هزره‌ك
هه‌لبژارتن وه‌ك بێژینگا ڤاڤارتنێ
د. ره‌شید فندی
ئێك ژ باشیێت هه‌لبژارتنا هه‌ر چه‌ند سالا جاره‌كێ (چار سالا جاره‌كێ نموونێ ئیراقێ)، ئه‌وه‌ كو هه‌لبژارتن, هه‌ر چار سالا جاره‌كێ ڤاڤارتنێ دكه‌ت و رۆلێ بێژینگێ دبینیت د ناڤ جڤاكیدا ژ لایێ سیاسی ڤه‌. ئه‌ڤه‌ ژی كاره‌كێ باشه‌, د وارێ گهۆرینا سه‌روچاڤادا و گهۆرینا كه‌سا دا, بۆ ئینانا هنده‌ك كه‌سێت نوی و لادانا كه‌سێت ملله‌ت ژێ تێر دبیت و ب ئاوایێ دیمۆكراتی ملله‌ت ره‌فتاری د گه‌ل د كه‌ت.
(ونستون تشرتشل) سه‌رۆك وه‌زیرێ بریتانیا لسه‌ر ده‌مێ جه‌نگا جیهانیا دووێ, د ئاخفتنه‌كا خۆدا دبێژیت (هه‌می تشتێت دیمۆكراتیێ د باش نینن, لێ چو رێ یێت ژ وێ باشتر نینن), ئانه‌كۆ ئه‌و دیمۆكراتیا نوكه‌ جیهانا پێشكه‌فتی لسه‌ر برێڤه‌ دچیت, ئه‌وێ ژی نه‌رێنی یێت هه‌ین, لێ چ بكه‌ین هه‌ر ده‌مێ مه‌ ده‌ست ژ دیمۆكراتیێ به‌ردا, واته‌ ئه‌م به‌ره‌ف دكتاتۆریێ چووین.
هه‌لبژارتنێت ڤێ داویێ ل ئیراقێ چێبووین, ئێك ژ وان هه‌لبژارتنا بوو, یێت گه‌له‌ك سه‌روچاڤ ل ئیراقێ و كوردستانێ گهۆرین, د ده‌مه‌كیدا هنده‌ك ژ وان سه‌روچاڤا هزرێت مه‌زن ژ خۆ د كرن و باور نه‌ دكر بێنه‌ گهۆرین.
هه‌ر وه‌سا ل هه‌لبژارتنێت به‌ری نوكه‌ هنده‌ك كه‌س هاتبوونه‌ سه‌ر شانۆیا سیاسی یا ئیراقی, كو نه‌ گه‌هشتن و نه‌ شاره‌زایی ب ساناهی پێڤه‌ دیار بوو. لێ هه‌ر ده‌م ملله‌ت گه‌له‌ك یێ شاره‌زایه‌ و خواندنه‌كا باش یا بۆ سیاسیا هه‌ی و د زانیت كی د به‌رژه‌وه‌ندا گشتی دایه‌.
ئه‌ندامه‌كا په‌رله‌مانێ ئیراقێ, كو ب پربێژی و نه‌ به‌ر ئاقلی دئاخفت, سه‌رۆكا لیژنا بجی ئینانا ماددێ 140 بوو, لسه‌ر كه‌نالێ ته‌له‌فزیۆنی گۆتبوو: من ماددێ 140 بۆ ده‌مێ 10 سالا گیرۆ كر, دا كه‌ركووكێ نه‌چیته‌ سه‌ر هه‌رێما كوردستانێ. وێ بخۆ ئه‌و هزر نه‌كر, كو ئه‌ڤ دانپێدانا وێ سه‌ر پێچیه‌كا ده‌ستووریه‌ و د ڤیا سه‌را وێ ئاخفتنا هاتبا سزادان, چ ژ لایێ سه‌رۆكێ په‌رله‌مانیڤه‌ بیت, چنكی ئه‌و لیژنه‌ لیژنه‌یه‌كا په‌رله‌مانی یه‌, یان ژ لایێ سه‌رۆك وه‌زیران ڤه‌, كۆ سه‌رۆكێ ده‌سهه‌لاتا جێ به‌ جێ كاره‌ ل ده‌وله‌تا ئیراقێ, یان ژ لایێ سه‌رۆك كۆماری ڤه‌, كو پارێزه‌رێ ده‌ستووری یه‌.
گه‌لێ ئیراقێ ئه‌و ئه‌ندام په‌رله‌مان سزا دا, سه‌را پربێژی و سه‌ر پێچیێت وێ و ڤێجارێ ده‌نگێت خۆ نه‌ دانێ.
ئه‌ندامه‌كا دی یا په‌رله‌مانی, دیسان لسه‌ر كه‌نالێت ته‌له‌فزیۆنی دگۆت: ماددێ 140 یێ ده‌ستووری یێ مری!! نزا چه‌وا چێدبیت مادده‌یه‌ك بتنێ د ناڤ ده‌ستووریدا بمریت و یێت دی د ساخ بن!!. تشتێ ژ هه‌میا سه‌یرتر ئه‌و بوو ده‌مێ هه‌ر وێ ئه‌ندامێ چه‌ندین جارا دگۆت: بۆچی هنده‌ك عه‌سكه‌ر ب فرۆكێت هه‌لیكۆپته‌ر ناچن سه‌رۆكێ هه‌رێمێ بگرن و بیننه‌ به‌غدا دادگه‌ه بكه‌ن؟
ل دویف بێ ئاقلی و نه‌ شاره‌زاییا وێ ئه‌ندام په‌رله‌مانێ ئه‌و بوو, جه‌نابێ سه‌رۆكی یێ ل گازینۆیه‌كێ روینشتیه‌ و هه‌ما دوو عه‌سكه‌ر دێ بێژنێ كه‌ره‌مكه‌ د فرۆكێدا, ئه‌ها ب ڤێ بێ ئاقلیێ وان سیاسه‌ت د كر و برێڤه‌ دبر. گه‌لێ ئیراقێ بێ ئاقلیا وێ ئه‌ندامێ و گه‌له‌ك ئه‌ندامێت دی ژی دیتن, له‌وما ده‌نگێ خۆ نه‌ دا وان.
من چه‌ندین جارا به‌ری نوكه‌ ژی نڤیسیبوو, كو برایێت مه‌ یێت شیعه‌ ئه‌زموونه‌كا باش د حوكمداریا ئیراقێدا نینه‌ و ده‌م پێ دڤێت هه‌تا وێ شاره‌زایێ په‌یدا بكه‌ن. له‌وما گه‌لێ ئیراقێ ڤێ جارێ ئه‌و هه‌می سزا دان و ئه‌و حزبێت مه‌زن یێت شیعا یێت هه‌ر جار 80 ـ 90 كورسی د ئینان, ڤێ جارێ هه‌ر وان حزبا 20 ـ 30 كورسی ئینان.

