ئەڤین خالد ئەحمەد خالد

کەلەپۆڕێ هەر نەتەوەیەکێ؛ خۆدیكا ڕاستەقینەیا ناسنامەو دیرۆکا کوور و ڕەساناتیا وێ یا سەردەمانە یە. د سەرێ دەستێ ڤی کەلەپۆڕێ دەولەمەند دا، کەلەپۆڕێ کوردی دهێت کو ب جۆراوجۆری و ڕەنگێن خۆ ئینە و هوورکاریێن خۆ یێن سەرسۆڕهێنەر دهێتە نیاسین، ئەو هوورکاریێن بەحسا چیرۆکێن ڕەساناتیا ڤێ ئاخێ دکەن. جلوبەرگێن کەلەپووری ئێن کوردی، ب پەڕۆكێ خۆ یێ جۆراوجۆر و دیزاینێن خۆ ئێن جوان کو ل گۆرەی دەڤەرێن جۆگرافی یێن جودا ل هەرێما کوردستانێ دهێنە گوهۆڕین، ئێک ژ دیارترین و گرنگترین نیشانێن ڤی کەلەپۆڕێ دیرۆکینە. ئامادەبوونا ڤان جلوبەرگان د دیرۆکێ دا وەک دەربڕینەک ژ ناسنامە و هەبوونا جڤاکی بوویە، بەلێ ئەڤرۆ ب شێوەیەکێ بەرچاڤ دبنە توخمەکێ کاڕا و کاریگەر د زڤڕاندنا چەرخێ ئابووری دا و پشتەڤانیکرنا کەرتێ گەشتوگوزارێ، کو ئەڤ چەندە پێدڤیەکێ دروست دکەت بۆ پاراستن و پێشخستنا ڤی کولتووری ب ڕێکێن بەردەوام کو خزمەتا گەشەپێدانا ئابووری یا گشتی بکت.
د سەردەمێ نوو دا، کەرتێ گەشتوگوزارێ ل سەرانسەری جیهانێ گوهۆڕینەکا چینایەتی ب خۆ ڤە دیتیە ب ئاڕاستەیا ئەوا دهێتە نیاسین ب گەشتوگوزارا کولتووری و کەلەپۆڕی، کو تێدا گەشتیارێ سەردەم ب تنێ بەس نینە دیمەنێن سروشتی ببینیت، بەلکو ل دووڤ ئەزموونێن ڕاستەقینە و نقۆمبوونێ د کولتوورێ ناڤچەیی یێ وان گەلان دا دگەڕیێت دئێن ئەو سەرەدانێ بۆ دکەن. ل ڤێرێ بهایێ ناڤوازە یێ جلوبەرگێن کوردی دیار دبیت کو وەک شانۆگەریەکا هونەری یا زندی دهێتە دیتن، هەر بگەهیتە باژاڕ و گوندێن کوردستانێ، چاڤێن گەشتیاری ب ڕەنگێن جلێن کەلەپۆڕی دکەڤن ئێن خەلکێ دەڤەرێ د جەژن و هەلکەفت و ژیانا ڕۆژانە دا دپۆشن. ئەڤ جوانییا ل بەر چاڤان حەزەکا مەزن ل جەم گەشتیاری دروست دکەت بۆ کڕینا ڤان جلان یا کو پارچەیەک ژ وان وەک بیرهاتنەکا ناڤوازە، ئان ژی تۆمارکرنا وان ب وێنەیان، کو ئەڤە ب شێوەیەکێ راستەوخۆ پشپشتیێ ل ریکلاما گەشتوگوزاری بۆ دەڤەرێ دکەت و گەشتیاران زویتر ل سەرانسەری جیهانێ ڕادکێشێت.
ژ لایێ ئابووری ڤە ب تەمامی، پاراستنا کەلەپوورێ کوردی و جلوبەرگێن مسۆگەر ڕێکێ بۆ دروستکرنا دەرفەتێن نوو ئێن کارکرنێ ڤەدکەت و پیشەسازیێن دەستکرد و ناڤچەیی گەرم دکەت. دروستکرنا جلوبەرگێن کوردی یێن ژنانە و زەڵامانە پشتبەستنێ ل سەر شارەزاییەکا بلند یا دەستکاری و پیشەیێن بۆماوەیی یێن نفش بۆ نفشی دکەت د ڕێسا پارچەیان، نەخشەکرنا ب دەزیێن رەنگێ وان یێ زێڕین و یێ زێڤی و دروستکرنا وان بۆ وەكو تەمامکەرێن ڤان جلان. دەمێ توخمێن ڤی کەلەپۆڕی ب ئاوایەکێ سۆزدار دهێنە