مونا عبدولسەلام بەرواری

د لاپەرێن مێژوویێ دا، ژن هەرەمێ لۆتكەیا خەبات و قوربانیدانێ بوویە، لێ كێم نەتەوە یێن هەین وەك نەتەوەیا كورد كو ژن تێدا هندە یا ب هێز و كاریگەر دناڤ جەرگێ روودانان دا هاتبیتە دیتن. ژنا كورد نە بتنێ دایك یان هەڤژین بوویە، بەلكو وەك شێر د مێژوویێ دا هاتییە نیاسین، كو شیایە ب ئاوایەكێ بنەرەتی ئاراستەیێ مێژوویێ بگوهۆریت و ببیتە رێنیشاندەر و پالدەرەكێ بهێز بۆ زەلامان ژ پێخەمەت ب دەستڤەئینانا ئازادیێ. د مێژوویا كەڤن و نوو یا كوردستانێ دا، ژنێ چ جاران خوە ل پشت پەردەیان نەڤەشارتییە پەیوەندییا ژن و زەلامی د خەباتا كوردی دا، پەیوەندییەكا تەمامكەر بوویە. ژن نە بتنێ پشتەڤان بوویە، بەلكو گەلەك جاران ئەو بوویە ئەگەرێ هندێ كو زەلام بەردەوامیێ بدەتە خەباتێ د چیاێن كوردستانێ دا، ژنا كورد د ناڤبەرا ئازارێن مێژوویی و ئومێدێن پاشەڕۆژێ دا، شیایە ناسنامەكا تایبەت بۆ خوە دروست بكەت. ئەو نە بتنێ پشكەك بوو ژ دیرۆكێ، بەلكو وێ ب دەستێن خوە نەخشەیێ ئازادیێ كێشا ژنا كورد ب سەبر و خۆڕاگریا خوە، ب زانین و چەكێ خوە، بوویە پالدەرێ سەرەكی یێ زەلامی كو بەرەڤ ئاسۆییا ئازادیێ پێنگاڤان بهاڤێژن. ژنا كورد ب درێژاهیا دیرۆكێ خودان رۆلەكێ كاریگەر و جودا بوویە د گوهۆرینا مێژوویێ دا، ژنا كورد شیا سەركردە، نڤیسەر، و جەنگاوەر بیت د وارێ دەسهەلات و كارگێریێ دا، عادیلە خانم كو ب خانما دلێر دهاتە ناسین ل دەسپێكا سەدێ ٢٠ێ حوكمداری ل هەلەبجە كریە وێ شییا ململانێیێن عەشایەری كێم بكەت، دادگەهەكێ ئاڤا بكەت و هەلەبجە بكەتە ناڤەندەكا بازرگانی و رەوشەنبیری، وێ نیشا دا كو ژن دشێت ببیتە رێبەر. ژنێن پێشمەرگە وەك مارگرێت جۆرج نیشان دا كو سەنگەرێ بەرگریێ نەیێ رەگەزەكێ ب تنێ یە مارگرێت وەك ئێكەم ژن د ناڤ رێزێن پێشمەرگەی دا، رێك بۆ هزاران ژنێن دی یێن شۆرەشگێڕ خوەش كر. مەیان خاتوون سەركردەیەكا خودان بڕیار یا ئێزیدیان بوو، وێ بۆ دەمێ چەندین سالان كاروبارێن میراتییا ئێزیدیان برێڤەبرن و رۆلەكێ مەزن هەبوو د پاراستنا ناسنامە و هەبوونا ئێزیدیان دا. د وارێ رەوشەنبیری و ئەدەبی دا، مەستوورە ئەردەلان ئێكەم ژنا مێژوونڤیس بوو ل رۆژهەلاتا ناڤین د سەدێ ١٩ دا وێ ب زمانێن كوردی و فارسی پەرتووكێن مێژوویی و هەلبەست نڤیسین، و ب ڤێ چەندێ سەلماند كو ژنا كورد دشێت د زانستێن دژوار دا پێشەنگ بیت. حەپسەخانا نەقیب پێشەنگا بزاڤا ژنان ل كوردستانێ بوو وێ د سالێن ١٩٢٠ و ١٩٣٠ێ دا قوتابخانە بۆ ژنان ڤەكرن و ئێكەم كۆمەلا ئافرەتان ل كوردستانێ دامەزراند بۆ بلندكرنا ئاستێ رەوشەنبیری یێ ژنێ د بوارێ خەباتا نەتەوەیی و سیاسی دا هەروەسا لەیلا قاسم ب سیمبولا بەرخودانێ دژی رژێما بەعس وێ ژیانا خۆ فیدا كر و نەهێلا ئیرادەیا وێ بشكێت، ئەو كچا بێ ترس ل سەردارێ سێدارێ سروودا ئەی رەقیب دخواند، وێ ب شەهیدبوونا خوە مێژوویا لایەنێ سیاسی یێ بزاڤا رزگاریخوازییا كوردی گوهۆری و تێگەهێ قوربانیدانێ بۆ نەتەوەی گەهاندە ئاستەكێ بلندتر. ئەڤرۆ ٨ ئادارێ، بۆ ژنا كورد بتنێ بیرئینانەكە سادە نینە، بەلكو نوویكرنا پەیمانێ یە بۆ بەردەوامیدان ب وێ رێبازا كو شەهیدێن وەك لەیلا قاسم و زیلان و ب هزاران قارەمانێن دی بۆ مە هێلاین. ژن ستوینا جڤاكی یە، و هەتا ژن ئازاد نەبیت، چ جڤاك ڕەنگێ ئازادییا ڕاستەقینە نابینن. ژنا كورد ب تنێ پشكەك نەبوویە ژ مێژوویێ، بەلكو ب خۆ مێژوو چێكریە درووشمێ ژن ژیان ئازادی كو ئەڤڕۆ ل هەمی جیهانێ دەنگ ڤەدەت، بەرهەمێ وێ خەباتا دیرۆكی یە یا كو ژنا كورد دەسپێكری و هەتا ئەڤڕۆ بەردەوامە د گوهۆرینا جڤاكی و سیاسی دا.