هزره‌ك

د. ره‌شید فندی
پشتی هه‌لبژارتنا
پشتی باهۆزا هه‌لبژارتنا ل ئیراقێ و كوردستانێ ب دۆماهی هاتی و قه‌ره‌بالغه‌كا مه‌زن ل دویف خۆ هێلای, ل پێشیا هه‌ر تشته‌كی, ئه‌م پیرۆزیێ ل وان رێزداران د كه‌ین یێت ملله‌تی هه‌لبژارتین و ب ئاوایه‌كێ دیمۆكراتی هند ده‌نگ وه‌رگرتین, كۆ پشتی ده‌مه‌كێ كورت به‌رف به‌غدا بچن و ل هۆلا جڤاتا نوینه‌ران ل به‌غدا روونن.
هیڤیدارین ئه‌و رێزدار هزرا هندێ بكه‌ن, كو ئه‌ڤ جڤاته‌ یا جودایه‌ ژ جڤاتێت دی, چنكی سه‌رو به‌ر و ره‌وشا نوكه‌ یا ئیراقێ, گه‌له‌ك یا هه‌ستیاره‌ و گرنگه‌.
ئه‌ز ل دویف وێ نه‌رازیبوونێ ناچم یا لجه‌م هنده‌ك لایه‌نێت سیاسی یێت كوردستانێ و هه‌ڤركی و جرره‌نیخێ لسه‌ر ده‌نگان و هژمارا كورسیێت وان چنكی ئه‌و كارێ من نینه‌, لێ باشتره‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و دیموكراتیانه‌ وێ ئاریشێ ببه‌نه‌ كۆمسیۆنا بالا یا هه‌لبژارتنان, یان ژی ببه‌نه‌ دادگه‌هێ و بلا بریارا كۆمسیۆنێ یان دادگه‌هێ یا ئێكلاكه‌ر بیت بۆ وان و بۆ هه‌میان.
یا گرنگ لجه‌م من, ئه‌و ئه‌ندامێت ژ كوردستانێ دچن, دڤێت هه‌می د ئێكگرتی و ته‌با بن ل وێرێ, و وێ هزرێ بكه‌ن, ئه‌و هه‌می ل به‌غدا نوینه‌رێت گه‌لێ كوردستانێ نه‌ و كه‌س ژ وان نوینه‌رێ حزبا خۆ بتنێ نینه‌.
دوو بابه‌تێت گرنگ ل وێرێ یێ لبه‌ر سنگێ وان, ئێك: دڤیت وێ خه‌باتێ بكه‌ن, كو ئیراق د ڤێت ب هاریكاری و هه‌ماهه‌نگیا هه‌می لایاڤه‌ برێڤه‌ بچیت, ئانه‌كو چو نه‌ته‌وه‌ یان مه‌سه‌ب خۆ لسه‌ر گه‌لێ ئیراقێ نه‌سه‌پینن, ب مه‌هانا وێ چه‌ندێ كو نه‌ته‌وه‌یه‌ك یان مه‌سه‌به‌ك ل ئیراقێ ژ یێت دی پتره‌ و هژمارا وان زێده‌تره‌، چنكی ئه‌و سیاسه‌ت دێ وه‌كه‌ت نه‌ته‌وه‌ و مه‌سه‌بێت دی یێت ئیراقێ هه‌ست بكه‌ن, كو ئه‌و بنده‌ستن و مافێت وان د خوارینه‌.
یا دووێ ئه‌وه‌: داكۆكی و جه‌خت لسه‌ر بجهئینانا ماددێ 140 یێ ده‌ستۆرێ ئیراقێ بێته‌كرن. چنكی بجهئینانا وی ماددێ ده‌ستۆری, دێ بارا پتر ژ ئاریشێت ناڤبه‌را ببه‌غدا و هه‌ولێرێ چاره‌سه‌ر كه‌ت, و ئه‌گه‌ر سنوورێ هه‌رێمێ هاته‌ دیاركرن, هه‌می گرێكێت دی دێ بساناهی ڤه‌بن, هه‌ر وه‌سا گرنگه‌ ده‌مێ لیژنه‌ بۆ وی مادده‌ی ل په‌رله‌مانی بێته‌ پێكئینان, فه‌ره‌ ئه‌و كه‌س بن یێت دیموكراتی ئامێز و دلسۆز بۆ هه‌می ئیراقێ, نه‌ وه‌كی سه‌رۆكا وێ لیژنێ به‌ری نوكه‌, ده‌مێ ب ئاشكه‌رایی و لسه‌ر كه‌ناله‌كێ ته‌له‌فزیۆنی گۆتی: ئه‌ڤه‌ 10 ساله‌ من نه‌ هێلایه‌ ماددێ 140 بێته‌ بجهئینان, دا كه‌ركووكێ بۆ كوردان چیت !!
له‌وما د بێژم, رۆلێ وان ئه‌نداما یێت سه‌ركه‌فتن ب ده‌سڤه‌ ئینای, گه‌له‌ك گرنگتره‌ ژ یێت به‌ری نوكه‌.

هزره‌ك
كارتێكرنا رێككه‌فتنا 11 ی ئادارا سالا 1970 ێ ل دهۆكێ چاوا بوو؟
د. ره‌شید فندی
هه‌ر ژ ئێڤاری یا رۆژا 11 ی ئادارێ ل سالا 1970 ێ رادیۆ و ته‌له‌فزیۆنێت ئیراقێ به‌لاڤ دكر، كو به‌یاننامه‌یه‌كا گرنك یا هه‌ی، پشتی ده‌مه‌كی دێ ئێته‌ خواندن. گه‌له‌ك ژ خه‌لكێ دهۆكێ رادیۆ هه‌بوون و كێمه‌كا ته‌له‌فزیۆن. ئه‌و دوو سال بوو وێستگه‌هێ ته‌له‌فزیۆنه‌كا ره‌ش و سپی ل مویسل هاتبوو دانان و ژ به‌ر نێزیكیێ په‌خشێ وێ ته‌له‌فزیۆنێ ل دهۆكێ و هه‌ولێرێ ژی ده‌ردكه‌فت، ئه‌و چه‌ند هه‌یڤه‌ك بوو دهۆك ببوو پارێزگه‌هـ (بریارا پارێزگه‌هبوونێ ل 27ی گولانا سالا 1969 ێ ده‌ركه‌فتبوو، لێ ئێكه‌مین پارێزگار بۆ دهۆكێ، ل رۆژا 1 ی 11 ی 1969 ێ ده‌ست بكار بوو.