پاراستن و د بازاڕێ گەشتوگوزاری دا دهێنە نیاسین، داخوازیا ل سەر ڤان بەرهەمێن دەستی زێدە دبیت، ئەو چەندە ژی ب شێوەیەکێ ئەرێنی ل سەر داهاتێ وەستایان و خەیاتان و کارگەهێن بچووک زڤڕێت، و ڤان پیشەیێن کەلەپووری ژ مەترسییا لۆمەکرنێ یان نەمانێ ڕزگار دکەت و دکەتە پرۆژەیێن ئابووری یێن بەردەوام. هەروەسا سازکرنا فێستیڤالێن جلكێن کەلەپووری و بازاڕێن جەماوەری یێن تایبەت ب بەرهەمێن دەستی ڕۆڵەکێ مەزن دگێڕن بۆ لڤاندنا بازاڕێ ناڤخۆیی دا و بلندکرنا ئاستێ مەزاختنا گەشتیاران، ل گەل گەشەکرنا کەرتێن پەیوەندیدار وەک هۆتێل، خوارنگەه و ڤەگوهاستنێ.
سەرەڕای ڤێ چەندێ، تێکهەلکرنا جلكێن کەلەپۆڕی یێن کوردی د سیستەمێ گەشتوگوزاریێ دا هاریكارە بۆ پەرەپێدانا پیشەسازیێن ب داهێنان و یێن کەلتووری کو ئەڤرۆ بووینە ستوونەکا بنەڕەتی د ئابووریا وەلاتێن پێشکەفتی دا. مرۆڤ دشێت دیزایین و نەخشێن جلكێن کوردی بگوهۆڕێت بۆ بەرهەمێن سەردەمیانە کو بگونجن ل گەل بازاڕێن جیهانی، وەک مۆدێلێن نوو ئێن ئیلهام ژ کەلەپووری وەرگرتی، ئێکسسوارات و دیاریێن بیرهاتنان، ئەڤە ژی بازاڕێن نوو یێن هەناردەکرنێ ڤەدکەت و ئابووریا ناڤخۆیی بەر ب فرەجۆریێ ڤە دبەت دوور ژ پشتبەستنا تەکینەک ل سەر ژێدەرێن نەریتی. گەشتیار ژ کولتوورێن جوداجودا حەز دکەن ئەوان بەرهەمان بکڕن ئێن کو ببنە هەلگرێن چیرۆکەکا کەلتووری یا ڕەسەن و دیرۆکەکا کوور، و جلكێن کوردی خودان ئاستەکێ وا بەرزێ جوانیێ نە کو دشێن ببەنە هەڤڕکەکێ ب هێز د بازاڕێن گەشتوگوزارێ یێن نێڤدەولەتی دا ئەگەر ب ئاوایەکێ باش ڕیکلام و نیشاندانا وان بێتەکرن. د ئەنجام دا، وەبەرهێنان د کەلەپۆڕێ کوردی و جلوبەرگێن نەریتی دا تەنێ سنووردار نینە ل سەر لایەنێ مەعنەوی یان پاراستنا ناسنامەیێ، بەلکو ستراتیجیەتەکا ئابووری یا ژیرانە و کاڕایە بۆ پشتەڤانیکرنا گەشتوگوزارا بەردەوام و گەشەپێدانا جڤاکێن ناڤخۆیی. پاراستنا ڤی کەلەپۆڕێ مەزن ژ لێکتێکچوونێ و گەشەپێدانا پیشەسازیێن پەیوەندیدار پێدڤی ب پێکهاتن و تەباڕیا بزاڤێن حکومی و کەرتێ تایبەت هەیە بۆ سستکرنا وەستیانێ، ڕێکخستنا پێشانگەهێن نێڤدەولەتی و ناڤخۆیی و ئەنجامدانا مارکێتینگەکا هۆشمەندانە بۆ شیانێن کەلتووری ئێن کوردستانێ. دەمێ کەلەپوورێ ڕەسەن دگەل پلاندانانا ئابووری یا هوشیار کۆم دبیت، دیرۆک دبیتە ژێدەرەکێ نووژەنبووی بۆ دەولەمەندی و سەرفەرازیێ و ناسنامەیا کوردی ب د رەوشاوەیی دمینێت و چیرۆکا مللەتەکێ نیشا هەموو جیهانێ ددەت کو بزانیت چاوا جوانییا دیرۆكا خۆ بکەتە بنەمایەک بۆ ئاڤاکرنا سوبەهیەكا گەشتر و بەرپرسیارتر.

