محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

ئالایێ كوردستانێ دێ مینیت ئەو خیڤەتا هەرە مەزن یاكو هەموو كوردان و ل ژێر سیبەرا ڤێ ئالایێ پیرۆز و رەنگین بزاڤا رزگاریخوازیا كوردان یا پڕ كار و خەبات و خوینا هزاران شەهیدێن هەردەم ساخ یێن رێڤەچوویێن، كو جهێ رێز و تەقدیرا مللەتێ كوردانە و پڕانیا خەلكێ جیهانێ، ئەڤجا بلا بەرە ب ئێكرێزی و تەڤایێ ڤە بچین و ئێك سەنگەرێ خۆڕستی دا بین ل ژێر و بن ڤێ خیڤەتا پیرۆز. هەژی ئاماژێ یە و گۆتنێ یە ل ٢٢/١/١٩٤٦ ل ژێر سیبەرا ڤێ ئالای كۆمارا كوردستان ل مهاباد ب سەرۆكاتیا پێشەوا قازی محەمەد هاتە راگەهاندن، ل ١٦/١٢/ ١٩٤٦. پشتی هەلوەشاندنا كۆمارا كوردستان ئالایێ كوردستانێ هاتە رادەستكرن ژلایێ پێشەوا قازی محەمەد ڤە بۆ دەستێ بارزانیێ نەمر مستەفا و گۆت، من كەس نەدیت وەكو جەنابێ تە یێ ئەمین و زێرەڤان ڤی ئالای بپارێزیت. سوپاس بۆ خودایێ مەزن دلۆڤان كو ئەڤرۆ ئالایێ كوردستانێ قودسییەتەكا مەزن یا هەی ل جەم مە هەمیان و یێ بەرز و بلندە. ئالایێ كوردستانێ ئالایەكێ میری و فەرمییە، ئێكە ژ رەگەز و بنەماێین دەولەتبوونێ یێن هەرە گرنگ و زندی، سیمایێ حوكمرانیێ و شارستانیێ و مێژوویەكا رەسەن كەڤنارە و ب ڤان رەنگایە، رەنگێ كەسك سروشت و ژینگەها كودستانێ یە، سۆر خوینا شەهیدێن كورد و كوردستانێ یێن سەربلند و قارەمان، زەر ئاگرێ نەورۆزێ یە، سپی ئاشتیخوازیا كوردان و تەناهیێ و رێز ل مرۆڤی و دەوروبەران. ب رێورەسمێن تایبەت دهێتە بلندكرن ب تایبەتی ل قوتابخانەیان و هەبوونا هۆزانەكا تایبەت بۆ قۆتابیان یا هۆزانڤانێ هێژا ئەلند مزۆری ـ ئالا مە ئالامە ــ توی نیشانا گەلێ مە ــ هەردەم بەرز و بلندی ــ بۆمە رۆژ و ئەلندی. ئەڤجا بلا كوردستان ل رۆژا ئالای بهێتە خەملاندن ب رەنگێن كەسك و سۆر و زەر و سپی و دێ مینیت ب ئانەهیا خۆدایێ مەزن و دلۆڤان و خەمخۆریا مللەتێ كورد یێ شەرەفمەند ب هەموو تەخ و جینان ڤە، سیمایێ حوكومرانیێ و شارستانیێ و هەردەم یێ پاراستی و چوكلاندی. جهێ سەرفەرازیێ و سەربلندیێ یە كو ڤی ئالای، ئالایێ كوردستانێ مێژوویەكا دویر و درێژ یا هەی ب هەبوونا ئالایێ خۆ كو دزڤریتە بەری زایینی, و ئەڤ چەندە ژی دهێتە ب ڤان پێزانینان سەلماندن، ئالایێ كاوەیێ ئاسنگەر دگۆتێ (دەرفیشی كافیانی) و هەروەسا ئالایێ دەولەتا (میدیا) ب رەنگێن كەسك و سۆر و سپی، و یێ كانزانیا (كانزانی) بەری سێ هزار سالان و یێ میرنشینان سۆران ١٨١٦ـ١٨٥٦ب رەنگێ رەش و سپی و یێ ئیمبیراتۆریا ساسان و یێ (سەلاحەدینێ‌ ئەیۆبی) و یێ میرنشینا بۆتان و ل سالا١٩٢٠ و ل باژێرێ ئیستەنبۆلێ كۆمەلا (رێكخراوێن كۆمەلایەتی) رابوو ب دزایین و ئامادەكرنا ئالایێ كوردستانێ بۆ جارا ئێكێ و ل دەڤەرێن رزگاركرین هاتە بلندكرن، ل دەمێ شۆرەشا ئاگری ١٩٢٧ـ١٩٣٠ب قومانداریا جینەرال ئیحسان نووری پاشا، ئالایێ شاهێ كوردستانێ ژ لایێ شێخ مەحموودێ حەفید هاتە بلندكرن ل سەربانێ (مزگەوتی گەورە) مزگەفتا مەزن ل سلێمانیێ ل ١٧/٩ /١٩٢٢ ب رەنگ كەسك د نیڤێ دا بازنەكێ سۆر و د نیڤێ دا وێنەیێ هەیڤێ. ل ١٧/١٢/١٩٤٥ ئالایێ كوردستانێ ل گۆرەپانا چارچرا ل مهابادێ‌ هاتە بلندكرن ب رێورەسمێن هەژی و ئامادە بوو ژمارەكا مەزن یا سەركردەیێن كوردان، ل گەل وان بابێ روحی یێ نەتەوا كورد بارزانیێ نەمر مستەفا، دگەلدا ٥٠٠ قارەمان. رۆژا ئالایێ كوردستانێ ١٧ كانوونا ئێكێ، پیرۆزبیت ل كورد و كوردستانیان، نەخشە ل هەرسال ب دلێن خۆش و شادی و دەستكەفتێین مەزن و نەتەوەیی و راگەهاندنا دەولەتا كوردی و خۆدایی مەزن و دلۆڤان هاریكارە.

