قــەدری شـێرو
ڕۆژهەلاتا ناڤین د ئێك ژ هەستیارترین قووناغێن خۆ یێن د چەندین سالێن بۆری دا دەرباز دبیت، ژ ئەگەرێ شەڕەكێ ڤەكری د ناڤبەرا ئیران، ئیسرائیل و ئەمریكایێ دا. ئەڤە نە شەڕەكێ كلاسیكە، كو لەشكەر تێدا ل هەمبەر ئێك راوەستن، بەلكو ڕیبریبوونەكا ئالۆزە كو ب ڕێیا لێدانێن ب سنوور، كوشتن، وێرانكرن و پەیامێن ئاگرین د ناڤبەرا ئالیان دا دهێتە برێڤەبرن. ئەڤە شەڕێ ئیرادانە پتر ژ هندێ كو شەڕێ مەیدانی بیت. سروشتێ شەڕی؛ شەڕێ سیبەرێ یە، ئەڤە چەندین سالە، هەڤسەنگییەكا نالەبار یا شەڕی هاتیە ئاڤاكرن كو ل سەر بنەمایێ لێدان بێی هنگافتن كار دكەت. ئیسرائیل وان جهان دكەتە ئارمانج كو هەبوونا سەربازی یا ئیرانێ تێدا مەترسیێ ل سەر ئاسایشا وێ دورست دكەت، د هەمان دەم دا ئیران پشت ب تۆڕا هەڤپەیمانێن خۆ یێن دەڤەرێ گرێددەت دا كو هەبوون و هەژموونا خۆ بسەپینیت. ئەمریكا ژی د چارچووڤەیێ ستراتیژییەكا ڕاگرتن و سنوورداركرنا دەستێوەردانێ دا یاریێ دكەت و بزاڤێ دكەت ڕێگریێ ل تەقینەكا هەمەلایەنە یا بەرفرەه بكەت بێی كو دەستبەرداری پاراستنا بەرژەوەندیێن خۆ ببیت.
ڤی شێوازێ شەڕی؛ هەڤسەنگییەكا گومانەوی دورست كریە، كو تێدا هەمی ئالیێن هەڤكێشێ سنوورێن ئێكودو تاقی دكەن، بێی كو ژ وێ هێلا سۆر دەربازببن یا دێ شەڕەكێ بەرفرەهـ ل دویفڤ خۆ ئینیت.
ئەنجامێن نوكە ڤەركچاندنا بێی بڕیارە.. ڤێ ڕیبریبوونا بەردەوام هندەك ئەنجامێن دیار ل دویڤ خۆ هێلاینە.
1- لاوازیا ئابووری یا درێژخایەن، ب تایبەتی ژ ئەگەرێ سزایان و مەزاختیێن بلند یێن سەربازی.
2- گوهۆرینا وەلاتێن دەڤەرێ بۆ مەیدانێن هنارتنا پەیامان بۆ ئێكودو، كو ڤێ چەندێ لاوازیا ئاسایشا دەڤەرێ زێدەتر لێ كریە.
3- پێشكەفتنا تەكنۆلۆژی، ب تایبەت د بیاڤێ فڕۆكەیێن بێ فڕۆكەڤان، مووشەكێن دویرهاڤێژ وهویربین و شەڕێ تەكنەلوژی.
4-چەسپاندنا یاسایێن شەڕی یێن نەنڤیسی كو ڕێ نادەنە تەقینەكا بەرفرەهـ و هەمەلایەنە، خۆ د دگەرمە گەما شەڕی ژی دا.
خۆ ئەگەر گۆتارێن سیاسی د توند ژی بن، دیارە كو هەر سێ ئالی باش دزانن كو شەڕەكێ مەزن دێ هندێ گران بیت كو دبیت ژ كۆنترۆلێ دەربكەڤیت. ل ڤێرێ پسیارەك خۆ دسەپینیت، ئەگەر شەڕ بەردەوام بیت.. بەرەڤ كیڤە؟
و ژبۆ بەرسڤدانا ڤێ پسیارێ دێ پێدڤی ب هندەك پێشبینی و بۆچوونان بین ل گۆر شرۆڤەكرنا خۆ بۆ كاودانێن نوكە و رابردۆی. ژبەركو پاشەرۆژ ب سێ سیناریۆیێن سەرەكی ڤە گرێدایە.