ئەڤین خالد ئەحمەد

باژارێ دهۆکێ، ب هەبوونا سروشتەکێ گەلەک جوان، ڕەنگین و سەرسۆڕهێنەر، هەردەمیشە وەک ئێک ژ دیارترین و گونجاوترین ناوچەیێن گەشتوگوزاری ل سەر ئاستێ هەرێمێ و ئیراقێ دهێتە نیاسین. ئەڤ جوگرافیا ناوازە یا کو ژ چیایێن بلند و سەرکێش، نزارێن کەسک و دەشتێن بەرفرەهـ پێکهاتییە، ل گەل هەوایەکێ پاقژ و سازگار، ژینگەهەکا نموونەیی دروست دکەت بۆ ئەنجامدان و ڕاهێزانا پرۆژەیێن گەشتوگوزاریێن نووژەن و جودا کو بشێن سیفەتەکێ نیڤدەولەتی ببەخشینە باژاری. د ناڤا ڤان ڕەنگە پرۆژەیان دا، پرۆژەیێ فڕینا بالۆنێن مەزن یێن هەوایی(المناطید الحراریة) وەک هەلەکا زێڕین، ئابووری و بپێز دهێتە ل قەلەمدان کو دکارێت شۆڕشەکا نوو د کەرتێ گەشتوگوزارێ یێ پارێزگەها دهۆکێ دا دروست بکەت و سەرەنجا هزاران گەشتیار و وەبەرهێنەرێن ناڤچەیی و جیهانی بۆ لایێ خۆ بکێشێت.
ئەگەر ئەم ب هووری و کویری ل ڤی پرۆژەی بنێڕین، چێکرن و ڕێكخستنا گەشتێن بالۆنان ل ئاسمانێ دهۆکێ بتنێ چالاکییەکا خۆشگوزارنیێ و تێرکرنا حەزا سەرکێشیێ نینە، بەڵکو ئەڤە ئامرازەکێ ستراتیجی یێ گەلەک بهێزە بۆ ئاڤاکرنا ژینگەهەکا بپێز یا وەبەرهێنانا نیشتمانی و بیانی. هەبوونا سەرپێهاتیێن وەسا تایبەت و دەگمەن دبتە ئەگەرا هندێ کو کۆمپانیێن مەزن یێن جیهانی یێن بوارێ گەشتوگوزار و گەشەپێدانێ سەرەنجا خۆ بدەنە باژێری، چونکو وەبەرهێنەر هەردەم ل دووڤ وێ بوار و جەهان دگەڕێن کو خاوەن سیمایەکێ تایبەت ب خۆ بن و بشێن سەرنجا گەشتیاران بۆ ماوەیەکێ درێژ ڕابکێشن. چێکرنا بنکە و سەکۆیێن فڕینێ و مەشقپێکرنا ستافان دێ ڕێ خۆشکەت بۆ هاتنا سەرمایەیەکێ مەزن، ئەڤ چەندە دێ بنە ئەگەرێ ڤەکرنا دەرگەهێن نوو بۆ ئاڤاکرنا هوتێلێن پێشکەفتی، هاوینەهەواران، ڕێستۆرانت و کافێیێن ب لێقۆب و دیمەنێن جوان، هەروەسا باشترکرنا تۆڕێن ڤەگوهاستنێ و خزمەتگوزاریێن لۆجستیکی د سەرانسەری دهۆکێ دا.
ژ ئالیەکێ دی ڤە، جێبەجێکرنا ڤی پرۆژەی دێ کارتێکرنەکا ڕاستەوخۆ و مەزن ل سەر زێدەکرنا داهاتێ ناڤچەیی و لڤاندنا بازاڕێ دهۆکێ هەبیت. دەما کو دهۆک دبتە ناڤەندەکا ناسرافی بۆ فڕینا بالۆنێن هەوایی، دێ ڕێژەیا مانەڤەیا گەشتیاران د باژێری دا زێدە بت، چونکو گەشتیار دێ پێدڤی ب مانەڤەیا چەند ڕۆژان بن دا کو بشێن ژ دیمەنێن سروشتی ژ بلنداهیێ بەهرەمەند بن. ئەڤ بزاڤە