مـونـا عەبـدولسەلام

فێستیڤال برێڤەبرنا رێورەسمەكی یە كو رێڤەبەرێن وێ دڤێت پێشهاتێن خۆش و سەرنجڕاكێش د دەمەكێ دیاركری دا نیشادەن، ئەڤ فێستیڤالە بۆ دەمەكێ دیاركرینە چ رۆژەك یان چەند رۆژەكێن دەستنیشانكرینە كو پشكدار بابەت یان پێشهات یان بەرهەمێن خۆ د وارێ زانستی و كولتووری و هونەری و پیشەسازی و چاندنێ و..هتد نیشابدەن، فێستیڤال بووینە بەشەكێ سەرەكی یێ ناساندنا بەرهەم و كولتۆرێ ملەتان و دانە نیاسینا مێژوویا وان چ د وارێ هونەری دابیت فلم یان شانۆ یان ژی د وارێ كولتۆری دابیت وەك خوارن و جلك و كەلەپۆرییا ملەتی، و ئەڤەژی نیشانەكا ئەرێنییە و ئامەژەیەكا باشە بۆ دیاركرنا زیندیەتیا وی ملەتی یان وێ دەڤەرێ، ئەگەر ئەڤ فێستیڤالە ژ لایەكی ڤە دگرنگ بن بۆ مە وەك ملەتێ كورد ژ دو لایان ڤە دگرنگن، چونكی ئەم وەك هەرێما كوردستانێ ژ لایێ رۆژئاڤا ڤە نەهاتینە نیاسین ئەڤا ئەم دهێنە نیاسین ژی ژبەر قوربانیدان و ئازایەتییا مە بوویە نە ژبەر هونەر و كولتوورێ مە، ژبەر ڤێ چەندێ هەبوونا ڤان فێستیڤالا و بەلاڤبوونا وان و نیشادانا كولتوور و هونەرێ كوردی كارەكێ گرنگە ژ پێخەمەت دانەنیاسین و نیشادانا مە وەك ملەتێ كورد، د فێستیڤالان دا گەلەك خۆدان كار پشكداردبن و مفادار دبن ب تایبەتی ئافرەت ئەڤ فەستیڤالە بووینە ئەگەر كو كارێ ڤان كاركەرا ب تایبەتی ژی ئافرەت بەر ب باشتر ڤە بچیت و ببنە خۆدان داهاتێ خوە یێ تایبەت، د ڤان فێستیڤالا دا ژبلی خۆشییا كەش و هەوایێ دەڤەرێن جودا یێن كوردستانێ دپڕن ژ چالاكیێن هونەری و كولتووری یێن جیاواز، لێ ل گەل ڤێ چەندێ هەمیێ ژی نابیت لایەنێ نەرێنی یێ ڤان فێستیڤالا ژبیربكەین، بۆ نموونە فێستیڤالەكا بەرهەمێن خۆمالی یێن دەڤەرێ ببیتە فێستیڤالا خوارن و ڤەخوارنێ یان ژی كارێت دەستی و نیشان دانا گەلەك بابەتێن دی، ژبەركو هەر فێستیڤالەك درووشمەكی دگەهینیت و بابەتەكی نیشاددەت راستە هەبوونا ئێك بابەت بۆ فێستیڤالێ پشكداربوویان بێزار دكەت، لێ ل گەل ڤێ چەندێ ژی نابیت هند بابەت هەبن ناڤێ فێستیڤالێ و بابەتێن وێ گەلەك ژێك جودا بن، ژبەركو دبیتە ئەگەر پەیام ب دروستاهی نەگەهیت ژبەر ڤێ چەندێ پێدڤیە هەڤسەنگید ناڤ بابەتان دا هەبیت، هەروەسا زێدەبوونا ڤان فێستیڤالان نابیتە ئەگەر كو خەلك تێنیێ وان بیت پێدڤیە د كێم بن و دەمێ وان یێ دەستنیشانكری بیت نە ب رێژەكا هند یا زۆر بن كو خەلك خۆشیێ ژ هەبوونا وان نەبینیت، هەروەسا بابەتێن وان د هەمەجۆر بن یا نژی بیت ژ چالاكیێن هونەری و كولتووری و فێستیڤالەك بیت پێكڤەژیانا ئۆل و نەتەوەیان ل كوردستانێ نیشا بدەت و موكومتر لێبكەت دا كو ببنە ئەگەرێ ڤەكرنا دەرگەهێ بازرگانی و بهێزكرنا پەیوەندیێن جڤاكی دناڤبەرا هەر چوار پارچێن كوردستانێ دا تێكەلبوون و ئاشنابوونا وان ب دەڤەرێن هەرێما كوردستانێ و دیتنا دیمەنێن جوان یێن هەرێما كوردستانێ، هەروەسا دیتنا كولتوور و خوارنێن كوردی ئەڤە هەمی دبنە ئەگەر كۆ پێكڤەگرێدانا بەرهەمێن خومالی هەروەسا باشتربوونا كەرتێ تایبەت ژ لایێ ئابۆری ڤە، دەستخۆشیێ ل رێكخەر و رێڤەبەرێن ڤان فێستیڤالان دكەین ب هیڤیا بەردەوامی و زێدەتر بەرچاڤ وەرگرتنا هەمی لایەنێن فێستیڤالان.

