كورد هەڤپەیمانێن باشێن رۆژئاڤا و ئەمریكانە و وێ زۆرداریێ قەبیل ناكەن ژ بەر هندێ ژی ب بۆچوونا من سەرەرایی عەقلیەتا وان یا گەنی، بهایێ هندێ تێبگەهن، كو ئەڤ حوكمرانیا كێم و سەقەتا د دەستان دا مایی ب خۆ بهێلن و ماف و شایستەیێن كوردان بدەن، بەری كورد بریارا خۆ یا دوماهیێ و مال ئاڤاهیێ بدەن.