دێ بەرهەمێ ئابووری یێ بازاڕێن ناوچەیی، دوکان و جهێن بازرگانی بەرز کەت، و د هەمان دەم دا دێ مەزنترین پشتیوانی بیت بۆ کاسپکار و خاوەن پرۆژەیێن بپوچک و ناڤنجی. زێدەباری ڤێ چەندێ، ڤەکرنا دەرفەتێن کارکرنێ بۆ سەدان گەنجێن دهۆکێ د بوارێن جودا جودا دا—ژ ستافێن فڕینێ و خزمەتگوزاریێن ئەردی گرتی هەتا دگەهێتە وارێن پێشوازیکرن، هۆتێلداری، ڕێبەرییا گەشتوگوزاری و بازاڕکرنێ—ئێک ژ گرنگترین دەستکەوتێن ئابووری یێن ڤی پرۆژەی دەستنیشان دکەت.
سەرەڕای لایەنێ ئابووری یێ ڕاستەوخۆ، پرۆژەیێ بالۆنێن هەوایی وەک ئامرازەکێ ناوازە یێ ریکلام و براندینگا جیهانی بۆ دهۆکێ کار دکەت. ب ڕێیا بەلاڤبوونا وێنە و ڤیدیۆیێن بالۆنێن ڕەنگاوڕەنگ د ناڤبەرا ئاسمان و چیایێن دهۆکێ دا ل سەر تۆڕێن جڤاكی و کەناڵێن ڕاگەیاندنێ، وێنەیەکێ شارستانی، مودێرن و سحرئاوی یێ باژێری دێ بۆ جیهانێ تێتە نیشاندان. ئەڤ جۆرە ریکلامە دێ وێنەیەکێ ئارام و سەرنجڕاکێش دەتە دهۆکێ، کو ئەڤە ب خۆ مەزنترین فاكتەرە بۆ دروستکرنا باوەریا وەبەرهێنەران دا کو سەرمایەیێن خۆ ب ئارامی بیننە د ناڤا پرۆژەیێن جۆربەجۆر یێن باژێری دا. ب ڤی ڕەنگی، ڕاهێزانا پرۆژەیێن گەشتوگوزاری یێن هاوشێوە نەک بتنێ دێ سیمایەکێ گەش و هەمەجۆر دەتە ئابووریێ دهۆکێ، بەڵکو دێ باژێرێ مە کەتە ئێک ژ دیارترین، سەرەکیتەرین و بهێزترین جەمسەرێن گەشتوگوزاری و وەبەرهێنانێ د هەمی دەڤەرێ دا.
زێدەباری هەمی ڤان لایەنان، ڤەگوهاستنا ڤێ ئەزموونێ بۆ دهۆکێ دێ ڕیێ بۆ ئاڤاکرنا فێستەڤال و هەڤڕکیێن نێڤدەولەتی یێن فڕینا بالۆنان خۆش کەت، ئەوا کو دێ هەزاران گەشتیارێن جیهانی و تیمێن وەرزشی بینێتە پارێزگەهێ و ناسنامەیەکا گەشتوگوزاری یا جیهانی بدەتە دهۆکێ. ڤان جۆرە چالاکییان شیان هەنە کو گەشەپێدانەکا بەردەوام د هەمی کەرتێن خزمەتگوزاری دا دروست بکن و سێکتەرێ تایبەت هان بدن دا کو پشكداریەکا کاریگەرتر د ئاڤاکرنا ژێرخانا باژێری دا بکەت. ئەنجامدانا پرۆژەیەکێ وەسا زۆر ژ سنورێن دەرکەتنا گەشتەکا تەرەفی دەرباز دبت؛ ئەڤە بڕیارەکا ستراتیجی یا ئابوورییە کو دکارێت داهاتێ باژێری زێدە بکەت، پشتبەستنێ ل سەر داهاتێن ڕەخەکی کەم بکەتەوە، و دهۆکێ ب تەواوی بکەتە ناوەندەکا گەشەستی و وەبەرهێنانێ یا مەزن د ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست دا.