هه‌ر چاوا بیت، خه‌للكێ دهۆكێ روونشته‌ به‌ر رادیۆ و ته‌له‌فزیۆنێت خۆ و چاڤه‌رێ بوون، هه‌تا ده‌مژمێر هه‌شتی شه‌ڤێ، سه‌رۆكێ كۆمارا ئیراقێ یێ وی سه‌رده‌می (احمد حسن البكر) ده‌ركه‌فت و به‌ندێت رێككه‌فتنا 11 ی ئادارێ راگه‌هاندن كو مافێ ئۆتۆنۆمی بۆ كوردستانا ئیراقێ تێدا بوو، هه‌ر سێ پارێزگه‌هێت كوردستانێ (دهۆك و هه‌ولێر و سلێمانی) ببه‌ر وی ئۆتۆنومی دكه‌فتن، هه‌ر وه‌سا كه‌ركووك و جهێت دی یێت كێشه‌ لسه‌ر هاتنه‌ پاش ئێخستن بۆ ده‌مه‌كێ دی، هه‌تا سه‌رژمێری و را وه‌رگرتن ل وان ده‌ڤه‌ران بێنه‌كرن !! و ده‌مێ چار سالا بۆ وێ چه‌ندێ هاتبوو دیاركرن، ژ ئادارا 1970 ێ هه‌تا ئادارا 1974 ێ، كو ئه‌و چار سال ته‌ڤاڤ بوون و هه‌ر نه‌ هاتنه‌كرن!! به‌لكۆ ل دووماهیا وان چار سالان شه‌ر هاته‌كرن.
پشتی به‌ندێت رێككه‌فتنێ هاتینه‌ راگه‌هاندن، د. مه‌حموود عوسمان سه‌رۆكێ شاندێ كوردیێ وی سه‌رده‌می بوو و ئه‌و و شاند لبه‌غدا بوون، وی په‌یڤا سه‌ركردایه‌تیا شۆره‌شێ و حزبێ خواند.
سپێده‌ییا رۆژا پاشتر، خه‌لكێ دهۆكێ رژیانه‌ سه‌ر جادده‌ و كۆلانا و هه‌می ل مه‌یدانا نیڤه‌كا باژێری كۆم بوون (ئه‌و مه‌یدانا لبه‌ر سنگێ رێڤه‌به‌ریا پۆلیسا یا كه‌ڤن، كو نوكه‌ بوویه‌ مه‌یدانه‌كا به‌رفره‌ه بۆ بێنڤه‌دانا خه‌لكێ دهۆكێ، هه‌ر چه‌نده‌ رووبه‌رێ گولا و كه‌سكاتیێ یێ كێمه‌ و پتر چیمه‌نتۆیه‌).
ل ده‌سپێكێ، په‌یڤ هاتنه‌ خواندن، په‌یڤا پارێزگاری و په‌یڤا به‌رپرسێ حزبا به‌عس ل دهۆكێ و په‌یڤا پارتی دیمۆكراتی كوردستان.
پشتی په‌یڤ هاتینه‌ خواندن، دوو سێ ده‌ستێت دهۆل و زرنا هاتنه‌ د ناڤ جه‌وماوه‌ری دا و هه‌میا پێكڤه‌ دهۆل و زرنا یا كوردی لێدا و خه‌لكی ده‌وات راست و چه‌پ لبه‌ر كرن.
نێزیكی نیڤرۆ پۆله‌كا پێشمه‌رگێت ده‌ڤه‌رێ ب جلكێت خاكی و جه‌مه‌دانیێت سوور گه‌هشتنه‌ ناڤ ئاهه‌نگێ ‌و ئه‌و دیمه‌ن گه‌له‌ك یێ دلره‌ڤین بوو، چنكی ئه‌و چه‌ند ساله‌ك بوو دهۆكیا پێشمه‌رگه‌ و جه‌مه‌دانیێت سوور نه‌ دیتبوون.
ده‌مێ گه‌هشتین وه‌ك كه‌لتووره‌كێ كورده‌واری، دهۆل و زرنا چوونه‌ به‌راهیا وان و ژنێت دهۆكێ ژی، كو هژماره‌كا زۆر ژ وان ل ده‌ورو به‌را ده‌واتێ بوون، ده‌ست ب تلیلیا كر و ژنا شه‌هیده‌كی ژی بده‌نگه‌كێ بلند گۆت، ئه‌ز گۆری ده‌رسۆكێت هه‌وه‌ ببم.
براستی دیمه‌نه‌ك بوو، رۆندكێت كه‌یفێ ژ چاڤێت مه‌ هه‌میان ئینان. پاشی ئه‌م تۆلاز و گه‌نج ژی جاره‌كا دی زڤرینه‌ شاهیا خۆ، و دهۆل و زرنا ژی هه‌ر یا به‌ر ده‌وام بوووووو.

هزره‌ك
د. ره‌شید فندی
ل دۆر ئاریشا مووچا….

وه‌سا دیاره‌ ئاریشا مووچا هه‌تا نوكه‌ دیارترین ئارێشه‌یه‌ به‌رسنگێ ملله‌تێ مه‌ و حكوومه‌تا مه‌ گرتی. وه‌سا دیاره‌ حكوومه‌تا به‌غدا ژی، ئه‌ڤ ره‌وشه‌ پێ خۆشه‌ و ب دلێ وانه‌ و گه‌رماڤ ل پیرێ خۆش هات، هه‌ر وه‌كی كورد دبێژن!!
ژ به‌ر ڤان ئه‌گه‌را هه‌میان، دڤیا حكوومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ پسیاره‌كا ژ دل لڤێ ره‌وشێ بكه‌ت و چاره‌سه‌ریه‌كا گونجای بۆ ببینیت.
وه‌سا دیاردبیت حكوومه‌تا به‌غدا هه‌ر یا ده‌می ددزیت و دبوورینیت و ئارێشێ مه‌زنتر لێ د كه‌ت. ئه‌گه‌ر وه‌سا نینه‌ پا ئه‌ڤه‌ پتر ژ سێ هه‌یڤایه‌، حكوومه‌تا ئیراقێ هه‌تا نوكه‌ ژی پێنگاڤه‌كێ نه‌ هاتیه‌ پێش، نه‌ به‌س د هنارتنا مووچا دا، به‌لكۆ ل ڤه‌كرنا فرۆكه‌خانێت كوردستانێ و ئاریشا خالێت سنووری و ئارێشا نه‌فتێ و هه‌ر ده‌مێ پسیار ژی ژێ تێته‌كرن، هنده‌ك به‌رسڤێت حازر و چێكری یێت هه‌ین، خه‌لكی پێ هاویش دكه‌ن.