مـونـا عـەبدولسەلام

ئالایێ كوردستانێ ب شێوەكێ فەرمی ل هەر دەڤەرەكا ل ژێر دەسهەڵاتا حكومەتا هەرێما كوردستانێ و ل دام و دەزگەهێن حكومی و میری و ئورگانێن فەرمی هاتییە دانان، ئەڤ ئالا یە وەكی ئالایێ كوردستانا مەزن دهێتە هژمارتن، ئالا نیشان و ناسنامە و هەبۆنا گەلانە، دنوكە دا ژ بلی وەلاتی هەمی رێكخراوێن نەتەوەیێن ئێگرتی و رێكخراوێن سیاسی و كومپانیێن بازرگانی و تەكنولوژی یانێن وەرزشی و ڤێستیڤاڵ خودان ئالایێن خوە یێن تایبەتن ئالایێ هەر وەڵات و نەتەوە و مللەتەكی یێ جودایە ژ ئێكێ دی هەر ئێك خۆدان شێواز و رەنگ و درووشم و رامانێن تایبەت ب خوە ڤە هەنە.
ژیێ ئالای ڤەدگەریتە ڤە بۆ چار هزار سالان بەری نوكە بۆ ئێكەم جار ژ لایێ میزۆبۆتامیا ل كوردستانا ئەڤرۆ هاتە بلندكرن ل دویڤدا سومەرییان و میدیان و ساسانیان و هتد.بلندكر، دویڤدا شارستانییەتێن یونانی و چین و ژاپون هاتە بلندكرن، ل دویڤ زانستێ ئالا ناسیێ ئێكەم جار ئالا بۆ مەرەما بانگەوازی و رێنماییێ هاتیە بلندكرن یان ژی هێمایەك بوو و پتریا جاران پەیامەك بۆیە بۆ تاكە كەسی یان كۆمكا كەسان، ل سەردەمێ ئیمپراتۆریەتێن كەڤن د دەمێ شەران دا ب سەردكەتن ئێكەم جار ئالایێ هەڤركێ خوە دئینا خوارێ و ئالایێ خوە بلندكر ئانكو ل ڤێرە ئالا ب هێمایێ سەركەفتنێ دهات، گەلەك رەنگ بۆ ئالای دهاتنە بكارئینان ژ لایێ بسپۆرناسێن ئالای ڤە هەر رەنگەك بۆ مەرەمەكێ بكاردهێت بۆ نموونە:
رەنگێ سوور ب رامانا شۆرش و خۆینرشتن ل جەنگی ئازادی، هێز و یەكسانی دهێت. رەنگێ زەر ب رامانا روناهی و رەنگڤەدان، هوشیاری و ئاگری دهێت. رەنگێ سپی ب رامانا ئاشتی و ئارامی و ئاگربەست دهێت. رەنگێ كەسك ب رامانا كەسكاتی و وەڵات، پاراستن و زیرەكی دهێت. رەنگێ شین ب رامانا ئاڤ و ئاڤەدانی و دەریا، ئاسمان و ئازادی دهێت. رەنگێ رەش ب رامانا تازی و مەرگ، نەمری دهێت.
میرنشینێن كوردی هەر ژ دەسپێكا دامەزراندنا خۆ؛ خۆدان هندەك تایبەتمەندیێن سەربەخۆ و نیمچە سەربەخۆبوون د سەدێ دەهێ زاینی دا تاكو سەدێ نۆزدێ خودان هژمارەكا زۆر یا میرنشینان بۆ وەك میرنشینا بەهدینان، بابان، شەدای، ئەردەلان، بەدلیس و هتد هندەك ژ وان ژیێ وان كێمتر بوو ژ سەدەیەكی هندەكان ژی نیزیكی حەفت سەدەیان بوو، بەشەك ژ میرنشینێن سەدێ هەژدێ و نۆزدێ خۆدان ئالا و پارە و گەلەك تایبەتمەندیێن دی بوون كو گرێدای بوون ب میرنشینا وان ڤە، ل سالا ١٩١٨ ل نێزیكی ب دوماهی هاتنا جەنگێ جیهانی یێ ئێكێ مەحموود بەرزنجی ژ دەولەتا ئۆسمانی جودا بوو و دەولەتا كوردی دامەزراند تاكو سالا ١٩١٩ راپەرین و ئالایەكێ نوی بۆ دەولەتا كوردی دانا هەر د هەمان سال دا دەولەتا كوردی دژی ئیمپراتۆرییەتا بەریتانی سەرهلدا لێ دەولەتا كوردی تووشی نسكۆیێ بوو، پشتی دامەزراندنا شاهنشینا كوردی ل سالا ١٩٢١ ئالایێ هەیڤێ ژ لایێ شێخ مەحموودێ حەفید ل سلێمانیێ ل سەر مزگەفتا مەزن (مزگەوتی گەورەی سلێمانی) ب ئامادەبونا پێنج هزار كەسان هاتە بلندكرن ئەوان ئالایێ هەیڤێ ب ئالایێ دەولەتا كوردی دانا بوو، ل سالا ١٩٣٢ ل سەر بەرگێ گۆڤارا هاوار یا هژمارە ١١ ب رەنگێ چاپێ بەلاڤبوو ل سەرێ ئالای رەنگێ سۆر و نیڤا وی سپی و بنی كەسك و رۆژەك تێدا بوو ژ ١٨ تیشكان پێكدهات ل ٢٢ كانوونا دووێ ل سالا ١٩٤٦ كۆمارا مهاباد ل رۆژهەلاتا كوردستانێ هاتە دامەزراندن و ئالا وەك هێمایێ سەربەخۆ ژ پێخەمەت گەلێ كورد هاتە بكارئینان و بۆ جارا ئێكێ‌ بوو ب فەرمی هاتە بلندكرن، ئالایێ كوردستانێ هێمایێ خۆڕاگری و بەرخوەدان و پێكڤەژیانێ یە ژ سێ رەنگ و درووشمەكی پێكهاتییە، رەنگێ سۆر ب رامانا خوینا شەهیدێن ئازادییا وەلاتی دهێت، رەنگێ كەسك ب هێمایێ سروشت و ژینگەها كوردستانێ یە، رەنگێ سپی رامانا ئاشتی و پێكڤەژییانێ یە ل ناڤەراستا ئالای رۆژەكا زەرە و ژ ٢١ تیشكان پێكدهێت؛ ب رامانا ٢١ئادارێ كۆ نەورۆزە و دەسپێكا سەرێ سالا كوردی یە ل سالا ٢٠٠٩ پەرلەمانێ كوردستانێ بریار دا ١٧ كانوونا ئێكێ یا هەمی سالان وەك رۆژا ئالای دیار بكەن ل سەرجەم دامودەزگەهێن هەرێمێ بهێتە گوهۆرین و نوی بكەنەڤە، هەر یێ بەرز و بلند بیت ئەو ئالایێ ل بەژنا چییا بلند و ب خوینا شەهیدان هاتیە ئاڤدان.