ئەڤین خالد ئەحمەد

هزرێن داهێنەر بنەمایێ هەر پرسێسەكا پێشئێخستنێیە د ناڤ سازیان دا، ب تایبەتی
د كەرتێ فێركرنێ دا كو پشتبەستنێ ل سەر دەستپێشخەری و نویكرن و ڤێراگەهشتنا گوهۆرینێن دیجیتالی یێن بلەز دكەت، بەلێ د هندەك ژینگەهێن پیشەییدا هندەك رەفتار هەنە كو بهایێ ئەڤێ داهێنانێ كێم دكەن، ژ دیارترین ئەڤان رەفتاران دەست ب سەرگرتنا نە دادپەروەرانە ل سەر هەول و ماندیبوونا كەسێن دی، كو رەفتارەكە ئەدایا گشتی لاواز دكەت و كاریگەریەكا نەرێنی ل سەر باوەریێ د ناڤ ژینگەها پەروەردەیی دا دكەت.
مەبەست ب دزینا هزران راگەهاندنا پرۆژەیەكی یان چالاكیەكێ یان دەستپێشخەریەكێ بێی ئاماژەدان ب خۆدانێ وێ یێ رەسەن، چ د وارێن ئەكادیمی یان هونەری یان كارگێری دا، ئەڤ رەفتارە د سازیێن فێركرنێدا دیاردبیت ل دەمێ چالاكی یان پلان هەر ئەنجامدانەك بۆ كارگێریێ یان هندەك كەسێن دی دهێتە زڤڕاندن و ئەو كەسێ هزرا وێ پێشكێشكری یان ل سەر كاركری بهێتە پشتگوهئێخستن، سەرەرای ئارمانجا بەرچاڤ كو دبیت پێشئێخستنا قوتابخانێ یان باشكرنا ژینگەها فێركرنێ بیت، بەلێ گرنگی نەدان ب هەولێن تاكی ژینگەهەكا نەساخلەم ئاڤادكەت كو ل سەر بنەمایێ پەراوێزكرنا دەستپێشخەریا و كێمكرنا پالدەرێ دەستڤەئینانێ ئاڤادبیت.
پێشئێخستنا راستەقینەیی د ناڤ قوتابخانەیان دا پشتبەستنێ ل سەر جێبەجێكرنا چالاكیان ب تنێ ناكەت، بەلكو ب پلا ئێكێ ل سەر رێزگرتنا ل خۆدان هزران و دانپێدان ب هەولێن وان ئاڤا دبیت، ئانكو ئەو مامۆستا و فەرمانبەرێن پێشنیارێن نوی پێشكێش دكەن و هەولا ڤێراگەهشتنا سەردەمێ دیجیتالی ددەن، پێكهێنێ سەرەكی یێ بەرزكرنا ئاستێ سازیێنە، ل دەمێ ناڤێن وان دهێنە پشتگوهئێخستن و رۆلێ وان دهێتە كێمكرن، نە ب تنێ كاریگەری ل سەر ئەوان دبیت، بەلكو رەنگڤەدانێ ل سەر كەش و هەوایێ كاری هەمیێ دكەت، كو حەزا داهێنانێ پاشڤەدچیت و گیانێ كاركرنا پێكڤە لاوازدبیت.
ڤەكۆلینێن پەروەردەیی یێن نوی دیاردكەن كو رێزگرتن ژ گرنگترین هاندەران بۆ كارمەندێن قوتابخانا دهێتە هژمارتن، ئانكو ل دەمێ فەرمانبەر هەست دكەت كو هەولێن وی ل بەرچاڤ دهێنە وەرگرتن و جهێ رێزگرتنێنە، پێگیری و داهێنانا وی بەردەوام و زێدەتر لێدهێت، د بەرنبەر دا دەست ب سەرگرتنا هزرێن كەسێن دی دبیتە ئەگەرێ لاوازیا باوەریێ د ناڤ سازیێ دا و دبیتە ئەگەرێ بێهیڤی بوونێ كو دبیت رێگریێ ل دیاربوونا دەستپێشخەریێن نوی بكەن، كو د شیاندایە ب رێكا وان مفا ب پرۆسێسا فێركرنێ بگەهیت.
بابەتێ پاراستنا هزران نە ب تنێ لایەنێ یاسایی بخۆڤەدگریت، بەلكو گرێدای رەوشەنبیریا پیشەییە یاكو رێزێ ل تاكەكەسی دگریت و هاندانا پشكداریكرنێ دكەت و بهایێ هەولان د زانیت، لەورا ژی ئەو قوتابخانەیێن ل دویڤ ئەڤان پرنسیپان دچن ژینگەهەكا كاری یا ئەرێنی ئاڤادكەن و هاندانا هەمی كارمەندان دكەن ل سەر پێشكێشكرنا باشترین هزر و پێشنیاران بێی ترس ژ پەراوێزكرنێ یان پشتگوهئێخستنا رۆلێن وان.
ل دویماهیێ وەرگرتنا هزران بێی دانپێدان ب خودانێن وان ب تنێ خەلەتیەكا كارگێری نینە، بەلكو ئاستەنگەكە كو ئاراستێ پێشئێخستنا پەروەردەیی ژ كاردئێخیت، لەورا بۆ ئاڤاكرنا سازیەكا فێركرنێ كو شیانا پێشئێخستنا راستەقینەیی هەبیت، پێدڤیە رەوشەنبیریەك بهێتە رەخساندن ل سەر بنەمایێ زەلالیێ و هاندانێ و رێزگرتنێ ل پشكداریێن تاكی، ژبەركو ب ئەڤان بهایان د شیاندایە ژینگەهەكا فێركرنێ یا نوی بهێتە ئاڤاكرن كو ل گەل سەردەمی بچیت و پاشەرۆژا قوتابیان و جڤاكی گەشتر لێ بكەت.