هه‌ر چه‌نده‌ هنده‌ك كورد ژ هێرڤه‌ وێڤه‌ دچنه‌ به‌غدا و په‌یوه‌ندیا ب به‌رپرسێت به‌غدا دكه‌ن و دژی حكوومه‌تا ملله‌تێ خۆ د ئاخڤن و ئه‌و نه‌ساخیا لناڤ كوردا هه‌ی ئه‌وا ژ مێژه‌ مه‌ نڤیسه‌را ناڤێ وێ كریه‌ (ده‌رده‌ كورد) كو ئه‌و ده‌رد نیشانێ ڤێك نه‌كرنا كوردایه‌، ئه‌و ده‌رد هه‌تا نوكه‌ ژی یێ ب دویف كوردا ڤه‌ و هه‌ر ده‌م دوژمن و نه‌ حه‌زا مفا یێ ژ وی ده‌ردی دیتی.
تشتێ ژ هه‌میان باشتر ئه‌وه‌، حكوومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ به‌رپرسیا خۆ وه‌رگریت و بابه‌تێ بارێ دارایی یێ خه‌لكێ خۆ بخه‌م ڤه‌ بخۆت و پشتا خۆ ب داهاتێ كوردستانێ گه‌رم بكه‌ت ژ نه‌فتێ و گومركا و باجا و هه‌ر چه‌وا بیت مووچێت خه‌لكێ خۆ بده‌تێ و گه‌له‌ك هیڤی و رجا رجا ژ حكوومه‌تا به‌غدا نه‌كه‌ت و بلا یا به‌ر ده‌وام ژی بیت لسه‌ر دانوستاندنا د گه‌ل به‌غدا، به‌لێ بێی هندێ ئه‌م خۆ بهێلینه‌ ل هیڤیا وان، چنكی حكوومه‌تا نوكه‌ یا به‌غدا نه‌یا مه‌له‌ڤانه‌ د سیاسه‌تێدا و رێڤه‌برنا ده‌سهه‌لاتێ و هه‌می كه‌رب و كینا خۆ درێژنه‌ سه‌ر كوردا و ل جهێ هندێ دلێ كوردان خۆش بكه‌ت د ڤێ قه‌یرانێ دا، ئه‌و پتر وان دل مای د كه‌ت و وه‌ دكه‌ت كو خه‌لكێ كوردستانێ چو باوه‌ری پێ نه‌مینیت.
بلا حكوومه‌تا مه‌ ڤێ پێنگاڤێ پاڤێژیت و دێ بسه‌ركه‌ڤیت، به‌لێ ب مه‌رجه‌كی، گه‌نده‌لی د ناڤ وی كاریدا نه‌بیت و ئه‌و كار نه‌ كه‌ڤیته‌ ده‌ست گه‌نده‌لا.
ئه‌گه‌ر بارێ دارایی و یێ مووچا نه‌ ئێته‌ چاره‌كرن، دێ خه‌لكێ مه‌ رۆژ بۆ رۆژێ خه‌مگین تر بیت. ما دێ فه‌رمانبه‌رێت مه‌ ب چ دل و ده‌روون ده‌وامێ كه‌ن و به‌رهه‌مێ كاری هه‌بیت؟.و دێ خه‌لكێ مه‌ ب چ دل چنه‌ هه‌لبچارتنا؟
تاوانێ ژ هه‌میا مه‌زنتر ئه‌وه‌ یێ د گه‌ل خانه‌نشینا تێته‌ كرن، كو هه‌ر جار دێ دوو هه‌یڤ و پتر بوورن هه‌تا جاره‌كێ مووچێ وان دده‌ن، هه‌ر چه‌نده‌، خانه‌نشین ژ هه‌میان هه‌ژیترن ..

هزره‌ك
بیرهاتنا دانانا ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێت كورد
د. ره‌شید فندی
پشتی رێككه‌فتنا 11ی ئادارا سالا 1970 ێ لناڤبه‌را حكوومه‌تا ئیراقێ یا وی سه‌رده‌می و سه‌رۆكاتیا شۆره‌شا مه‌زنا ئه‌یلوولێ، ئێك ژ به‌ندێت وێ رێككه‌فتنێ ئه‌وبوو، رێكخراوێت جه‌ماوه‌ری ل كوردستانێ ب ئاوایه‌كێ ئاشكه‌را و فه‌رمی بێنه‌ دانان، له‌وما ب گۆره‌ی وێ رێككه‌فتنێ چه‌ندین سازی و رێكخراوێت جه‌ماوه‌ری ل كوردستانێ هاتنه‌ دانان، وه‌كی نڤیسه‌ران و قوتابیان و كرێكاران و جۆتیاران و ئافره‌تان و ..هتد.
ئێك ژ وان سازیا ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێت كورد بوو، كو ده‌ستوورناما ئاڤاكرنا وێ ل 10ی شواتا سالا 1970 ێ كه‌ته‌ وارێ فه‌رمی بوونێ و كۆنگرێ خۆ یێ دامه‌زراندنێ ل خزیرانا وێ سالێ ل به‌غدا ئه‌نجام دا، پاشی ده‌ست پێ كر و لقێت ئێكه‌تیا نڤیسه‌ران ل هه‌ر چار پارێزگه‌هێت كوردستانێ دانان، سلێمانی، هه‌ولێر، دهۆك، كه‌ركووك.
ڤێ ئێكه‌تیێ د میژوویا درێژا خۆدا رۆله‌كێ نه‌ته‌وه‌یێ به‌رچاڤ گێرا و ئه‌ندامێت وێ ئێكه‌تیێ بسه‌دان وهزاران گوتار و ڤه‌كۆلین وپارچه‌ هۆزان و چیرۆك گه‌هاندنه‌ چاپێ و به‌لاڤكرن وهه‌ر وه‌سا بسه‌دان په‌رتووكێت وان نڤیسه‌ران رۆناهی دیت و لایه‌نێت ڤه‌شارتی ژ مێژوویا كوردی و ئه‌ده‌بێ كوردی چاپ كرن وخه‌لكێ مه‌ زانی چه‌ندێ ده‌وله‌مه‌نده‌ د وارێ كه‌لتووریدا.
هه ر وه‌سا هه لویستێ وان نڤیسه‌ران یێ پیرۆز بوو نه‌خاسمه‌ ل وی سه‌رده‌مێ شۆره‌شا كوردستانێ شكه‌ستن خواری لسالا 1975 ێ .
گه‌شترین هه‌لویستێ نڤیسه‌رێت كورد ل وی ده‌می دیار بوو ، كو حكوومه‌تا ئیراقێ ده‌ست ب عه‌ره‌ب كرنا كوردستانێ كری وڤیای رۆیٍێ گه‌شێ كوردستانێ شێلی بكه‌ن ، هه‌ر ژ سالا 1975 ێ وهه‌تا سه‌رهه‌لدانا سالا 1991 ێ .
ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگێ قه‌هره‌مانێ كوردستانێ ژ ۆی ده‌می هه‌تا سه‌رهه‌لدانا سالا 1991 ێ خه‌باتا چه‌كداری كربیت و دربێت مه‌زن ل دوژمنی دابن، لێ بارا پتر ژ نڤیسه‌رێت كورد ژی هه‌ر وی ده‌می ل شوینا تڤه‌نگێ قه‌له‌م بده‌ست بوون بۆ به‌ره‌ڤانیكرنێ ژ نه‌ته‌وا خۆ و وه‌لاتێ خۆ .