محەمەد ئیبراهیم ئـامێدی

ریفراندۆم مافێ مللەتێ كوردە وەك هەموو مللەتێن جیهانێ، دەربرینەكا هەستیار و زندی دكەت ژ مافێ خۆ یێ رەوا و هەستا نەتەوا كورد ب تەڤایی و گشتی، یا دویر ژ لایەنیێ و حزبایەتیێ ب ئیرادەیا گەلێ كوردستانی. وەك بەرهەمێ رەنج و خەباتێ و رۆژێن سەخت و دژوار. كو بۆ ڤێ چەندێ و مەرەمێ و خەونا سەدان سالان، مە خۆ لێ گرتبوو و چاڤەرێ بووین، ئێكرێزیا كوردان د هەمی بیاڤان دا و پشتەڤانیا هەمی لایەنگەر و دۆستێن كوردان ل سەر ئاستێ جیهانێ، دێ دەنگێ دەولەتا كوردی وەك بنگەهێ ئاشتیێ و ئازادیێ و سەربەستیێ و پێكڤەژیانێ و لێبۆرینێ و دیموكراسیێ و سازی و پێگەهێن حوكمرانیێ ڤەدەت و ژەنن بۆ هەموو رەخ و لایێن جیهانێ. كو ئەم كورد ئاشتیخوازین ب گەل و پێشمەرگەڤە، جهێ رێر و ڤینا پڕانیا خەلكێ جیهانێنە، سەرەرای ئەوا رژێمێن ئیراقێ گەل مە كری و ب سەرێ مە ئینایی، رۆژەكێ كورد بەرانبەری وان كارێن ستەمكاریێ نەبوونە تیرۆرست، كەس نە كوشت، ئاڤاهی نەپەقاندن، د شەڕان دا ئێخسیر نە كوشتن، زۆرداری نەكر و نەبوونە ستەمكار، ب تنێ بەرگری ژ جان و مافێ خوە دكر، كو سەخلەت و شیمەت و رەشت و تیتال و بیر و باورێن كوردان درەسنن و مەزنترن ژ هەمیان، ئەڤرۆ مافێ مە كوردانە خۆدان دەولەت بین، كورد دیرۆك و شارستانینە ب هزاران سالان، هەژی دەولەتبوونێنە. كو ئەڤە سەرێ سەدان سالانە مللەتێ كورد، رویبار و جویێن خوینا هزاران هزار شەهیدێن نەمر یێن رێتین، ژ خوینا خورتە مێر و عەگیدان، ب دەهان شۆرش و داستان و سەرهلدانان و كارەساتان و رۆژێن قەرس و ب ترس و سەهم و كەلیژان، یێن ستەمكاریێ و زۆرداریێ، ژ كارێن تیرۆرێ و مشەختكرنێ و عەرەبكرنێ و ئەنفالێن رەش و كیمیا بارانكرنێ و هەوێن كرتنێ و سێدارەدانێ و گۆرێن كۆم و دەرڤەدەریێ و كارێن رەگەزپەرستیێ و شۆفنیێ ب پلان و دووڤچوونا و چاندن و بەلاڤەكرنا رەوشت و تیتال و كولتوورێ و رەشەنبیریا بیانی یێن رژێمێن دەستهەلات و حوكمدار، ژ داكیركەرێن كوردستانێ ناڤ تەخ و چینێن مللەتی دا و بەر ب مەسحكرنا ناسنامەیا كوردی و دەستڤەدانا جوگرافیا وار و مەسكەنێ با و بابیرێن كوردان، كو ئەڤ كارە و كارێن دی دهێن ب قركرنێ و جینۆسایدا كوردان بوو، لەورا ئەڤ هەمی چەندە ب بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی و خەبات و شۆرشەكا بەردەوام بوون، ل دژی وان كار و زۆرداریان، ب پارت و رێكخراو تەخ و جینێن مللەتی ڤە و تانوكە ژی ئەو بزاڤا پیرۆز یا بەردەوامە، پێخەمەت دەستڤەئینا مافێ خوە یێ رەوا و سەربەخۆیێ. هەمیان پێكڤە ل رۆژا ٢٥/٩/٢٠١٧ رۆژا ریفراندۆمێ گۆتی (بەلێ)، بۆ ریفراندۆمێ و راگەهاندنا دەولەتا كوردی ب رێژەیا (٩٣.٧٪) ئەنجامبوون، كو چەكەكێ هەردەم زندی یە، ئەڤجا بلا ریفراندۆم بمینیت ئەو زەنگا هەردەم دهێتە لێدان بۆ سەربەخۆیێ و مافێ رەوا.