‎مونا عەبدولسەلام

‎ ئەم یێن نێزیكی گەڕا شەشێ یا هەلبژارتنێن ئەنجوومەنێ نوونەرێن ئیراقێ دچین، د گەرموگۆڕییا هەلبژارتنان دا هەر لایەنەك بانگەشا خوە یا هەلبژارتنان دكەت، ژ پێخەمەت وێ چەندێ كادێ كی بیتە خۆدانا زورترین كورسی ل بەغدا، پارتی ئەو رێكخستن و پارتا سیاسیە یاكو مللەتەك بەرەف پێشڤەبرن و ئازادی و ئارامی و پێكڤە ژیانێ بری، ل دەسپێكا هەلگرتنا چەكێ ئازادیێ و خۆراگرییا مللەتی و پشتەڤانییا مللەتی و گرتنەبەر یا رێبازا ئاشتی و ئازادیێ بارزانییێ نەمر بوو، هەر بارزانیێ نەمر بو تڤەنگا ئازادیێ ب ملێ خوە ڤەكری و شەڕ كری ل دژی دوژمنی و خوە بۆ دوژمنی نە چەماندی ژ پێخەمەت مللەتێ كورد كار كر و نەراوستییان قوربانی دان و ب هزارەها شەهید دان بهۆست بهۆست ئەڤ ئاخە ب دەست ڤە ئینا ب خوینا شەهیدان چەندین شۆرەش و بەرخوەدان بەرپابوون د ئیلۆن و گولانان دا خۆدانێن ڤی مللەتی و ڤێ رێبازێ بوون خوە ل رێبازی كرە خۆدان تاكو شییاین بسەركەڤن و مللەتێ خوە ژ دەستێن نەیار و دوژمنان قورتال بكەن. هەر پارتی بوو ل رۆژێن سەخت و دژوار خوە ل ئەڤی مللەتی كریە خۆدان، هەر ئەون یێن ل دویڤ رێبازا بارزانیێ نەمر و ئدریسێ هەردەم ساخ كاردكەن، هەرێما كوردستانێ د گەلەك كاودانێن نەخۆش ڕابۆری ژ بلی هێرشێن هەڤسویێن وێ ژ هەمی لایان ڤە هاتنا داعش و قەیرانان و كاودانێن سیاسی هەر ئەوان خوە ل ئەڤی مللەتی كرە خۆدان خێر و بێرێن كوردستانێ بووینە ئەگەر هەر كەسەك ژ لایێ خوە ڤە دلێ خوە ببەتە دەسهەلاتێ و كاربكەت ژ پێخەمەت ب دەستڤەئینانا وێ. لێ دەسهەلاتا كوردستانێ یا پارتی دیموكراتی كوردستانە ژبەر ڤێ چەندێ ئەم هەمی ب هەلوەستەكێ نەتەوایەتی و دلسۆزانە ل رۆژا ٢٠٢٥/١١/١١ ل سەر سندۆقێن دەنگدانێ ئامادە ببین و دەنگی بدەینە لیستا ٢٧٥ یا پارتی دیموكراتی كوردستان و بەربژارێن وێ ئەو لیستا خەباتێ‌ و خزمەتا ڤی مللەتی كری، كوردستان مالا پێكڤەژیانێ یە مالا كۆمكرنا هەمی ئایین و ئوول و نەتەوەیانە ل بن ئێك ئالا جهێ ئاشتێ و ژیانێ یە ژبەر هندێ نیشا نەحەزان بدەین و بۆ وان بدەینە دیاركرن كو پارتی ئەڤرۆ و داهاتیێ مللەتێ كوردە.

مونا عەبدولسەلام

هندەك جاران دەمێ ئەم دكەینە كەنی ئەم نوزانین ئەگەرێ ڤێ كەنیێ چیە و هندەك جاران ژی ئەم نوزانین ئەڤ كەنی یە ژ كیڤە دهێت و گەلەك جاران ژی ژ نیڤا دلێ مە دەردكەڤیت، ئەرێ راستە هەر جارەكا ئەم دكەینە كەنی ئەو كەنی یە ژ ناخێ مە یان ژی ژ نیڤا دلێ مە دەردكەڤیت یان ژی بتێ گرنژینەكا دەمكی یە ژبۆ كەسێ بەرامبەر داكو ئەو هەست ب وێ نە كەتن یا دناخێ مەدا؟ هەموو باردوخ دراست و دروستن، گەلەك جاران دلێ مە و دەرونێ مە د ئارامن، ژیان گەلەك یا راست و دروستە ل بەرامبەری مە، ئەم ژ نیڤا دلێ خوە دگرنژین لێ گرنژینا ژ نیڤا دلی گەلەك یا جودایە ژ كەنیەكا ب دەنگ و رۆخساری، د باردوخێن خۆش و جوان دا ئەم گەلەك جوان دگرنژین هندەك جاران دگەل ڤێ گرنژینێ دەنگێ ناخێ مە وەكی زارۆكەكێ ساڤا و بێ گونەهـ دەردكەڤیت، ئاها ئەڤە ئەو كەنییە یاكو هەموو دەما دل دخوازیت ب دەركەڤیت، لێ ژیان دایك نینە و یا دلۆڤان ژی نینە و ب چاڤێ دلۆڤانیێ ژی بەرێ خوە نادەتە مە، داكو هەموو دەمان ئەم ب ڤی جۆری ب گرنژین، ل هندەك دەمان و ل هندەك باردوخان دا ئەم ب ئاریشێن خوە دگرنژین، ئەگەر تو بێژی ئەرێ چاوا ما كەسەك هەیە ب ئاریشەیان ب گرنژیت؟ ئەز دێ بێژمەتە بەلێ نە ب تنێ ئاریشەیان بەلكو ب نەخۆشیان ژی ئەم یێت گرنژین، دبیت تو ب ڤێ بەرسڤێ بمینییە راوەستیای لێ ئەگەر تو هزرا خوە بكەی دێ زانی ب راستی ئەم هەموو یێن د ئەڤی باردوخی را بۆرین، گەلەك جاران مە ئاریشەیەك یا هەی دێ بینی ئەم یێ ب ئاریشەیا خوە دكەینە كەنی چونكی ئەم نوزانین كادێ چكەین و چەوا چارەسەركەین دڤی باردوخی دا دێ بینی ئەم دێ گرنژین  و گەلەك جاران ژی ئەم یێ د ئاریشەكێ را یان نەخۆشیەكێ دا بۆرین بشتی بورینا دەمەكێ درێژ ئەم وێ ئاریشێ یان نەخۆشیێ ب چاڤەكێ بچووكتر دبینین دەمێ ئەم هزرا خوە د وێ ئاریشێ یان نەخوشیێ دا دكەین یان ل سەر د ئاخڤین ئەم پێ دگرنژین، د گەلەك باردوخان دا ئەم د كەینە كەنی و نە هەر جارەكا ئەم دكەینە كەنی ژ نیڤا دلێ مەیە و دبیت ژ بەر كەسێ بەرامبەر بیت داكو هەست ب وێ نەكەتن یا د ناخێ مەدا، ژ بەركو نە هەر كەنییەكا ئەم دكەین ژ دلەكێ تەڕە.