ئه‌گه‌ر حكوومه‌تا ئیراقێ د وان شازده‌ سالا دا شیابیت بارا پتر ژ وان رێكخراوا بینیته‌ بن ده‌ستێ خۆ ،لێ قه‌ت و قه‌ت نه‌ شیا ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێت كورد بینیته‌ بن سیبه‌را خۆ ، بۆ وێ مه‌ره‌مێ ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێت كورد چه‌ندین شه‌هید دان و داگێران ژ هزرا كوردینیێ نه‌ كر .
زێده‌باری وێ چه‌ندێ ، فه‌ره‌ بێژم ، باشترین و جوانترین پارچێت ئه‌ده‌بی و تێكست هنگی یێت هاتینه‌ نڤیسین و هه‌ر ده‌م باره‌گایێت ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێت كورد جهێ خرڤه‌بوون و كۆمبوونا هه‌می ره‌وشه‌نبیران بوون بۆ دل ده‌رێژكرنێ .
پشتی سه‌رهلدانێ ژی، ئێكه‌تیا نڤیسه‌رێت كورد یا به‌رده‌وامه‌ لسه‌ر خه‌باتا خۆ یا ئه‌ده‌بی و ره‌وشه‌نبیری و لسه‌ر هه‌مان رێبازێ دچیت و نها ژی ده‌ستخۆشیێ ل وان دكه‌ین.

هزره‌ك
مۆدێلا چاڤدێرێت سیاسی

د. ره‌شید فندی
هه‌ر وه‌كی ل گوتارێ حه‌فتیا بووری مه‌ ئێماژه‌ ب ) شاره‌زایا (كری، ل ڤی گۆتاری مه‌ دڤێت ئه‌م چه‌ند ئاخفتنه‌كا ل دۆر مۆدێلا نوی یا زاراڤێ (چاڤدێرێ سیاسی) بكه‌ین، كو ل ڤێ داویێ د دام و ده‌زگه‌هێت مه‌ یێت راگه‌هاندنێ دا به‌لاڤ دبیت.
ب دیتنا من دوو جوینێت چاڤدێرێت سیاسی یێت هه‌ین، جوینه‌ك ئه‌و كه‌سن یێت بارا پتر ژ ته‌مه‌نێ خۆ د سیاسه‌تێدا بری و بۆراندی و گه‌له‌ك سه‌ربۆرێت سیاسی یێت دیتین و ژ ئه‌نجامێت وان سه‌ربۆرا، شاره‌زاییه‌كا سیاسی یا بۆ وان په‌یدا بووی، هه‌ر چه‌نده‌ وان باوه‌رنامێت زانكۆیێ یێت سیاسی ژی نینن ، ئانه‌كۆ خواندنا وان ل هنده‌ك تایبه‌تمه‌ندیێت دیه‌، لێ ئه‌زموونا وان یا سیاسی یا درێژ تێرا هندێ دكه‌ت ببنه‌ چاڤدێرێت سیاسی لسه‌ر رویدانا، بۆ نموونه‌ لجه‌م مه‌ ل باشوورێ كوردستانێ، د. مه‌حموود عوسمان كو دختوره‌ یان ره‌حمه‌تی سامی عبدالرحمان كو ئه‌ندازیار بوو یان سه‌یدا عه‌لی شه‌نگاری كو فه‌رمانبه‌ر بوو و گه‌له‌كێت دی ژی وه‌كی وان، كو30 ـ 40 ـ 50 سالا یێ د سیاسه‌تێدا كاركری و ئه‌زموونه‌كا ده‌وله‌مه‌ند یا د تێكه‌لییت سیاسی دا هه‌ی، چ د ناڤ حزبێت كوردستانیدا، یان وه‌ك ئه‌زموون وتێكه‌لی د گه‌ل رژێم و حكوومه‌تێت جودا جودایێت ئیراقێ.
ڤی جۆرێ كه‌سان، ئه‌م دشێین وه‌ك شاره‌زایێت سیاسی یان چاڤدێرێت سیاسی بهه‌ژمێرین.
جوینا دووێ ژ چاڤدێرێت سیاسی، ئه‌و مامۆستایێت زانكۆیێ نه‌ ژ دكتۆر و ماجستێرا، یێت خواندنا وان یا ئه‌كادیمی ل دۆر سیاسه‌تێ و په‌یوه‌ندیێت ناڤده‌وله‌تی * و ب زیره‌كی و سه‌ربۆرا وان یا ئه‌كادیمی بۆ كارڤه‌دانێت سیاسی ل جیهانێ و ده‌ڤه‌رێ بۆ ده‌مێ 15 ـ 20 ساله‌كا، شاره‌زایی بۆ وان په‌یدا د بیت و ئه‌م د شێین بێژینێ (چاڤدێرێ سیاسی).
ئه‌ڤ هه‌ردوو جوینێت مرۆڤا ئه‌م د شێین ل كه‌نالێت میدیایێ مێڤان كه‌ین و سیفه‌تا چاڤدێرێت سیاسی بده‌ینێ.
لێ تشتێ سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ ل ده‌ف ده‌زگه‌هێت مه‌ یێت راگه‌هاندنێ ئه‌وه‌، ده‌مێ كه‌سه‌كی مێڤان دكه‌ن، نه‌ ژ جوینا ئیكێ یه‌ یێت خودان ئه‌زموون و سه‌ربۆر و نه‌ ژ جوینا دووێ یه‌ یێت خودان باوه‌رنامێت ئه‌كادیمی، سه‌ره‌رای هندێ ژی دێ وه‌ك چاڤدێرێ سیاسی بۆ بینه‌ری پێشكێش كه‌ن!!
ئه‌و چاڤدێر!! ژی دێ ب كه‌یفا خۆ راست و چه‌پ ده‌نه‌ به‌ر و بكه‌یفا خۆئاخڤن و ئاخفتنێت وان چاڤدێرا!! لدوماهیێ هه‌می تشت دێ شاش ده‌ركه‌ڤن.
ئه‌ڤ ئه‌زموونا ل ڤێ داویێ بسه‌رێ مه‌ هاتی ، به‌ری ریفراندۆمێ و پشتی ریفراندۆمێ، باشترین به‌لگه‌ بوون بۆ وان چاڤدێرێت سیاسی!! و باشترین به‌رسڤه‌ بۆ وان ده‌زگه‌هێت راگه‌هاندنێ یێت وان چاڤدێرا!! د هه‌لبژێرن.