ئـەڤین خـالد ئـەحمەد خـالد

دەستپێك
ئارمانجا ڤێ گۆتارێ شرۆڤەكرنا چەمكێ ئابۆریا بازنەیی و سەپاندنێن وێ یێن گونجای د هەرێما كوردستانا ئیراقێ دایە، ل گەل تەرخانكرنا گرنگیێ بۆ دەرفەت و ئاستەنگێن كو پێشیا وێ دگرن. گۆتار دێ بنگەهێن تیۆری یێن ئابۆریا بازنەیی ڤەكۆلیت، پاشی دێ چیتە سەر شرۆڤەكرنا رەوشا نهۆ ل هەرێما كوردستانێ، و ل داویێ دێ پێشنیارێن كریار پێشكێش كەت بۆ پاڵپشتیكرنا گوهۆڕینا بەرەڤ ئابۆریەكا بازنەیی یا بەردەوام.

ئابۆریا بازنەیی: چەمك و گرنگی

ئابۆریا بازنەیی وەك مۆدێلەكێ ئابۆری دهێتە پێناسەكرن كو ئارمانجا وێ كێمكرنا پاشماییانە بۆ كێمترین ئاست، دوبارە بكارئینانا سامانان هەتا رادەیەكێ د شیانان دا و گوهۆڕینا پاشماییان بۆ سامانێن بهادار.
ئەڤ مۆدێلە گرنگیێ ددەتە درێژكرنا ژیێ بەرهەمان، كێمكرنا بكارئینانا سامانێن سروشتی، و ئافراندنا دەرفەتێن كاری یێن نوی. ئابۆریا بازنەیی وەك رێبازەكا بەردەوام دهێتە هەژمارتن كو رۆلێ خۆ د پاراستنا ژینگەهێ دا هەیە، بدەستڤەئینانا گەشەپێدانا ئابۆری و پاراستنا سامانێن سروشتی بۆ نفشێن داهاتی.
رەوشا نهۆ یا ئابۆریا بازنەیی ل هەرێما كوردستانێ
هەرێما كوردستانێ رووبەروو گەلەك ئاستەنگێن ژینگەهی و ئابۆری دبیت، كو پێدڤی بە وەرگرتنا ستراتیژیێن نوی یێن گەشەپێدانا بەردەوام هەیە. سەرەڕای هەبوونا هندەك دەستپێشخەریان د وارێ دوبارە وەرگرتن و رێڤەبرنا پاشماییان دا، لێ سەپاندنا چەمكێ ئابۆریا بازنەیی هێشتا سنووردارە. هەرێم پێدڤی ب پێشئێخستنا ژێرخانەكا گونجای، یاسایێن پشتەڤان و هشیاریەكا جڤاكی یا مەزنتر هەیە بۆ پاڵپشتیكرنا گوهۆڕینێ بەرەڤ ئابۆریەكا بازنەیی. پێدڤیە گرنگی ب كەرتێن سەرەكی وەك چاندنێ، وزێ، پیشەسازیێ و گەشتیاریێ بهێتەدان بۆ بدەستڤەئینانا مفایەكێ مەزن ژ چەمكێ ئابۆریا بازنەیی.
دەرفەتێن پاڵپشتیكرنا ئابۆریا بازنەیی ل هەرێما كوردستانێ