مونا عەبدولسەلام

ژیانا مە یا تایبەت ب مە ڤە هەردەمەكێ ئەم ژیانا خوە تەرخان دكەین بۆ كەسەكێ دی یان ژی ژیانا خوە ب كەسەكێ دیڤە گرێ ددەین ل وی دەمی ئەم دبینە مۆلكێ گشتی ئێدی ئەم نامینین مۆلكێ خوە، بتنێ هەبوونا مە دێ وەكی كونترۆلەكی لێهێتن بۆ كەسێ بەرامبەر هەردەمەكێ كار ب مە هەبوو دێ مە بكارئینین و هەردەمەكێ كار ب مە نەبوو، دێ مە دەنە لایەكی، ل دەمەكی ئەم بۆ خوە نەخۆش دكەین یان ئەم خوە كێم دبینین بتنێ داكو بۆ كەسێ بەرامبەر خۆش بكە ین بتنێ ئەم نەخۆشیێ دگەهینە خوە و رح و جەستەیێ خوە، ژبەر ڤێ چەندێ تۆ خرابیێ ل بەرامبەری خوە دكەی دەمێ تۆ گرنگیێ ب كەسەكی ددەی كو ئەو گرنگیێ ب تە نادەت، تۆ خرابیێ ل بەرامبەری خوە دكەی دەمێ ل هەر چركەكێ هزرا كەسەكی دكەی و ئەو یێ مژوولە ب هزركرنا كەسەكێ دیڤە، ل وی دەمی تۆ مەنزنترین خەلەتی ل بەرامبەری خوە دكەی دەمێ تۆ بهایێ خوە ب دروستی نەزانی یا گرنگ بەری بهایێ هەموو كەسان بهایێ خوە بزانین بزانە ئەم یێن هەین، بارا پتر یامە دكەڤنە دڤی باردوخی دا ژبەركو نەشێن بیژنە چ كەسان نەخێر یان ژی ترسا وێ چەندێ یا هەی كۆ وی كەسی ژدەست بدەن پەیڤا نەخێر گەلەك یا گرنگە ئەم د فەرهەنگا ژیانا خوە دا زێدە بكەین ژ پێخەمەت وان بارودخێن ئەم تێدا دهێنە بكارئینان، ئەم د نەچار نینین ل سەر هەموو تشتا رازی ببین یان ل دووف حەزا وان هاتن وچوونێ بكەین یان خوە ل بەر هەموو وان تشتان بگرین یین ل بەرامبەری مە دهێنە كرن فێرببە پەیڤا نەخێر ب كاربینی ل بەرامبەری هەر كارەكێ تە نەڤێت بكەی یان تۆ خۆشیێ ب كرنا وی كاری نەبینی، فێرببە كو حەزژ ژخوە بكەی هەر دەما تە رێز ل خوە و هەستێن خوە گرت دێ هەست ب وێ چەندێ كەی باشترین هو‌كار بۆ كەیف خۆشیا تە هەر تۆ ب خوەیی نە مرۆڤێن دی، ئەڤجا ب رێزگرتنەكا ژ هەژی رێزێ ل هەستێن خوە بگرە دێ ب ڕاستگۆی ژی.