سیناریۆیا ئێكێ، بەردەوامییا شەڕێ سیبەر، ئەڤە نێزیكترین سیناریۆیە. لێدانێن سنووردار، بەرسڤێن هەڤدژ یێن هەردو ئالیان و ئالۆزیێن ڕاگەهاندنێ و پاشی زڤڕین بۆ خالا هەڤسەنگیێ. ڕەنگە ئەڤ رەوشە درێژ ببیت بێی گەهشتن ب بڕیارەكا ئێكلاكەر.
سیناریۆیا دویێ، گوهۆڕینا پێڤاژۆیێ بەر ب شەڕەكێ هەرێمی یێ بەرفرەه ڤە، ژ ئەگەرێ خەلەتیەكا نەچاڤەرێكری، یان لێدانەكا نوی، كو قانوونێن یاریێ بگوهۆڕیت، دبیت رویبدەت. د حالەتەكێ وەسا دا، دەڤەر دێ تووشی قەیرانەكا ئابووری یا مەزن بیت وێرانكرنا ژێرخانێ و دەستێوەردانا نێڤدەولەتی یا راستەوخۆ بیت. لێ ئەڤ ئەگەرە كێمترین ئەگەرە كو هەمی لایەنێن پشكدار د شەڕی دا بخوازن، ژ بەر بهایێ وێ یێ ستراتیژی یێ گران. سیناریۆیا سێیێ، چارەسەریەكا نەڕاستەوخۆ، دبیت ب هندەك مایتێكرن وناڤبژیوانیێن نێڤدەولەتی بهێنە سەپاندن، كو قانوونێن یاریێ بهێنە رێكخستن و هندەك سازشكرنێن ب سنوور بهێنەكرن. رامانا ڤێ سیناریۆیێ نە ب دوماهیك ئینانا شەڕیە، بەلكو گوهارتنا ویە بۆ ئاستەكێ سارتر وزیان كێمتر بۆ هەمی لایەنێن پشكدار د شەڕی دا.
ئەگەر ئەم ژ لایەكێ دی ڤە بەرێ خۆ بدەینە ئەڤی شەڕی وكارتێكرنا وی ل سەر ئیراقێ و كوردستانێ، دێ بینین كو هەر ئالۆزیەكا زێدەتر دێ كارتێكرنا خۆ یا راستەوخۆ ل سەر ئیراقێ ب گشتی و هەرێما كوردستانێ ب تایبەتی هەبیت، ژ بەر جوگرافیا دەڤەرێ و تێكەلبوونا بەرژەوەندیان. دبیت هەرێم خۆ د ناڤبەرا فشارا تەوەرێن ڕكابەر دا ببینیت، لێ د هەمان دەم دا، دشێت ڕۆلێ هەڤسەنگیێ بگێڕیت، ئەگەر بشێت ب باشی سەرەدەریێ ل گەل پێگەهێ خۆ یێ ستراتیژی و سیاسی و ئابووری بكەت.
ب كورتی ئەڤ شەڕێ نوكە نە كێشەیەكا دەمكی یە، بەلكو پشكەكە ژ ململانێیەكا دویر و درێژ ل سەر دەستهەلاتێ، و نەخشەكێشانا شێوێ ڕۆژهەلاتا ناڤین یا پاشەرۆژێ. هەمی لایەنێن پشكدار ل بەر دەرێ دۆزەخێ د راوەستیانە، بزاڤێ دكەن پێنگاڤەكێ بەر ب پێش بهاڤێژن، لێ د هەمان دەم دا خۆ ژ كەفتنێ دپارێزن.
بەردەوامبوونا ئەڤی شەڕی وێ رامانێ ددەت كو دەڤەر دێ د ناڤ بازنەكێ ترس و دلگرانیەكا درێژ دا مینیت، كو تێدا ئاشتی یا بەرزەیە، بڕیار یا مژەوی یە و هەردو د پاشڤە هێلاینە، بەلێ ئاگر یێ بەردەوامە. و د ناڤبەرا ڕاگرتن و تەقینێ دا، ئەڤ پسیارا ڤەكری دمینیت، ئەرێ ئەڤ یاریە دێ یا بەردەوام بیت، یان دێ دەمەك ئێت كو هەڤسەنگی تێك بچیت؟ یان ژی هەڤسەنگی بەرقەرار بیت؟