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

كورد ب شۆرشا ئیلۆنێ یا پیرۆز رابوون ب قومانداریا بارزانیێ نەمر مستەفا، وەك شۆرشەكا تەڤایی و سەردەم ب تەخ و چین و نەتەوەیان ڤە و هەموو لایەنێن سیاسی و ئۆل و ئایینان ڤە هەتا عەرەب و توركومانان ڤە، ب درووشمێ بەرگریێ و خۆراگرتنا مللەتێ كورد و كوردستانیا و ئیراقێ. چریسكێن شۆرشا ئیلۆنێ ل ١١/٩/١٩٦١ژ ئەگەرێ هەلوەستێ شۆفینی و رەگەزپەرستی و ستەمكاریێ و دكتاتۆریەتیێ یێ دەستەكا حوكمدار ل گەل عەبدولكەریم قاسم سەرۆك كۆمارا ئیراقێ ل وی دەمی و ئەو دەستەك هۆكارێن نەجێبەجێكرنا سۆز و پەیمانێن داینە كوردان بۆ بەر ب كیانەكێ كوردی یێ دیمۆكراسی ڤە ل دووڤ سیستەمێ وی دەمی.
ب هەلكەفتا بیرەوەریا (شۆرشا ئیلۆنا پیرۆز، بلا هەردەم ببیتە سەربۆرەكا زندی و خورت بۆ ئێكرێزیا مللەتێ كورد ب پارت و لایەن و ئۆلان ڤە. كو رۆژا بەرخۆدانێ و هەلبوونا خەتیرا ئێكەمین شۆرشەكا كوردی یا سەردەم و پێشكەفتی، بلا ئەڤ بیرەوەریە هەمی رۆژێن سەخت و دژوار و تەڤایێ و جانفیدایێ و شەڕێن دژی ستەمكاریێ و دكتاتۆریەتێ و شكاندنا سەدان چەبەر و بنگەهێن دوژمنی و سەركەفتن و دەستكەفتیێن ڤێ شۆرشێ بهێنە بیرا مە هەمیان، ب رێز و نەوازشان ڤە بەژنا خوە بۆ شەهیدێن نەمر یێن ڤێ شۆرشا پیرۆز و تەڤایا شەهیدێن كورد و كوردستانێ دچەمینین. ئەڤرۆ ژی مللەتێ مە یێ شەرەفمەند یێ دلسۆزە و ب ئیرادەیە بۆ بدەستڤەئینانا مافێ خۆ یێ رەوا و خۆدانێ خوە و قارەمانایە و خورتە مێر و عەگید و پێشمەرگان و كەسانێن ب ناڤودەنگ د بیاڤێ خەبات و جانفیدایێ دا و بدەستڤەئینانا سەركەفتنان د گەلەك شەڕ و داستانان دا و سینگێ خۆ ژ گوللێن دوژمنی نەدایە پاش ل پێشیا ڤێ رێبازا پیرۆز سەرۆكێ خۆشتڤی مەسعود بارزانی و سەدان خورتە مێر و عەگیدێن كوردستانێ. شۆرشا ئیلۆنێ شۆرشەكا مەزن بوو و جهێ بەربەحس و خەبەر و دەنگوباسان و ڤەكۆلینا بۆ سەر ئاستێ ئیراقێ و جیهانێ، كو بەرهەمێ وێ رێكەفتنا ١١ ئادارێ بۆ سالا١٩٧٠. هەژی گۆتنێ كو سەرپەرشتیا ڤێ شۆرشا پبرۆز ژ لایێ پارتی دیموكراتی كوردستانێ ڤە بوو بارزانیێ باب مستەفا. هەمی پێكڤە د سەنگەرەكی دا بوون ب ئێك دل و جان و خوینا وان تێكەلی ڤێ خاكا پیرۆز بوو و ب ئەركێ خۆ یێ دلسۆز و خەمخۆر یێ نیشتیمانی و نەتەوەیی رادبوون.

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

رێبازا ٧٩ سالان رێبازا دویر و درێژ و پڕ رۆژێن سەخت و دژوار و قەیران و جانفیدایێ یە و شۆرەشا وەك شۆرەشا ئیلونێ‌ 1961 و گۆلانێ‌ ١٩٧٦و سەركەفتنێن مەزن و دەستكەفتیێن نەتەوەیی و رێككەفتنێن مێژوویی، وەك رێكەفتنا ١١ ئادارا سالا١٩٧٠ و خۆینا هزاران شەهیدێن سەربلند و هەردەم ساخ. وەك فلمەكێ‌ دیكیۆمێنت دهێتە دیتن, ب ١٤ كۆنگرەیان یێن هاتینە گرێدان. و ئێك ژ وێ‌ ستراتیژیا كوردستانێ‌ كو ئەڤرۆ ئەم ل ژێر ئالایێ‌ كوردستانێ‌ دژین و پەرلەمانێ‌ هەلبژارتی و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ و جڤاتا وەزیران و دەهان بزاڤ و چالاكێین دی. دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان بەری ٧٩ سالان ل 16 تەباخێ‌ سالا 1946 ب سەرۆكاتیا بابێ‌ روحی یێ‌ نەتەوا كورد بارزانیێ‌ نەمر (مستەفا)، پێنگاڤەكا مێژوویی و پێدڤی بوو ب مەرەما دانانا ئایدولۆژیەكا ستراتیژی یا كوردستانی د بەرژوەندیا مللەتێ‌ كوردی دا بیت ل ناڤا گۆرەپانا سیاسی دا ل دەڤەرێ‌، د ناڤ ژمارەكا مەزن یا رویدان و گوهۆرینێن جیهانی و جەنگا جیهانی یێ‌ ئێكێ‌ و دوویێ‌ و وان شۆرەشێن كوردی و سەرهلدان و داستانا ێین مەزن وپیرۆز . لێ‌ هێشتا رێك یا دویر ودرێژە و ئەرك و ئارمانج د زۆرن یا پڕ هیڤی و ئۆمێدێن دینە، یێن نەتەوەیی، سیاسی، جڤاكی، ئابۆری و دارایی. ئەڤجا بلا بیرەوەریا ٧٩ سالیا دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان، ببیتە هاندەرەك ژبۆ تەرخانكرنا هەمی بزاڤ و شیانان د هێلێن كار و خەباتێ‌ دا، ب روحەكا نوی و خوینەكا نوی د بزاڤا پارتی دا ل ژێر چاڤدێریا سەرۆكێ‌ هێژا مەسعود بارزانی سەرۆكێ‌ پارتی دیموكراتی كوردستان و بەر ب رۆژەكا گەشتر بۆ مللەتێ‌ مە یێ‌ كورد و بریارا چارەنڤیسێ‌ كوردان و هەردەم پرۆسێسا ریفراندۆمێ ل بیرا مە بیت و زندی بكەین. بلا بیرەوەریا ٧٩ یا دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ببیتە ئاگرەكێ‌ هەل و دژوار بەرانبەری رەگەزپەرست و شۆفینی و دكتاتۆڕان و قەیرانێن نوكە یێن سیاسی و ئابۆری و كوردستان هەر بمینیت بنگەهێ‌ ئاشتیێ‌ و ئازادیێ‌ و ئارامیێ و فرەحزباتیێ‌ و لێبۆرینا ئۆلی و ئایینی و تیرۆشكێن سەركەفتنێ‌ و دیموكراسیێ‌ لێ‌ ڤەدەن بۆ هەمی وەلایێن جیهانێ‌ وەك قوتابخانەكا رەسەن و تێكۆشەر یا كوردایەتیێ د هەمی واران دا.