مـونـا عەبدولسەلام

ژن وەك نیڤا جڤاكێ یا گرنگە، رۆلەكی بەرچاڤ د ئاڤەدانكرن و پێشڤەچوونا جڤاكێ دا دبینیت و د مێژوویا مرۆڤایەتیێ دا ژنان نەبتنێ وەك دایك و خانم كاركریە، بەلكو وەك كاركەر و هونەرمەند و زانا و ڕابەر جهێ خۆ د جڤاكێ دا دیاركریە د واری كاركرنێ دا، هەتا نوكە گەلەك ئاستەنگ ل هەمبەری پێشڤەچوونا ژنان هەبووینە بتایبەتی د جڤاكێن كلاسیك دا، پتریا جاران ژن یا گرێدای كارێن مالێ و خودانكرنا زارۆیان ڤە بوو، بەلێ د سەدەیێن نوی دا ژنان دەستپێكر و بەرەف خواندگەهان ڤە چوون بۆ بدەستڤەئینانا باوەرنامە و بسپۆرییان د وارێن جوداجودا یێن خواندنێ دا، ئەڤرۆ ژن د هەمی وارێن ژیانێ دا مل ب ملێ زەلامان پشكداریێ دكەن، بۆ نموونە نۆژداری و ئەندازیاری و مامۆستایی و ئابووری و سیاسی و تەكنۆلۆژیا نوی، بەلێ هێشتا ژی كێشەیێن وەك جیاوازی د مووچەیان دا و دەرفەتێن كاری و راگرتنا هەڤسەنگیا د ناڤبەرا ژیانا كاری و خێزانێ دا یێن ماین، كاركرنا ژنان نە بتنێ بۆ وان یا گرنگە، بەلكو بۆ تمامیا جڤاكێ یا گرنگە، دەمێ ژن كاردكەن زێدەتر شارازای بۆ وان پەیدادبیت د وارێ ئابۆری دا و رێڤەبرن ورێڤەبەرییا مالێ دا و دبنە رێنیشادەر بۆ زارۆكێن خوە و زێدەتر گرنگیێ ددەنە پەروەردا زارۆكێن خوە و ژن زێدەتر داهاتێ خوە بۆ بابەتێن گرێدای ب ساخلەمی و پەروەردەی خەرج دكەن، هەروەسا ئاستێ داهاتێ وان بلند دبیت ژپێخەمەت رێڤەبرنا ژیانەكا باشتر و دانانا پاشەكەوتان بۆ داهاتوی، كاركرنا ژنان یا گرنگە نە بتنێ د وارێ ئابۆری دا، بەلكو د وارێ جڤاكی و كەلتووری و سیاسی دا جهێ خۆیێ نیشادای. كاریگەریا جڤاكی یا كاركرنا ژنان گۆڕانكاریەكا بنەڕەتی د ساخلەتی خێزانان و جڤاكی دا كرییە، ژنا كاركەر پتریا جاران سەربخۆیا خوە نیشاددەت، هەروەسا پشكداریا وێ د بڕیارێن خێزانی دا زێدە دبیت، ئەڤە ژی رێكەكە بۆ دروستبوونا خێزانێن دێموكراتیتر، كو تێدا بڕیاران ب هەڤپشكی ددەن. كاریگەریا كولتووری د بیرئینانا كولتووری دایە جڤاكێن كو ژن تێدا پشكداریێ د كاركرنێ دا دكەن، بەر ب پەسندكرنا یەكسانیا د ناڤبەرا رەگەزان ڤە دچن، هەروەسا ژن زێدەتر گرنگیێ ددەنە كولتوور و دوبارە ساخكرنێن كولتووری. كاریگەریا سیاسی یا كاركرنا ژنان رێك دا زێدەبوونا پشكداریا وان د ژیانا سیاسی دا، هندەك ژنان شیانێن گەلەك باش و هزرێن پێشكەفتی و نوی یێن هەین د وارێ سیاسی دا، ئەڤە‌ دبیتە ئەگەر بۆ داخوازكرنا مافێن خوە و پشكداریێ‌ د بریارێن گرێدای ب ماف و ژیانا وان ڤە دكەن، د جڤاكا مەدا ژن زێدەتر بەرەف پێش ڤە دچن بۆ پشكداریكرنا پرۆسەیا ژیانا ئابووری و جڤاكی دا، حوكمەت و دامەزرێنەرین جیاواز و نوی بۆ پەرەپدانا شیانێن ژنان و پشكداریكرنا وان دەلیڤەیێن نوی د بازاڕێ كاری دا دروست دكەن، بەلێ پێشڤەچوونا راستەقینە بتنێ ب گوهۆرینێن یاسایی ناهێتەكرن، بەلكو پێدڤیە كولتوورێ جڤاكی ژی بگوهۆرین داكو ژن وەك هاریكارا یەكسان د هەمی وارێن ژیانێ دا بێتە دیتن، ئەڤ كارە پێدڤی ب هەولا هەمی كەسێن جڤاكی یە یێن د بیاڤێن ژنان و خێزان و رێكخراوان دا كاردكەن، ژیان د جڤاكا ئازاد و یەكسان دا د بەرژەوەندیا هەمی جڤاكێ دایە و ئەڤ یەكسانیە ل وی دەمی پەیدا دبیت دەمێ ژن ب یەكسانی و مل ب ملێ زەلامی پشكداری هەمی كار و چالاكیان دبیت، كاركرنا ژنان وەك گوهۆرینەكا گرنگ د مێژوویا مرۆڤایەتێ دا هاتیە قەبوولكرن، ئەڤێ پرۆسێ نە بتنێ ژیانا ژنان باشتر لێكر، بەلكو بنچینەكا ب هێز بۆ دروستبوونا جڤاكەكا ئازادتر و یەكسانتر و خۆش گوزەرانتر دانا.