گەلەك دەرفەتێن گەش بۆ پاڵپشتیكرنا ئابۆریا بازنەیی ل هەرێما كوردستانێ هەنە، ژ وان:
1- چاندنا بەردەوام: دشێین تەكنیكێن چاندنا ئۆرگانیك، رێڤەبرنا ئاڤدانێ ب شێوەیەكێ كاریگەر و كێمكرنا بكارئینانا ژەهرێن كیمیایی، بۆ بدەستڤەئینانا چاندنەكا بەردەوام بكاربینین.
2- رێڤەبرنا پاشماییان: پێدڤیە سیستەمێن كاریگەر بۆ رێڤەبرنا پاشماییان بهێنە پێشخستن، ژوان جوداكرنا پاشماییان، دوبارە وەرگرتن، پاقژكرن، بەرهەمئینانا وزەیێ ژ پاشماییان.
3- وزەیا نوویكرەڤە: دشێین مفای ژ ژێدەرێن وزا نوویكرەڤە وەربگرین، وەك وزا رۆژێ و وزا بای، بۆ كێمكرنا پشتبەستنێ ب سۆتەمەنیێن فۆسیلی.
4- پیشەسازیا كەسك: پێدڤیە پیشەسازیێن كو پشت ب كەرەستێن دوبارە وەرگرتی گرێددەن و كێمكرنا دەرهاڤێتنا كاربۆنێ دكەن، بهێنە هاندان.
5- گەشتیاریا ژینگەهی: دشێین گەشتیاریا ژینگەهی پێشبخەین، یا كو پشت ب سامانێن سروشتی گرێددەت، دگەل پاراستنا ژینگەهێ.

ئـاستەنگێن رووبـەڕووی جێبەجێكرنـا ئابۆریـا بازنەیی ل هـەرێما كوردستانێ دبن:

گەلەك ئاستەنگ هەنە كو رێ ل بەر جێبەجێكرنا ئابۆریا بازنەیی ل هەرێما كوردستانێ دگرن، ژ وان:
• كێمبوونا ژێرخانێ: هەرێم ژێرخانا پێدڤی بۆ كۆمكرن و چارەسەركرن و دوبارە وەرگرتنا پاشماییان كێمە.
• نەبوونا یاسایان: بۆ هاندانا ئابۆریا بازنەیی، هەرێم پێدڤی بە یاسایێن پشتەڤان هەیە.
• هشیاریا جڤاكی: جڤاك پێدڤی ب زێدەكرنا هشیاریێ دەربارەی گرنگیا ئابۆریا بازنەیی هەیە.
• دارایی: جێبەجێكرنا ئابۆریا بازنەیی پێدڤی بە وەبەرهێنانێن مەزن هەیە.

پێشنیارێن كریارێ
• دانانا ستراتیژیەكا نیشتمانی: پێدڤیە ستراتیژیەكا نیشتمانی بۆ گوهۆڕینێ بەرەڤ ئابۆریا بازنەیی بهێتە دانان.
• هەڤكاریا نێڤدەولەتی: پێدڤیە هەڤكاریا نێڤدەولەتی بۆ گوهۆڕینا شارەزایی و زانینان د وارێ ئابۆریا بازنەیی دا بهێتە پێشخستن.
• هشیاركرنا جڤاكی: پێدڤیە پرۆگرامێن هشیاركرنێ بۆ نیاسینا جڤاكی ب گرنگیا ئابۆریا بازنەیی بهێنە جێبەجێكرن.
• دابینكرنا دارایی: پێدڤیە دارایی یا پێدڤی بۆ پرۆژەیێن پەیوەندیدار ب ئابۆریا بازنەیی ڤە بهێتە دابینكرن.

ئـەنـجام
ئابۆریا بازنەیی دەرفەتەكا گرنگە بۆ بدەستڤەئینانا گەشەپێدانا بەردەوام ل هەرێما كوردستانا ئیراقێ. ئەڤە ژ بۆ جێبەجێكرنا ستراتیژیێن كاریگەر بۆ گوهۆڕینێ بەرەڤ ئابۆریەكا بازنەیی پێدڤی ب پابەندبوونەكا دل ژ لایێ حوكمەت و كەرتێ تایبەت و جڤاكێ مەدەنی ڤە هەیە. پێدڤیە گرنگی بهێتە دان بۆ ئاڤاكرنا ژێرخانێ، دانانا یاسایێن یاسایی، و هشیاركرنا جڤاكی، بۆ بدەستڤەئینانا ئارمانجێن گەشەپێدانا بەردەوام.