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

سەرۆكێ ئێكێ یێ كۆمارا ئیراقێ (خ.ر) (عبد الكریم قاسم) داخواز ژ (بارزانیێ نەمر مستەفا) كر ژ ئێكەتیا سۆڤیێتا بەرێ بزڤریتەڤە ئیراقێ ژبۆ هاریكارییا شۆرەشا ١٤ تیرمەهێ بكەت، ئەڤجا ل دووڤ ڤێ داخوازیێ ل ٦/١٠/١٩٥٨بارزانیێ نەمر زڤری ئیراقێ دگەلدا ٥٠٠ پێشمەرگەیێن قارەمان و ب پێشوازیەكا گەرم و هەژی ڤە هاتە پێشوازیكرن ژلایێ هەموو تەخ و چین ولایەن و هۆز و ئایین وكەسان ڤە، كو ل مێژوویا ئیراقێ داچ جاران نەهاتییە ئەنجامدان، ب گەلەك درووشمێن نیشتمانی ڤە ب نموونە (هەر بژیت كورد و عەرەب رەمز لنیزال). بارزانیێ نەمر ل بەغدا ئاكنجی بۆ هەموو دەمێن خۆ تەرخانكرن ژبۆدەستڤەئینانا گەلەك ماف و دەستكەفتیان بۆ كوردان، وەك ١ـ ل دستوورێ ئیراقێ هاتە چەسپاندن ونڤیسین، كورد و عەرەب د وەلاتێ ئیراقێ دا هەڤپشكن.٢ـ پەسەندكرنا یاسا كارێ رێكخراوێن پارتێن سیاسی و یێن جەماوەری ب شێوازی فەرمی وئاشكەرا. ٣ـ یاسا چاكسازیا چاندنێ و نەهێلانا دەربەكیێ و ل سەر ڤێ چەندێ بارەگایێن پارت و رێكخراوا هاتنە ڤەكرن و دەست ب كار و چالاكیێن خۆكرن.
پشتی بۆرینا ماوەكی ل سەر شۆرەشێ، رژێما قاسمی بەرب دكتاتۆریێ ڤە چوو ب هەبوونا رەگەزپەرست و شۆفێنیان د هەیكەلێ كۆمارێ دا و ل سەر سیستەمێ رژێمێن بەرێ چوون ل گەل كوردان و ئەو سۆز و رێكەفتن ل گەل بارزانی گۆتین بۆ كوردان، جێبەجێ نەكرن، گەلەك هەول و بزاڤ ژ لایێ بارزانیێ نەمر و سەركردەیا كوردان ڤە هاتنەكرن، بۆ چارەسەكرنا هەموو ئاریشەیان ب زمانێ دیالۆگێ، ل ٢٠/١١/١٩٦١ و ب ناڤێ مللەتێ كورد و پارتی، یاداشتنامەك بۆ حوكمەتا ئیراقێ هاتە ئاراستەركرن، ژ ڤان بابەتان پێكهاتبوو:
١ـ ڤەكێشانا هێزێن سۆپایێ ئیراقێ، ئەوێن بۆ كوردستانێ هاتینە هنارتن و كارێن سۆپای نەهێنەكرن.
٢ـ ڤەكێشانا فەرمانبەرێن عمومی ئەوێن روۆلەكێ بەرز د رویدانێنن دوماهیێ دا هەیین.
٣.ـ زڤرینا وان فەرمانبەران ئەوێن ژ كوردستانێ هاتینە دوورئێخستن، بۆ جهێن وان یێن بەرێ.
٤.ـ دامەزراندنا سەركردەیێن دلسۆز ژ كوردان بۆ پۆستێن سەرەكی.
٥.ـ چەسپاندنا ماددێ (3) ژ دستوورێ ئیراقێ چەسپاندنەكا دروست.
٦.ـ پاقژكرنا هەیكەلێ حكومی ژ مرۆڤێن دژاتی بەرانبەری شۆرەشا ١٤ تیرمەهێ هەین.
٧.ـ بەر ب ئازادیێن دیموكراسی بۆ مللەتی و ڤەگوهاستنا ئیراقێ بۆ سیستەمێ دیموكراسیێ.
٨.ـ جێبەجێكرنا بریارێن كۆنگرەیێ مامۆستایێن كوردستانێ یێ سالا ١٩٦١ژ بۆ پێشڤەبرنا رەوشەنبیریا كوردی.
٩.ـ زمانێ كوردی بیتە زمانێ فەرمی ل هەموو دامودەزگەهێن فەرمی ل كوردستانێ.
١٠ـ ژنافبرنا شینوارێن رەگەزپەرستیێ، ئەوا ب حەقێ كوردان دئیت.
١١ـ هێلانا چاندنا رووەكێ تیتنێ ل ئەردێ چاندنێ یێ باش.
١٢.ـ راستڤەكرنا یاسا باجا ئەردی كود بیتە بارگرانیەك ل سەر جۆتیاری.
١٣.ـ د انان و ڤەكرنا پرۆژەیان ل كوردستانێ، كو دێ كونترۆلكرێ‌ ل سەر بێكاریێ كەت.١٤ـ نەهیلان و نەمانا گران نەرخی یا فاحش و لێدانا دەستێن بازرگانیێ ب قویتێ مللەتی دكەن.
لێ مخابن هەر چەندە ئەڤە نەداخوازیێن مەزن بوون. وەك هندەك مافێن پێدڤی بوون ل دووڤ وی دەمی، لێ بیرئانینا ناڤهاتی یا بێ ئەنجام بوو. عەبدولكەریم قاسمی ل جاتی زمانێ دیالۆگێ ل سەر ڤێ چەندێ و ئاشتیێ بكاربینیت، تیپێن سوپایێ ئیراقێ ڤرێكرنە كوردستانێ و ب تۆپ و فرۆكەیان كوردستان تۆپباران كر و باژێركێن كوردان سۆتن وخەلكەك ژخەلكێ مە شەهید و برینداربوون و دەرڤەدەربوون، ب مەرەما ژناڤبرنا شۆرەشا ئیلۆنێ كو ل ١١/٩/١٩٦١چریسكێن خۆ هەلدابوون و ڤەدان ل سەرانسەری كوردستانێ، لەورا چ ب دەستێ مللەتێ كورد نەما ژبلی بەردەوامبوونا شۆرەشا ئیلۆنێ كو ئەڤە بابەتەكێ دویر و درێژە د رێبازا خەباتا بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی دا.