•زاراڤێ (ناڤده‌وله‌تی) یان (نێڤده‌وله‌تی) یێ درسته‌، نه‌كو(نیڤده‌وله‌تی) ئانه‌كۆ (نصف دولی)، ئه‌وێ ل ده‌زگه‌هێت مه‌ یێت راگه‌هاندنێ وه‌كی په‌ژیه‌كێ به‌لاڤ بووی.

مۆدێلا شاره‌زا و چاڤدێرێت سیاسی

د. ره‌شید فندی
ل ڤێ داویێ دیارۆكه‌ك یا لجه‌م مه‌ ل كه‌نالێت ته‌له‌فزیۆنی و رادیۆیی ده‌ركه‌فتى، ئه‌و ژی مێڤانكرنا هنده‌ك كه‌سێت جودا جودا بناڤێ شاره‌زا و چاڤدێرێت سیاسی و پسیارێت گرنگ لسه‌ر بابه‌تێت سیاسی یێت ئالۆز ژێ تێنه‌كرن، نه‌ ته‌مه‌نێ وان و نه‌ تایبه‌تمه‌ندیا وان تێرا هندێ دكه‌ت، ناڤێ شاره‌زا یان چاڤدێر داننه‌ سه‌ر و شرۆڤه‌كرن و بۆچوونێت سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ تێنه‌ دان لسه‌ر وان بابه‌تان.
لبه‌راهیێ مه‌ دڤێت بێژین، پێناسكرنا كه‌سه‌كی بناڤێ شاره‌زا كاره‌كێ ئاسان و ساناهی نینه‌.
جارێ بێژین، په‌یڤا شاره‌زا بۆ وی كه‌سی تێته‌ گۆتن یێ چونه‌ بیت 30 یان 40 سالا د وی وارێ زانستیدا كار كربیت، یان ب كێماسی بابۆ بلا 25 سال بن. ڤێجا چ ئه‌و وار، وارێ سیاسی بیت یان ئابووری یان جڤاكی یان وه‌رزشی و چاندنێ و دكانداریێ و هه‌تا دوماهیێ.
ئه‌گه‌ر وی كه‌سی ب زیره‌كی و به‌رده‌وامی ئه‌و ده‌مێ مه‌ گۆتی ل وێ تایبه‌تمه‌ندیێ نه‌ بۆراندبیت، نابیته‌ شاره‌زا.
هه‌ر وه‌سا ژ لایه‌كێ دی ڤه‌، ته‌مه‌نێ بایۆلوجی ژی گه‌له‌ك یێ گرنگه‌ بۆ مه‌ هه‌میان، ئانه‌كۆ گه‌له‌ك بزه‌حمه‌ته‌ و ده‌گمه‌نه‌ و كوێره‌، كه‌سه‌كێ 20 سالی یان 25 سالی ببیته‌ شاره‌زا د بابه‌تێ خۆدا. ب ئاوایه‌كێ رۆنتر دێ بێژم، ئه‌و كه‌سێ تازه‌ كولیژا كۆمه‌لناسی یان سیاسه‌ت یان ئابووری یان وه‌رزش بدوماهی ئینابیت، نابیته‌ شاره‌زا د وێ ده‌لیڤێ دا، ئیللا هه‌كه‌ عه‌بقه‌ری و فه‌یله‌سۆف بیت، فه‌یله‌سۆف و عه‌بقه‌ری ژی هه‌ر 100 ـ 200 سالا جاره‌كێ ده‌رد كه‌ڤن.
ل دویف تیوریێت جڤاكی، هه‌ر كه‌سه‌ك دڤێت ته‌مه‌نێ وی بگه‌هیته‌ 40 سالا، دا ژ لایێ ئاقلی و پێكهاتا له‌شى ڤه‌ ته‌ڤاڤ ببیت و ل قورئانا پیرۆز ژی ئاماژه‌ یا ب 40 سالیێ كری بۆ ته‌ڤاڤبوونا وی پێكهاته‌ی.
له‌وما فه‌ره‌ ئه‌و كه‌سێت به‌رپرسیاریا ملله‌تا د كه‌ن و كار ب ده‌ستێ وان، هه‌می ئه‌وبن یێت گه‌هشتینه‌ 40 سالیێ. ڤێجا چ ئه‌ندام په‌ڕله‌مان بن یان وه‌زیر بن یان رێڤه‌به‌رێت گشتی بن،
یان سه‌رۆكێت زانكۆیا بن یان راگرێت كولیژا. ده‌مێ كه‌سێت 25 سالی وه‌ك نموونه‌ وان كاران وه‌ردگرن، نه‌كۆ نه‌شێن برێڤه‌ ببن، به‌لكۆ دێ ب نه‌ شاره‌زایی خراب كه‌ن.‌
ب ئانه‌هیا خودێ، ل گوتارێ بێت دێ لسه‌ر بابه‌تێ چاڤدێرێت سیاسی ئاخڤین.

ئه‌م و میدیایا بزمانێ عه‌ره‌بی
د. ره‌شید فندی
ل ڤان سالێت داویێ ئه‌م وه‌سا د بینین، كو میدیا ب زمانێ عه‌ره‌بی ل هه‌رێما مه‌ هه‌رێما كوردستانێ هاته‌ لاوازكرن، هه‌تا گه‌هشتیه‌ سنوورێ نه‌مانێ و بن بڕكرنێ، ئه‌ڤه‌ ژی كاره‌كێ باش نینه‌ د ڤێ قۆناغێدا ئه‌م وه‌سا ره‌فتاری بكه‌ین، تا كار گه‌هشته‌ هندێ دوو ده‌زگه‌هێت عه‌ره‌بی زمان مه‌ ما بوون، ئه‌و ژی هاتنه‌ گرتن، ئێك ژ وان، گۆڤارا (صوت الاخر) بوو، ئه‌وا حه‌فتیانه‌ ل هه‌ولێرا پایته‌خت بزمانێ عه‌ره‌بی دهاته‌ چاپكرن و هژماره‌كا باش ژ نڤیسه‌رێت عه‌ره‌بی زان، لێ دنڤیسی، یا دووێ ژی، رۆژناما دیرۆكیا (التاخی) بوو، ئه‌وا رۆژانه‌ بزمانێ عه‌ره‌بی ل به‌غدا پایته‌ختێ ئیراقێ ده‌ردكه‌فت و نها بوویه‌ ئه‌لكترۆنی و نا هێته‌ دیتن .