مونا عەبدولسەلام

هونەرێ فلكلورێ كوردی ئێك ژ زەنگینترین هونەرێن جیهانێ یە، چونكی هونەرێ فلكلورێ كوردی گەلەك رهـ و ریشال و چەق ژێ دچن د بەهرا پتر یا جیهانێ دا هونەرێ وان یێ فلكلور دبیت هندەك بابەتێن دەست نیشانكری بن، بەلێ د هونەرێ دەولەمەندێ مەدا گەلەك چەق ژێ دچن بۆ نموونە ستران و هوزان و حەیرانوك و هاڤێتنە بەر ئێك یابەندا و پێگوتن و گوتنێن مەزنان و چیروك و شەهیان و دیلانا كوردی و نوكتە و پێكەنین و داستان،ب گشتی هەر ژ دەسپێكا مئژوویا كوردی دژییانا كوردەواری دا فلكلورێ كوردی ب هەمی لایەنێن خوە ڤە كاریگەرییەكا مەزن لسەر ژییانا كوردەواری كرییە و هێدی هێدی ئەڤ كاریگەریە بەرفرهـ بوویە و گەلەك چەق ژ خوە داینە، بۆ نموونە سترانا كوردی مێژوویا وێ گەلەك یا كەڤنە كو دڤەگەریتە ڤە هەر ژ دەسپێكا هەبوونا مرۆڤی دایك ب لایلایان زارۆكێ خوە دنڤینیت هەتا كو هێدی هێدی مەزن دبیت و پێدگەهیت هندەكێت دی ب گەنجاتی و دەمێ چوونا قوتابخانێ یان هەتا دەمێ كاركرنا زارۆكی و ددەمێ ئاهەنگ و شەهیان و كاركرن و سەرشیشتا زاڤای ڤەگوهاستنا بیكێ هەروەسا ب پێشمەرگەی و شورەش و سەرهلدان و سەركەفتنێن كوردان و لدەمێ زبارە و كاركرن ل ناڤ بیستانان دا ،هەروەسا ب زولم و زورداری وبن دەستیا كوردان ژی گوتینە هەتا كو ب شەهیدبونا پێشمەرگەی و خەلكێ دەڤەرێ و پیر و گەنج و زاروكان گوتینە ئەڤەژی بومە وێ چەندێ د گەهینیت كو ب درێژاهیا مێژوویا كوردی ستران و هوزانێ كاریگەرییەكا مەزن لسەر ژیانا مللەتێ كورد هەبوویە،شەهیان و دیلانا كوردی ئێك ژ دابونەریتێن گەلەك كەڤن یێن كوردایە مێژویا وێ ڤەدگەریتە ڤە بو سێ یان چار هزار سالان بەری نوكە دیلانا كوردی دگەلەك قوناغان را یابوری و یاهاتییە گوهرین روژبوروژ دیلانێن نوی لێ زێدەبون و گەلەك جاران مللەتێن دەوروبەر كاریگەرییا خوە لسەر دیلانا كوردی یا كری،گەلەك فەلسەفە یێن هەین كو پەیدابونا دیلانا كوردی ڤەدگەرینن بو گەلەك ئەگەران ئێك ژوان فەلسەفەیان دبێژن كویا ژنمایشێن سەربازی یێن وی دەمی هاتییە وەلگرتن و گەلەك فەلسەفێن دژی یێن هەین لێ مێژوویا دەركرتنا دیلانێ ڤەدگەریت بۆ مێژوویا پەیدابونا مرۆڤی لێ دگەلەك قوناغان را بووری یە،ب گشتی هونەرێ كوردی گەلەك یێ بەرفرەهە هەربگرە ژ حەیرانوكێت ب مرۆڤی دهاتنە گۆتن، گەلەك جاران ژی حەیرانوك ب شێوازێ بەندان دهاڤێتنە بەر ئێكودوو ل شەڤبێریێن كەڤن و شەڤێن درێش یێن زڤستانێ ب گوتنا چیروك و گوتنێن مەزنان و نوكتە و پێكەنین و گۆتنا ئەفسانە و داستانێن ئەڤینی دبوراندن ئەڤە هەمی بەلگەنە لسەر دەولەمەندیا هونەرێ فلكلورێ كوردی، لێ ب لێبورین ڤە ل ڤان دووماهیا بەشەك ژ هونەرمەندێن كورد ستران و دیلانا كوردی ئێخستیە ل لژێر كاریگەریا وەلاتێن دەوروبەر ئەڤەژی دبیتە ئەگەر كو هێدی هێدی هونەرێ فلكلورێ كوردی بەرزە ببیت ل ژێر كاریگەرییا بیانیان،ئەڤجا یالسەر هونەر دوستێ كورد پێدڤییە گەلەك گرنگیێ بدەتە ستران و مۆزیك و هونەرێ رەسەنێ كوردی داكو هەر یێ زیندی بیت.