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

ئەڤرۆ ئەم هەموو داخوازكرینە د ئێك سەنگەر دابین و بەر ب مۆكومكرنا ئێكرێزیا مللەتێ كورد و پاراستنا ئاسایشا نەتەوەیی و وان دەستكەفتیێن مە دەستخۆ ڤە ئیناین ڤە بچین و ل بیرا مەبیت وان رۆژێن سەخت و دژوار و وان كارێن نە مرۆڤایەتی ب سەرێ‌ مە كوردان هاتین و وان رویبارێن خوینێ‌ رێتین یێن هزاران شەهیدێن هەردەم سەر بلند و ساخ و بزاڤەكا دویر و درێژ ژ بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی، یا پڕ جانفدایی و خەبات و بەرگری و زێرەڤانی و بدەستڤەئینانا سەدان دەستكەفتیان، هەر ژ دامەزراندنا حوكمەتا هەرێما كوردستانی هەتا وان پێشكەفتنێن كەفتینە د هەمی بیاڤێن ژین و ژیار و كاراندان. كو ئەڤرۆ ئەم پێدڤی چارەسەریا قەیرانایە و بەرگریێ‌ ژ خاك وەلات و نیشتیمانێ‌ كوردستان بكەین.ب ئێك دل و جان راوەستین ل بەرانبەری رەگەزپەرست وشۆفینیان ئەوێن هێشتا ل سەر سیستەم و سیاسەتا رژێمێن بەرێ‌ سەرەدەریێ‌ ل گەل كوردان دكەن. كو هەمی كورد و كوردستانی یێن داخوازكرینە د ئێك سەنگەردا بن، ب ئێكرێزی و ئێك گۆتارا سیاسی، سەخمەراتی دەستڤەئینانا مافێ‌ خۆ یێ‌ رەوا و بەرگریێ‌ ژ هەر كارەكێ‌ پێدڤی و رویدانەكا پەیدا دبیت، كو ئاریشا برینا مووەیێ فەرمانبەران و خانەنشینان ئێكە ژ ئاستەنگان بۆ مە هاتیە دروستكرن ژ لایێ حوكمەتا فیدرال ڤە ل دژی هەمی یاسا و مافێ رەوا و وژدانا و ئەعرافان، بلا ئەم هەموو د ئێك سەنگەرێ‌ خۆرستی دا بین ل ژێر چاڤدێریاری و پەیامێن سەرۆكێ‌ خۆشتڤی رێزدار مسعود بارزانی و یافەرە هەمی ب زمانێ‌ دیالۆگێ‌ ئاریشەیان چارە سەركەن و هەمی لایەنێن سیاسی و یێن د شۆلەژێ‌ د بەرژەوەندیا مللەتێ‌ كورد دابن و جارەنڤیسێ‌ كوردان و پاشەرۆژەكا گەش و رێخستنا مالا كوردی ب روحەكا كوردایەتیێ‌ یا دویر ژ ناكۆكی و ململانا حزباتیێ‌ ب ئێك ئارمانج و هەلوەست ل ژێر ئالایێ‌ كوردستانێ‌ یێ‌ رەنگین، و سروودا نیشتیمانی یاكوردی (ئەی رەقیب) و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ و وان دەستكەفتیان كو ب خوینا هزاران هزار شەهیدان یێن هاتین و ئەم هەموو پاسەوان و زێرەڤانێن ڤی سەنگەرێ‌ خۆرستی بین دا پێكڤە بگەهینە مافێ خۆ یێ رەوا.

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

رۆژنامەڤانی وەك شۆرەشەكێ یا هەلدەت و ئاستێ كار و خەباتێ یێن بەرز و بلند بن د خزمەتا گەل و خاك وەلات و پێكڤەژیانێ دا و گەشەپێدانێ و مافێ رەوا وسەربەخۆیێ، كو ٢٢/٤/١٨٩٨رۆژەكا هەردەم یا گەشە و خۆرتە ل جەم مللەتێ مە وەك رۆژا رۆژنامەڤانیا كوردی رۆژا دەرچوونا ئێكەمین رۆژنامە یا كوردی ب ناڤێ كوردستان بەری ١٢٧ سالان، سەر ل دەستێ مقداد مەدحەت بەدرخان ل قاهرە پایتەختێ كۆمارا مسرێ ل وی دەمی. ئەڤرۆ ب هەبوونا هەموو ئامیرەیێن رۆژنامەڤانیا سەردەم و تەكنۆلۆجی د هەمی بیاڤ و واران دا هەر ژ چاپەمەنیان و مایكێ هەتا دام و دەزگەهێن راگەهاندنێ و كەنالێن تەلەفزیۆنێ و ئەنترنێتێ و سەدان رۆژنامە و هزاران كۆڤار یێن دهێنە دەرئێخستن ل سەر ئاستێ كوردستانێ و ل پتر ژ ٢٥ دەولەتان ژی ل جیهانێ بزاڤ و خەبات بەردەوامن د ڤی بیاڤی دا، كو ئەڤنە هەمی یێن بەردەستێن خواندەڤانان و وەلاتیێن خۆشتڤی، كاروانێ رۆژنامەگەریێ یێ بەردەوامە هیڤیدارین د خزمەتا كارێن گشتی و نەتەوەیی و دامەزراندنا دەولەتا كوردی دا بن وەك مافێ رەوا یێ مللەتێ كورد. ب هەلكەفتا ١٢٧ سالڤەگەرا رۆژا رۆژنامەڤانیا كوردی ب رێز و نەوازش ڤە خۆ بۆ شەهیدێن كوردستانێ دچەمینین، سلاڤێن شۆرەشڤانی بۆ پێشمەرگێن قارەمانو جوانترین پیرۆزباهی بۆ هەمی رۆژنامەنڤیسێن كوردستانێ. بلا بیرەوەریا ١٢٧ بیتە هاندەرەكێ ئەكتیف بۆ بلندكرنا ئاستێ هۆشەمەندیا مللەتێ كورد یا نەتەوایەتی بۆ ئێكرێزی و ئێك گۆتارا سیاسی و ئێك هەلوەستێ نەتەوەیەتی ب پەیڤا رەسەن و پێنڤیسێ ئازاد، پیرۆزبیت ئەڤ بیرەوەریە ل (٧٢) ملیۆن كورد ل سەرانسەری جیهانێ، نەخشە ل هەر سال ب سەركەفتنێن مەزن و مێژوویی و ب خۆشی و شادی ل ژێر سیبەرا ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز و سروودا نیشتیمانی (ئەی رەقیب) و چاڤدێریا سەرۆكێ هێژا و خۆشتڤی رێزدار مەسعود بارزانی و خۆدایێ مەزن و دلۆڤان هاریكار بیت.