من دڤێت بێژم، مه‌ بڤێت و نه‌ڤێت، هه‌تا نوكه‌ ژی ئه‌م كورد د ناڤ دوو ده‌وله‌تێت عه‌ره‌بیدا دژین، ئیراق و سووریا و 20 ده‌وله‌تێت دی ژی یێت عه‌ره‌بی ل نێزیك مه‌ دژین و زمانێ عه‌ره‌بی زمانێ ئایینێ پتریا خه‌لكێ كوردستانێ یه‌ و هه‌می رێ و ره‌سمێت ئایینێ خۆ ب عه‌ره‌بی ب رێڤه‌ د به‌ن. ئه‌ڤ بۆچوونه‌ و ئه‌ڤ هه‌می گازنده‌، چه‌ند جاركی من یێ ل رۆژنامه‌ و گۆڤارا نڤیسین و ل دیدارێت ته‌له‌فزیۆنی و رادیۆیی گۆتین. لێ تشتێ هێش گرنگتر ئه‌و بوو، پشتی هێرشا داعشێ بۆ سه‌ر كوردستانێ ئه‌م گه‌له‌ك پێدڤی زمانێ عه‌ره‌بی بووین، دا هێرشا میدیایی یا داعشێ بشكێنین و گۆتگۆتكێت وان به‌رسڤ بده‌ین. تشتێ ژ هه‌میان گرنگتر ئه‌و بوو، ده‌مێ په‌یوه‌ندیێت مه‌ پشتی ریفراندۆمێ د گه‌ل حكوومه‌تا به‌غدا تێكچووین زێده‌باری ده‌وله‌تێت عه‌ره‌بی، ئه‌و هه‌می ب ئاوایه‌كێ هۆڤانه‌ و دوور ژ راستیێ هێرشێت میدیایی و دره‌و و بێ به‌ختێ بۆمه‌ د ڤه‌هاندن و مه‌ كوردا چو كه‌نالێت عه‌ره‌بی ئاخڤ نه‌ بوون، به‌رسڤا وان بێ وژدانیا بده‌ین و مه‌ خوێ د خوار و ئاڤ بسه‌ ردا دكر و مه‌ نه‌ دشیا به‌رسڤا وان بده‌ین و مه‌ گه‌له‌ك ئاخفتن هه‌بوون بۆ رۆنكرنا راستیان.
نه‌بوونا ئالاڤێت راگه‌هاندنێ یێت عه‌ره‌بی ئاخڤت، كێماسیه‌كا مه‌زنه‌ ل ده‌ف مه‌ و هه‌تا نوكه‌ ژی یا به‌رده‌وامه‌. ئه‌ڤه‌ هه‌می ژ هندێ چێبوویه‌ كو هنده‌ك به‌رپرسێت راگه‌هاندنا مه‌ عه‌ره‌بی نزانن، یان باش نزانن، ڤێجا دێ زیانێ گه‌هیننه‌ ملله‌تێ خۆ ژ به‌ر نه‌ شاره‌زاییا خۆ د كارێ میدیایێ دا و ژ به‌ر نه‌زانینا زمانێ عه‌ره‌بی .
ئه‌م پێدڤی نه‌ مه‌ كه‌ناله‌كێ ته‌له‌فزیۆنی بزمانێ عه‌ره‌بی هه‌بیت، و رۆژناما (التاخی ) و گۆڤارا (صوت الاخر) جاره‌كا دی بزڤرنه‌ ڤه‌، هه‌كه‌ (التاخی) ل به‌غدا نه‌ ده‌ركه‌ڤیت، بلا ل هه‌ولێرێ ده‌ركه‌ڤیت و بۆ به‌غدا بێته‌ هنارتن، هه‌ما چو نه‌بیت مه‌ نێزیكی دوو ملیۆن عه‌ره‌بێت ئاواره‌ یێ ل كوردستانێ هه‌ین.

د. ره‌شید فندی
نا ئێته‌ ڤه‌شارتن كو رۆلێ میدیایێ ل رۆژه‌كا وه‌كی ئه‌ڤرۆ، رۆله‌كێ سه‌ره‌كی یه‌ د سیاسه‌ت و حوكمرانیێ دا، كو چو ده‌وله‌ت و سیسته‌م و پارت ل هه‌ر چار قوڕنه‌تێت دنیایێ نه‌شێن بێ میدیا یان راگه‌هاندن، كارێ خۆ برێڤه‌ ببه‌ن. ئه‌م كورد هه‌تا نوكه‌ هێشتا ل ده‌سپێكێینه‌ ل سه‌ر رێیا راگه‌هاندنێ. میدیا یا ئه‌ڤرۆ نه‌ تنێ كه‌نالێت ته‌له‌فزیۆنی و رادیۆ و رۆژنامه‌ و گۆڤارن، به‌لكۆ زێده‌ باری ڤان هه‌میان، كه‌نالێت جڤاكی ژی وه‌كی فێسبۆك و تویته‌ر و ڤایبه‌ر و واتساپ وئه‌نستگرام هاتنه‌ رێزێ وكاره‌كێ كاریگه‌ر لسه‌ر میدیایێ د كه‌ن.
له‌وما ئه‌م وه‌ك ملله‌تێ كورد دڤێت خه‌مه‌كێ ژ ڤان هه‌می كه‌نالا بخۆین و مه‌ وه‌ك ملله‌ت پشكداری ل ڤان هه‌می چق تایێت میدیایا ئه‌ڤرۆ دا هه‌بیت.
هه‌ر وه‌سا گرنگه‌ مه‌ كه‌سێت شاره‌زا د گه‌له‌ك زمانادا هه‌بن، نه‌مازه‌ زمانێت گرنگ بۆمه‌ كوردا، به‌ری هه‌میان زمانێت كوردی و عه‌ره‌بی و ئنگلیزی، هه‌ر وه‌سا زمانێت ملله‌تێت په‌یوه‌ندیدار د گه‌ل مه‌ وه‌كی تركی و فارسی، دا ئه‌م بشێین راستیا مافێت خۆ ب ڤان زمانا بۆ وان ملله‌تان دیار بكه‌ین، هه‌ر وه‌سا به‌ره‌ڤانیه‌كا باش ژ خۆ بكه‌ین، ده‌مێ دره‌و و ده‌له‌سه‌ بۆ مافێت مه‌ تێنه‌ ڤه‌هاندن.
تشتێ ژ هه‌میان گرنگتر د میدیایێ دا، راستگۆیی یه‌، دا ملله‌تێ مه‌ و خه‌لكی ژی باوری ب مه‌ هه‌بیت و ب وان تشتێت ئه‌م به‌لاڤ د كه‌ین و ئه‌و ده‌زگه‌هێت راستیا به‌لاڤ د كه‌ن، د بنه‌ جهێ باوریا هه‌می خه‌لكی، بۆ نموونه‌ وه‌كی رادیۆ و كه‌نالێ (بی بی سی) یێ بریتانی كو جهێ باوه‌ریا پترین خه‌لكی یه‌ نه‌مازه‌ جیهانا رۆژئاڤا.
ئه‌م میدیا یا كوردی ژی دڤێت خۆ فێری راستگۆییا راگه‌هاندنێ بكه‌ین، یان بزانین دێ چه‌وا ره‌فتاری د گه‌ل راستیێ كه‌ین و دێ چه‌وا وێ راستیێ بۆ به‌رژه‌وه‌ندا ملله‌تێ خۆ بكار بینین.