مونا عەبدولسەلام

‎مە ب گشتی ل هەرێما كوردستانێ گەلەك عەشیرەت هەنە و هەر ئێك ژ وان عەشیرەتان چەند گوندێن تایبەت ب خوەڤە هەنە، هژمارا گوندێن عەشیرەتەكێ ژ یا دی یا جودایە، هەروەسا سنوورێ جوگرافی یێ گوندەكی ژ یێ دی یێ جودایە و ئێدی ژبەر زێدەبوونا هژمارا كەسان د ناڤ هەر گوندەكی دا بنەمال یێن دروست بووین و د ناڤ هەر بنەمالەكێ ژیدا مال یان ژی بێژین (بابك)یێن دروست بووین، ئەڤە ژی بەرفرەهبوونا گوندێن كوردستانێ و زێدەبوونا هژمارا خەلكی بۆ مە دیاردكەت، ل پشتی سەرهلدانێ و دوبارە زڤرینا خەلكێ هەرێما كوردستانێ ژ دەربەدەریێ و چیایان و چەلێ و بەحركێ خەلكێ هەرێما كوردستانێ زێدەتر بەرێ خوە دا باژێران ژبەركو گوندێن وان هەمی كاڤل ببوون و ژناڤچووبوون و ژلایەكێ دژی ڤە خەلكی باژێر ب جهێ كاری و ژێدەرێ ژیانا خوە زانین و خزمەت گوزارییێن باژێران باشتر بون ژ یێن گوندان ژ بەر ڤێ چەندێ پتریا خەلكی نە زڤرینە ڤە گوندێن خوە، لێ ب خۆشحالی ڤە ڤان سالێن دوماهیێ زێدەتر خەلكی بەرێ خوە دا گوندان و ئاڤەدانكرنا وان پشتی مانا وان ل باژێران و ژیان و ئاڤەدانكرن و ئاڤەدانییا وان خەلكەكی زانی كو سەقا و گەش و هەوایێ پاقژ یێ ل گوندێن كوردستانێ ئارامیێ ددەتە مرۆڤی، هەروەسا دل و دەروون و مێشكێ مرۆڤی ئارام دكەت و ژبلی هندێ ژی جهەكە كو یێ دویرە ژ قەرەبالغییا جادێ و بێهنا دیكێل و كارگەهان، ئەڤە هەمی و گەلەك بابەتێن دی بوونە ئەگەر كو خەلكی دوبارە دەست ب ئاڤاكرنا خانییان كر ل گوندان و دوبارە ئاڤەدانی ل گوندێن كوردستانێ سەرهلدا، بوونە جهێن ژیارێ هندەك ژ گوندان د نوكە دا ژیانا تمام لێ دهێتە دیتن بگرە ژ قوتابخانە و مزگەفت و بازارێن دی یێن خەلك پێدڤی و هندەكان ژی ئەڤ خزمەتگوزارییە گەلەك ژێ دكێمن، ب گشتی كەرتێ ساخلەمیی وەك نەخۆشخانە خەمسارییا هەی بۆ گوندان هەر چو نەبیت د ناڤبەرا دو یان سێ گوندان دا، نەخۆشخانەك بر هەر رویدانەكا نەچاڤەرێكری هەبیت، داخواز ژ كەرتێ ساخلەمیێ دكەم، كو زێدەتر گرنگیێ بدەنە گوندێن دەڤەرێن دەوروبەر یێن هەرێما كوردستانێ ب گشتی، لێ ل گەل ڤێ چەندێ ژی دا ل ڤان سالێن دووماهیێ دوبارە سەیرانێن گوندان و عەشیرەتان یێن سەرهلداین كو ل سالێ جارەكێ د رۆژەكا دەستنیشانكری دا گوند دی رابن ب گێرانا سەیرانەكێ پێكڤە دێ قەستا گوندی كەن ل جهەكێ دەستنیشانكری كۆمبوون، بەرەبابێن نوی دێ ئێكودو نیاسن، داكو پەیوەندیێن جڤاكی هەر د بەردەوام بن و بهێزتر لێ بهێن د گەل ڤێژی دا دێ رابن ب گێرانا ئاهەنگ و دیلانان، ئەڤە ژی بەردەوامییە بۆ مانا كولتوورێ كوردی ل گەل هندێ ژی كەسێن ب تەمەن دێ چیرۆكێن خوە بۆ گەنجان ڤەگێرن ل گەل بیرئینانان و كرنا یاریێن كوردەواری و كەڤن یێن باب و باپیران، ب دیتنا من ئەڤ جۆرە سەیرانە دباشن بۆ خورتكرنا پەیوەندیان هەروەسا بیرئینانا كولتوورێ كوردی یێ كەڤن.

مونا عەبدولسەلام

جوانی د سروشتێ ناخ و رۆخسارێن مەدا دیاردبیت و ئەم پێشكێش دكەین بۆ كەسێن بەرامبەر، جوانییا مرۆڤی د دو لایەنان دا دیاردبیت هەر لایەنەك پێناسا بابەتەكێ تایبەت یێ گرێدای ب مرۆڤی ڤە دكەت، لایەنێ ئێكێ یێ جوانییا مرۆڤی یێ گرێدایە ب رۆخسار و جەستەی ڤە و لایەنێ دویێ یێ گرێدایە ب نافخۆیا مرۆڤی ڤە مەرج نینە جوانیا ناخ و رۆخسارێ مە وەكی ئێك بیت دبیت هندەك جاران ئێك كەس خودان دو كەسایەتیێن جیاواز بیت ژلایێ رۆخسار و نافخۆییا خوە ڤە، لێ پتریا جاران رەفتارێن مە كەسایەتییا مە دیار دكەن نە رۆخسارێ مە، ژبەركو هەموو كەس دشێن جوانییا روخسارێ مە ببینن، لێ كێم كەس دشێن جوانییا ناخێ مە ببینن، هەر ئەو كەسە دشێن ئەڤێ جوانیێ ببینن یێن كو حەزژ مەدكەن و دگەل مە، هەموو كەس د جوانن ژبەركو خودێ ئەم وەك جوانترین چێكری یێن ئافراندین، لێ بتنێ چێكەرێ مە یێ بێ كێم و كاسییە ژبەر ڤێ چەندێ جوانییا رۆخساری جوانییەكا رێژەی یە، هندەك كەس گەلەك د جوانن و هندەك ژی دجوانن، بتنێ ئەڤە رێژەی یە ژبەركو چ كەس نەجوان نینن ل دەف من لێ ئەڤە سالوخەتەكە بێی حەزا مرۆڤی ل دەف مرۆڤی یێ هەی و خودێ یێ دایە مرۆڤی و مرۆڤ دشێت د گەلەك لایەنێن ژیانێ دا بكاربینیت وەك رۆخسار، ل ڤێرێ یا گرنگ جوانییا ناخێ مرۆڤییە ژ بەركو ناخێ مە وەك زارۆكەكێ ساڤایە ل دەسپێكێ دەوروبورێن مە و پاشی مە هێدی هێدی یێ ب خودانكری و پەروەردەكری ئەڤ ناخە یێ مەزن بووی، ل دەستپێكێ دگەل وان كەسان یێن دەوروبەرێن مە، پاش یێ بۆمە مای، لێ یا گرنگ كا كیژ ژمە دێ شێت ناخێ خوە وەك زارۆكەكێ ساڤا و جوان و  دلۆڤان ب خودان كەت و پێدڤیێن وی بجهـ ئینیت كو ببیتە ناخەكێ ئەم ئەڤرۆ پێ بشێین جوانی و ڤیانێ پێشكێش بكەین، هەردەم یا پێدڤییە ئەم ناخێ خوە ب خودان بكەین ب ڤیان و حەزژێكرن و ئەرێنییان، ژبەركو ئەم چ د ناخێ خوە دا دچینین ئەم وێ پێشكێش دكەین ئەم وێ وزێ ددەینە ژینگەهـ و زارۆك و دەوروبەرێن خوە، ژبەرڤێ چەندێ جوانییا ناخێ مە گەلەك یاگرنگە ئەم جوان بكەین ژبەركو ب وەرگرتنا جوانییێ ئەم دووبارە جوانییێ د بەخشین.