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

ل دەستپێكێ هەژی گۆتنێ یە كو پڕانیا ڤان بیرەوەریان رەگەز و بنەمایێن دەولەتبوونێنە، 1/3/1979 وەغەركرنا بابێ‌ رۆحی یێ‌ نەتەوا كورد بارزانیێ‌ نەمر (مستەفا) پشتی ژیەكێ‌ پڕ خەبات و جانفیدایێ‌ و دەربەدەری و پشكداریێ د سەركردایەتیا شۆرەشێن بارزان1932، 1943، 1945 و ئیلۆنێ‌ 1961، سەخمەراتی بدەستڤەئینانا مافێ‌ كوردان یێ‌ رەوا و سەربەخوەیا كوردستانێ‌ و پشكداری د دامەزراندنا كۆمارا كوردستان دا سالا1946 وەرگرتنا پلا جەنەرالیێ‌. ل بارزان یێ‌ هاتیە خاكسپاردن ل گەل ئیدرسێ‌ جانەمەرگ و مەزارێ‌ وان یێ‌ بوویە جهێ‌ سەرەدانا هەمی كورد و كوردستانیان ژ هەر چارپارچەیێن كوردستانێ‌ و جیهانێ‌. ل 1/3/1936 سەرهەلدانا دێرسمێ‌ ل باكورێ كوردستانێ هەلدا ب قۆمانداریا سەید ڕزا دێرسمی، ل 19/3/1918 حوكمەتا ئەلمانیا و یساما برۆنزی دا نڤیسكار و مێژووڤان (محەمەد ئەمین زەكی)، ژبەر خزمەتا وی بۆ مللەتێ كوردی د بیاڤێ رەوشەنبیری و مێژووڤانیێ دا.ـ 1/3/1920 جینەرال (شەڕیف پاشا) یاداشنامەك پێشكێشی كۆنگرەیێ ئاشتێ كر ل پاریسێ پایتەختێ فرەنسا تێدا داخوازی ژ جڤاكا دەولی كر، بەرپرساتیا مللەتێ كورد هەلبگرن د بیاڤێ چەسپاندنا مافێ رەوا و چارەنڤیسێ كوردان. ـ 4/3/1192 وەغەركرنا پێشەوایێ‌ كورد سەلاحەددینێ‌ ئەیۆبی. ل 5/3/1923 فرۆكەیێن ئینگلیزی باژێری سلێمانیێ تۆببارانكر.ل 5/3/1991 دەستپێكا سەرهلدانا كوردستانێ‌ ل باژارێ‌ رانیا ل دژی داگیركەرێن كوردستانێ‌ ب هەموو تەخوچینا ن ڤە وەك ئەلهۆیێن چییا رابوون رامالینا دەڤەرێ‌ ژ رەگەزپەرست و شۆفینیان كرن، حەتا هەمی باژار و باژێركێن كوردستانێ‌ ڤەگرتی.ل 6/3/1975 رێككەفتنا خیانەتكارانە یا جەزائیر، لێ‌ بەرسڤا ڤێ‌ چەندێ‌ بۆ وان دوژمنان،ل 26/5/1976 شۆرەشا گولانێ هەلدا. ـ ل 7/3/1921 شێخ مەحموود حەفید بۆ هندێ هاتە نەفیكرن. ل 8/3/1908 جەژنا ئافرەتێن جیهانێ‌ و كوردستانێ‌.ل 10 ئادارێ رۆژا جلوبەرگێن كوردی یە. ل 10/3/1970 مۆركرنا رێككەفتنا حۆكمێ‌ ئۆتونومی بۆ كوردستانێ‌، د ناڤبەرا بارزانیێ‌ نەمر و رژێما ئیراقێ‌ دا،ل گۆندێ‌ ناوبردان و مافێ‌ كوردان بۆ جارا ئێكێ‌ هاتە تۆماركرن ل دستوورێ‌ ئیراقێ‌ دا.ل 11/3/1970 راگەهاندنا رێككەفتنا 11 ئادارێ‌ یا مێژوویی ل بەغدا و ل گۆرەپانا تەحریر وجەماوەرەكێ‌ مەزن بەرهەڤبوو.ل 14/3/1903 ژ دایكبوونا بابێ‌ رۆحی یێ‌ نەتەوا كورد بارزانیێ‌ نەمر مستەفا، كو مللەتێ‌ كورد ژڤان هەبوو ل گەل قەدەر و دیرۆكێ‌.
ل 14/3/1991 سەرهەلدانا باژێرێ‌ دهۆكێ‌ وەك رۆژەكا دیرۆكی وەك شێران.، ل 14 ئادارێ‌ بریارا پەرلەمانێ‌ كوردستانێ‌، ل كوردستانێ‌ بیتە رۆژا چاندنا نەمامێن داروباری و گولان. 15/3/1932 دەستپێكا شۆرەشا ئێكێ‌ یا بارزان ب سەرۆكاتیا شێخ ئەحمەد بارزانی، ل 16/3/1988 كیمیا بارانكرنا باژێرێ‌ هەلەبجەیا شەهید. ل 19/3/1994 جەژنا نەورۆزێ‌ بوو، جەژنا رەسمی ل توركیا بۆ جارا ئێكێ‌،ئاگرێ‌ نەورۆزێ‌ دهێتە هەلكرن ب رێورەسم و و بەرنامەیێن تایبەت. ل 20/3/1990 (زەكییە ئالكان) ل كوردستانا باكور ئاگر بەردا خوە و خۆ سۆت وەك نەرازیبوون ل بەرانبەری،ل 21 ئادارێ‌ جەژنا نەورۆزێ‌، سەرێ‌ سالا كوردی وەك جەژنەكا نەتەوەیی و مللی یا هەمی مللەتێن ئاری. ل جەم مە 21 نەورۆزێ‌ دهێتن وەك ڤرێژەكا كیر ۆ دوور یا خەباتێ‌ ل دژی سیتەمكاری و رەگەزپەرستیێ‌ وپارچەكە ژ كەلەپۆرێ‌ كۆردی یێ‌ رەسەن .ل 22/3/1974پتر ژ 250 هزارخەلكێ كوردستانێ بەرب كۆمارا ئیرانێ ڤەچوون.پشتی نسكۆیا شۆرەشا ئیلۆلێ .ل 25/3/1976 وەغەركرنا جەنەرال ئیحسان نوووری پاشا، پشتی شۆرەشا ئاگری 1927-1930 و دەرڤەدەرێ و رۆژێن سەخت و نەخۆش و ل دووڤ پلانە كێ‌ ب روودانا ماتۆرەكێ‌ هاتە كوشتن ل تەهرانێ‌ ل ڤێ‌ رۆژێ‌ گەهشتە گاروانێ‌ شەهیدێن بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی. ل 24/3/1991 دەستپێكرنا كۆچا ملیۆنی، ژبەر ستەمكاریا رژێمێ‌ و كارئینانا كیمیاوی. وەك پەیادە قەستا هەردو دەولەتان كرن ل ژێر سەقایەكێ‌ پڕ بەفر و باران و برس وپێخاس و ب سەدان هەولاتی بوونە قوربانی. ل 31/3/1946 سەرۆكاتیا كۆمارا مهاباد پلەیا جینەرال دا بارزانیێ نەمر مستەفا، ژبەر جەسارەت و قومانداریا وی .ل 31/3/1947 سێدارەدانا پێشەوا قازی محەمەد، سەرۆكێ‌ كۆمارا كوردستان ل مهاباد،پشتی كۆمارا هاتیە راگەهاندن ل22-1-1946 وپشتی بۆرینا 11 مەه و11 رۆژا سەر ژیێ‌ كۆمارێ‌.. هیڤی دارین ئەم هەمی پێكڤە خەمخۆر و دلسۆزێن ڤێ‌ چەندێ‌ بین…