ل وێ پیلانا دژی ملله‌تێ مه‌ ل 16 ی چریا ئێكێ 2017 ێ هاتیه‌ بجهئینان و مه‌ كه‌ركووك ژ ده‌ست دای، لاوازی وكورت دیتنا راگه‌هاندنا مه‌ دیار بوو، ده‌مێ هنده‌ك كه‌نالێت ته‌له‌فزیۆنی و گه‌له‌ك كه‌سان ل فێسبۆكێ وێنه‌ به‌لاڤ د كرن كو فرۆكێت ئه‌مریكی و ئیسرائیلی یێ ل ده‌شتا حه‌ریرێ و دێ به‌ره‌ڤانیێ ژ مه‌ كه‌ن!! د ده‌مه‌كیدا كو ئه‌مریكا بخۆ گلۆپێ كه‌سك بۆ خائینا هه‌لكربوو بۆ هێرش ئینانا سه‌ر كوردستانێ!!
ده‌مێ پسیار ژ وان كه‌نالێت ته‌له‌فزیۆنی هاتیه‌ كرن كا بۆچی وان ده‌نگوباسا به‌لاڤ دكه‌ن؟ به‌رسڤ ئه‌و بوو: مه‌ دڤێت مۆرالا ملله‌تێ خۆ بلند بكه‌ین!! تو خودێ دێ مۆرال ب هندێ بلند بیت ئه‌گه‌ر پشتی چه‌ند ده‌مژمێره‌كا دیار بوو كو ئه‌ڤ ئاخفتنه‌ دره‌وه‌ و چو راستی بۆ نینه‌؟ دێ مۆرال بلند بیت یان ئێته‌ خوارێ؟ و دێ ملله‌تێ مه‌ پتر هه‌ست ب بێ خودانیێ كه‌ت.
یا درست ئه‌و بوو مه‌ جه‌خت لسه‌ر رۆلێ خیانه‌تكاری كربا، دا ملله‌تێ مه‌ راستیێ بزانیت .هه‌ر وه‌سا په‌سندانا رۆلێ پێشمه‌رگه‌ی و هێز و شیانێت وی بۆ به‌ره‌ڤانیكرنێ ژ خاكێ كوردستانێ و دا باوه‌ریا مه‌ موكوم ببا، كو پێشمه‌رگێ مه‌ هێزا سه‌ره‌كیا به‌ره‌ڤانیێ یه‌ ژ مه‌.

د. ره‌شید فندی

د ڤان كاودانێت هه‌ستیار دا, ئه‌وێت نوكه‌ ملله‌تێ مه‌ تێدا د بووریت, فه‌ره‌ ئه‌م هه‌می ل ئاستێ روودانا بین و ب كارێ خۆ راببین, چنكی وه‌سا دیاره‌ كو ئارێشه‌ نه‌ بتنێ ئارێشا سیاسی یه‌, به‌لكۆ یا دیاره‌ ئارێشه‌ د گه‌ل ملله‌تێ مه‌یه‌, مێژوویا مه‌ و ئه‌ڤرۆ یا مه‌ و سوباهیا مه‌, هه‌ر وه‌كی ژ ئاخفتن و خویا كرنا به‌رپرسێت بچووك و مه‌ زنێت حكوومه‌تا نوكه‌ یا ئیراقێ. ئانه‌كۆ حكوومه‌تا نوكه‌با ئیراقێ, حكوومه‌تا شیعه‌یا, زۆر ب خشیمی و نه‌ شاره‌زایی ره‌فتاری د گه‌ل ملله‌تێ كورد و هه‌رێما كوردستانێ د كه‌ت, وان دڤێت هه‌رێما كوردستانێ ڤه‌گه‌ریننه‌ سالێت شێستا ژ چه‌رخێ بووری و ئه‌م بتنێ سێ پارێزگه‌ه بین ل باكوورێ ئیراقێ!!. برایێت شیعه‌ ئه‌زموونه‌كا باش ل ده‌سهه‌لاتداریا ئیراقێ نینه‌, هه‌ر ژ ئاڤاكرنا ده‌وله‌تا ئیراقێ ل سالا 1921 ێ و هه‌تا كه‌فتنا رژێما سه‌ددامی ل سالا 2003, ئانه‌كۆ ب درێژیا 82 سالا وان پشكداریه‌كا به‌رچاڤ د ده‌سهه‌لاتداریا ئیراقێدا نه‌بوو, ده‌مێ وان ل سالا 2003 ده‌سهه‌لات وه‌رگرتی, گه‌له‌ك ب خشیمی و ساده‌یی كه‌فتنه‌ كاری. سامانه‌كێ مه‌زن ژی یێ نه‌فتا ئیراقێ كه‌فته‌ ده‌ستێ وان ,كو رۆژانه‌ پتر ژ سێ ملیۆن و نیڤ به‌رمیلێت نه‌ فتێ د فرۆشن و هار و دین بوون ب ڤی پاره‌ی و هندی د دزن ژی و به‌نقێت ده‌رڤه‌ تژی كرن و هه‌ر خلاس نابیت, سێ ملیۆن ونیڤ به‌رمیل وهه‌ر به‌رمیل ب كێماسی ب (50) دۆلارا. له‌وما هه‌ر زوی خۆ ژ بیر ڤه‌ كر ونه‌ یاسا و نه‌ قانون و نه‌ ئایین ل بیرا وان مان. ده‌زگه‌هه‌كێ سویسری یێ بێ لایه‌ن خویاكر, كو ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ پارێ نه‌فتێ هه‌ر ژ سالا 2003, بدروستی ل ئیراقێ هاتبا مه‌زاختن, ئیراق هه‌می ژ زاخۆ هه‌تا فاو, دا ب كاشیێ زێری ئێته‌ كاشی كرن, و ئه‌گه‌ر ستوراتیا وی كاشی (2) سم با وه‌كی هه‌می كاشیا, ئه‌و پاره‌ دا تێرا كه‌ت, هه‌ژی گۆتنێ یه‌ كو رووبه‌رێ ئیراقێ 435 هزار كیلومێترێت دوو جانه‌. سه‌ره‌رای هندێ ژی, نه‌شێن خۆ ژ دوو فاكته‌را رزگار بكه‌ن, فاكته‌رێ مه‌سه‌بێ شیعاتیێ و مه‌رجه‌عییه‌تا نه‌جه‌ف و فاكته‌رێ په‌یوه‌ندیێ د گه‌ل ئیرانێ, ئه‌ڤ هه‌ردوو فاكته‌ره‌ حوكمی ل حكوومه‌تا ئیراقێ دكه‌ن و برێڤه‌دبه‌ن.