ئەڤین خـالد ئەحمەد خـالد

چیایێن كوردستانێ، كو مێژوویەكا پڕ وەكو جهەكێ ڤەحەواندن و پاراستنا خەلكێ‌ خۆ و پێشمەرگەیێن پارێزڤانێن وەلاتی، نها دبنە دەرفەتەكا گەشتیاری یا هەرە گرنگ ل گەل گوهۆڕینا هەرێما كوردستانێ بۆ ناڤچەیەكا گەشتیاری یا ئارام، وەكو بیرۆكە و پێشنیار و دەسپێشخەری باش دبینم كو هێزەكا مەزن بۆ پەرەپێدانا پرۆژەیەكێ‌ بۆ یەكەیێن ڤەحواندنا گەشتیاری (خانیێن گەشتیاری) یێن بهادار و ژێهاتی. ئەڤ پرۆژە نەتنێ پرۆژەیەكێ‌ خانییانە، بەلكو سەربۆرەكا گەشتیاری یا بێ هاوتا یە كو كۆمەكا مەزن ژ ئازایەتی، ئارامی و ناسینا میراتا كولتووری یا دەولەمەند ئانكو یا كوردی یا تایبەت تێدا هەیە.
خـالـێن هێزێ:
1- جهێ ستراتیژی: چیایێن كوردستانێ ب جوانی، ب جۆراوجۆر و ئاڤ و هەوایا و سەقایەكێ‌ فێنك و گونجای بۆ هەمی وەرزێن سالێ‌.
2- سەربۆرەكا گەشتیاری یا بێ هاوتا: خانی دێ سەربۆرەكا گەشتیاری بەرهەڤ كەت كو ئازایەتی، ئارامی و ناسینا كۆلتۆرێ‌ كوردی یێ‌ رەسەن و تایبەت تێدا بیت.
3- هیڤیا قازانجێ: داخواز بۆ گەشتیاریا بلیمەت ل ناڤچەیێن چیایان رۆژ ب رۆژ زێدە دبیت كو د دەرئەنجامێ‌ دا دبیتە پرۆژەكێ‌ وەبەرهێنانێ‌ یێ‌ بەردەوام.
4- هەڤكاری یا خەلكی: هەڤكاری ل گەل كۆمەلگەهان بۆ دابینكرنا جهێن كاری و پشتەڤانیكرنا گەشەپێدانا ئابووری.
پـلانـا جێبەجێكرنـێ:
1- تاقیكرنا بیاڤی: هەلسەنگاندنا تەڤایی یا دارایی، ژینگەیی و یاسایی.
2- هەلبژارتنا جهان: هەلبژارتنا جهان ب شێوەیەكێ‌ زانستی، ب دیتنا جوانیێ‌، گەهشتن و پاراستنا ژینگەیێ.
3- دیزایین و چێكرن: دروستكرنا خانییان ب شێوازەكێ‌ كوردی و هاندانەكا نوی، بكارئینانا مادەیان ب ژینگەیی.
4- بازاڕكرن: پڕوپاگەندەیەكا ب هێز بۆ گەشتیارێن كو دخوازن د سەربۆرەكا تایبەت دا بژین هەڤكاری ل گەل ئاژانسێن گەشتیاری یێن جیهانی و مفاوەرگرتن ژ پلاتفۆرمێن تەكنۆلۆژی.
5- بەردەوامیدان: پاراستنا ژینگەهێ و ئابووری، ب تایبەتی پشتەڤانیكرنا كۆمەلگەهان بهێنە ئاڤاكرن ل گەل جەختیكرن ل سەر پشتەڤانیكرنێ‌ بۆ ئاڤاكرنا كۆمەلگەهان.
پێشبینی: دبینم كو ئەڤ پرۆژە سەركەفتنەكا مەزن بدەستخۆڤە بینیت، دكاریت ببیتە نیشانەیەكا گرنگ بۆ گەشتیاریێ‌ ل كوردستانێ، پشتەڤانیكرنا ئابووری و ناساندنا جوانیێ‌ و كولتۆرا لۆكالی.

* مامۆستایێ هاریكار ل كۆلیژا كارگێری و ئابوری