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

ژ بەرهەمێ‌ بزاڤا رزگایخوازیا كوردی، ئێك ژ پێنگاڤێن مێژوویی و گرنگ پشتی دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان ل 16 تەباخا 1946، دامەزراندنا ئێكەتیا قوتابیانی كوردستان ل 18 شواتا 1953و لاوێن كوردستانێ، ل ژێر هەردو پەیڤ و درووشم یێن بابێ رۆحی یێ نەتەوا كورد بارزانیێ نەمر مستەفا گۆتین، (قۆتابی سەرێ رمێنە د هەموو شۆرەشا و سەرهلدانان دا، لاوێن كوردستانێ شیرها پیلایینە، كو باوەریەكا مەزن یا ب ئەرك و رۆلێ‌ قۆتابی و لاوان هەی؛ وەك مەزنترین تەخا جڤاكی د ناڤ مللەتی دا ل بیاڤێ‌ ئاڤاكرنا جڤاكا مەدەنی یا پێشكەفتی وەك ژێدەر و قوتابخانەیا دەرچوونا خۆرتە مێرا و عەگید و شۆرەشگێران و ئاڤاكەرێن جڤاكا پێشكەفتی و ل پاشەرۆژەكا گەش وەرگرتنا بەرپرساتیا (گەل، خاك ، وەلات و نیشتمان) دێ‌ كەن, شەنگستێ‌ پێشڤەبرنا مللەتینە ب دیرۆكەكا دویر و درێژ یا پڕ خەبات و جانفیدایی قۆتابی و لاوێن كوردستانێ مەزنترین تەخا جڤاكینە وگرنگترین هێزە بۆ وەلاتی، ئاڤاكەرێن پاشەرۆژا مللەتینە. لەورا قۆتابی و لاوێن كوردستانێ داخوازكرینە بەر ب دانانا پلان و هێڤێنێ‌ گوهۆرینێن بەردەوام و سەركەفتنێن بەرز و بالا بۆ بەرزكرنا رۆلێ‌ خۆ یێ‌ كاریگەر د بیاڤێ بلندكرنا ئاستێ‌ بەرپرسایەتی و پێكڤەژیانێ‌ و بەرگریێ‌ ژ ئەزمۆنا هەرێما كوردستانێ‌ و رێكخستنا مالا كوردی ب ئێكرێزیێ و ب ئێك گۆتارا سیاسی و هەلوەست، وخۆبەرهەكرن بۆ بەرەڤانیكرنێ ژ مافێ‌

رەوا و سەربەخۆیێ ب ئەكتفكرنا رەگەز و بنەمایێن دەولەتبوونێ، بلندكرنا
ئاستێ‌ زانین و زانستێ‌ و بەرب تەرخانكرنا هەموو دەم و بزاڤا بۆ خواندنێ‌ و زانستێ‌ د هەموو قۆناغێن فێربوونێ‌ دا، وەك چەكەكێ‌ دژوار ب دەستخۆڤە بینین بۆ ئایندەكێ‌ گەشبین و سەربەخۆیێ و شارستانیەكا سەردەم و پێشكەفتی و پاراستنا ناسنامەیا نەتەوەیی و هۆشمەندیا بەردەوام بۆ بلندكرنا ئاستێ‌ گەشەپێدانەكا هەستیار، ئەڤرۆ ١٨ شواتێ ب هەلكەفتا سالرۆژا دامەزراندنا ئێكەتیا قۆتابی و لاوێن كوردستانێ، جوانترین پیرۆزباهیان ئاراستەی هەردو ئێكەتیان دكەین، هیڤیخوازین د ئەركێن خۆ یێن گرنك یێن نیشتمانی دا بەردەوامبن و ب رێز و نەوازش ڤە دراوەستین بۆ گیانێ‌ پاكێ‌ شەهیدێن رێبازا قوتابی و لاوێن كوردستانێ و تەڤا یا شەهیدێن كورد و كوردستانی.

محەمەد ئیبراهیم ئامێدی

د چارچووڤێ بزاڤا رزگاری خوازیا كوردی. وەك خەباتەكا بەردەوام دژی داگیرگەرێن كوردستانێ و بدەستڤەئینانا مافێ رەوا و كیانەكێ سەربەخۆ، كو راگەهاندنا كۆمارا كوردستان ل مهابادێ‌ ل ٢٢/١/ ١٩٤٦ ب  سەرۆكاتیا (پێشەوا قازی محەمەد)، بەرهەمێ وێ رەنج و خەباتا پیرۆز بوو و ئیڕادەیا گەلێ كوردستانێ و دەستكەفتیەكێ گرنگ و مەزن بوو د دیرۆكا هەڤچەرخا كوردی دا، یا بوویە دوورشمێ ئازادیا مللەتێ كورد و هێڤێنێ سەربەخۆیێ. هەر چەندە مێژوو ب سەرفەرازی ڤە بۆ مە دسەلمینیت، كو ئەم كورد كەڤنارین ب ژمارەكا مەزن یا دەولەت و میرنشینان ب ٢٥٠٠ سالان بەری زایینی كو دەولەتا (لۆلۆ) هەبوو و ١٤٠ سالان حوكمرانی ل دەڤەرێ یاكری وەكو هاتییە نڤیسین د پەرتووكا خودێ ژێ رازی مەلا ئەنوەر مایی ل سمینارا خۆ دا لسەر كوردان ل (وەلاتێ چینێ*). بەری ( ٧٩ سالان) رۆژەكا وەك ئەڤرۆ ل ٢٢ كانوونا دویێ سالا ١٩٤٦ ل ژێر ئالایێ كوردستانێ یێ پیرۆز و رەنگین كۆمارا كوردستان هاتەدانان ل سەر دەستێن پێشەوا قازی محەمەد و هەژمارەكا قارەمان و خەباتكارێن كورد ل كوردستانا رۆژهەلات و بارزانیێ نەمر مستەفا) ب ٥٠٠ قارەمان ژ خورتە مێر و عەگیدێن كوردستانا باشور ئامادەببوون ب رێورەسمێن هەژی ل مەیدانا چارچرا ل سەنتەرێ باژێرێ مهاباد هاتە راگەهاندن. كۆمارا كوردستان تیرۆژكەكا هەرە گەشبوو و رویدانەكا هەرە گرنگ بوو د بیاڤێ بلندكرنا ئاستێ هوشەمەندییا نەتەوەیاتی دا ل ناڤ مللەتی دا و بەرزكرنا ناڤێ ناسناما كوردی و ئارمانج و حەز و بیرۆ بۆچوون بۆ ئاڤاكرنا دەولەتا كوردی گەلەك بوون. ل گەل دەستنیشانكرنا دۆست و نەیارێن كوردان. هەرچەندبوو ژیێ كۆمارێ یێ كرتبوو١١هەیڤ و١١رۆژ بوون. لێ د ڤی ماوەیێ كورت دا كابینەیا حوكمەتێ ژ ١٢ وەزارەتان و دانانا بنیاتەكێ  بهێز بۆ لەشكرێ كۆمارێ بۆ پاراستنا خاكا وەلاتی هاتە پێكئینان. سەركردە و بەرپرس و رێبەرێن دەولەتێ هاتبوونە دیاركرن و ئامادەكرن. ژ مارەكا  پرۆژێن گرنگ و ستراتیژی د گەلەك واران دا نەخشە و پلان بۆ هاتبوونە دانان، لێ ژبەر كورتیا ژییێ كۆمارێ نەهاتنە جێبەجێكرن،. دانانا چاپخانەكێ و دەرئیخستنا ژمارەكا  رۆژنامە و گۆڤاران ب زمانێ كوردی وەك رۆژنامەیا كوردستان زمانحالێ كۆمارێ و گۆڤارا (هەلالە، نیشتیمان، گروگالی مەندالانی كورد).١٦/١٢/١٩٤٦دوماهی رۆژ بوو د ژیێ كۆمارێ دا و ل ٣١/٣/١٩٤٧پێشەوا قازی محەمەد و برایێ وی سەیفی و كوڕمامێ وی سەدری هاتنە سێدارەدان ل سەر دەستێ رژێما شاهنشاهی و بۆ خالەك رەش د ناڤ چاڤێن وان دا و دەنگڤەدانەكا هەردەم د هەستێ مللەتێ كورد دا. سەرشۆڕی و شەرمزاری بۆ وان جه و لایەن و كەسێن  سۆز و پەیمانێن پالپشتیێ و هاریكاریێ ب جهنە ئینایین ل بەرانبەری كۆمارێ. لێ كۆمارا كوردستان دێ مینیت هەردەم هێما و دوورشم و سەربۆر و هێڤێنێ خەبات و سەربەخۆیێ و ڕاگەهاندنا دەولەتا كوردی. ئەڤچا بلا بیرەوەریا ٧٩ سالرۆژ كۆمارا كوردستان بیتە هاندەرەكێ ئەكتیڤ بۆ ئێكرێزی و رێخستنا مالا كوردی و ئێك گوتارا سیاسی و پاراستنا ئاسایشا نەتەوایەتی.