د. رهشید فندی
بهری چهند رۆژهكا مه مێزگهردهكا ڤهكری ل دهۆكێ بجیئینا و ل هۆلا سهنتهرێ زانكۆیا دهۆك ب رێڤه چوو، و هژمارهكا باش ژ كهسێت بژاره ل دهۆكێ، بۆ وێ مێزگهردی هاتنه گازیكرن، كهسێت بژاره هندهك ژ ئهندامێت كورد ل پهرلهمانێ ئیراقێ و ههر وهسا ئهندامێت پهرلهمانێ كوردستانێ و هندهك مامۆستایێت زانكۆیێ و هندهك رهوشهنبیر و نڤیسهر وسیاسی، بۆ وێ مێزگهردێ هاتنه گازیكرن، كو ژ ههمی نهتهوه و ئایینێت كوردستانێ بوون ژ ژن و مێرا.
گهنگهشه ل وێ مێزگهردا ڤهكری لسهر بابهتهكێ گرنگ بوو، ههمی ژی ل دۆر پسیارهكێ د زڤری، مه ئاراستهی وان كربوو، پسیار ژی ئهوبوو، كا ل ڤی سهروبهری یان ل ڤێ رهوشێ ئهم بۆ وهلاتێ خۆ و بۆ مللهتێ خۆ چ بكهین باشه؟
تهخا رهوشهنبیر، نهمازه تهخا بژاره یان (نخبه) ب عهرهبی، ئهوا ب ئنگلیزی د بێژنێ (انتلجنسیا)، تهخهیهكا زۆر گرنگه د ناڤ ههر جڤاكهكیدا، نهمازه جڤاكێت پێشكهفتی ل جیهانا ئهڤرۆ. ئهو تهخه دشێت كارتێكرنهكا مهزن لسهر دهسههلاتا سیاسیا وهلاتێ خۆ بكهت و گهلهك جارا پلان و بۆچوونێت وان دگهۆریت.
لهوما پێدڤیه تهخا رهوشهنبیر رهوشهنبیر ههردهم پالپشت و پشتهڤان بیت بۆ دهسههلاتا سیاسی. ل ڤێره مهبهستا من ژ پالپشتیێ نه ئهوه، ههما دهسههلات چ بێژیت و چ بكهت، ئهو بێژن: بهلێ، لێ مهبهستا من ئهوه دهمێ دهسههلات شاشیهكێ ژی بكهت یان كورت بینیهكێ بكهت، ئهو تهخا دلسۆز یۆ مللهتێ خۆ بێژیت، ئهڤه شاشیه و ب وێ چهندێ، ئهو خزمهتهكه بۆ مللهتێ خۆ پێشكێش د كهت و ههر وهسا بۆ وێ دهسههلاتێ ژی. ئهڤه جودایه ژ خیانهتكاریێ و چوونا ناڤ ر ێزێت دوژمنی.
گهلهك ئاسایی یه ههكه رهوشهنبیرێت مللهتی ژ ههمی حزبا ل كوردستانێ پێكڤه روونن و ههر وهسا ژ ههمی نهتهوه و ئایینا و بێژینه وان: فهرموون، كا ههوه چ دڤێت بێژن و چو د دلێ خۆدا نههێلن.
نووترين نووچه
- سەرۆك بارزانی و شاندەكێ حزبا دەعوە پرسا پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ گەنگەشەكر
- پاراستنا زمانێ دایكێ ئەركەكێ نیشتمانییە ل سەر ملێ مە هەموویان
- پاراستنا زمانێ دایك، پاراستنا ناسنامە و پاشەڕۆژا كوردستانێ یە
- زمان بنەمایێ سەرەكیێ ناسنامەیا مە یا نەتەوەییە
- گوهۆڕینێن دیموگرافی و ب ئەرەبكرنێ ل سنۆرێ مادەیێ 140 دهێتە كرن
- سەرۆك بارزانی: ئێكەتییا قوتابییان و لاوان قوتابخانەیا پێگەهاندنا خەباتكاران بوو
- سەرۆك بارزانی پیرۆزباهی ل ڕێكخەرێ گشتیێ بزاڤا گۆڕانێ كر
- گرنگە د حوكمەتا بهێت یا ئیراقێ دا هەڤپشكی و هەڤسەنگی و ل هەڤكرن بنەمایێن سەرەكی یێن هەڤبەندیێ بن ل گەل بەغدا
- نێچیرڤان بارزانی و جۆشوا هاریس دووماهی پێشهاتێن پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ گەنگەشەكر
- ئێكەتییا قوتابییان و لاوان ڕۆلەكێ كاریگەر د بزاڤا ڕزگاریخوازا گەلێ كوردستانێ دا هەبوو
د.رهشيد فندى
هزرهك
د ڤان كاودانێت ههستیار دا, ئهوێت نوكه مللهتێ مه تێدا د بووریت, فهره ئهم ههمی ل ئاستێ روودانا بین و ب كارێ خۆ راببین, چنكی وهسا دیاره كو ئارێشه نه بتنێ ئارێشا سیاسی یه ,بهلكۆ یا دیاره ئارێشه د گهل مللهتێ مهیه، مێژوویا مه و ئهڤرۆ یا مه و سوباهیا مه، ههر وهكی ژ ئاخفتن و خویا كرنا بهرپرسێت بچووك و مه زنێت حكوومهتا نوكه یا ئیراقێ.
ئانهكۆ حكوومهتا نوكهبا ئیراقێ, حكوومهتا شیعهیا, زۆر ب خشیمی و نه شارهزایی رهفتاری د گهل مللهتێ كورد و ههرێما كوردستانێ دكهت, وان دڤێت ههرێما كوردستانێ ڤهگهریننه سالێت شێستا ژ چهرخێ بووری و ئهم بتنێ سێ پارێزگهه بین ل باكوورێ ئیراقێ!!
برایێت شیعه ئهزموونهكا باش ل دهسههلاتداریا ئیراقێ نینه, ههر ژ ئاڤاكرنا دهولهتا ئیراقێ ل سالا 1921 ێ و ههتا كهفتنا رژێما سهددامی ل سالا 2003, ئانهكۆ بدرێژیا 82 سالا وان پشكداریهكا بهرچاڤ د دهسههلاتداریا ئیراقێدا نهبوو, دهمێ وان ل سالا 2003 دهسههلات وهرگرتی, گهلهك ب خشیمی و سادهیی كهفتنه كاری. سامانهكێ مهزن ژی یێ نهفتا ئیراقێ كهفته دهستێ وان, كو رۆژانه پتر ژ سێ ملیۆن ونیڤ بهرمیلێت نه فتێ د فرۆشن و هار و دین بوون ب ڤی پارهی وهندی د دزن ژی و بهنقێت دهرڤه تژی كرن و ههر خلاس نابیت ,سێ ملیۆن و نیڤ بهرمیل وههر بهرمیل ب كێماسی ب 50 دۆلارا. لهوما ههر زوی خۆ ژ بیر ڤه كر ونه یاسا و نه قانون و نه ئایین ل بیرا وان مان. دهزگهههكێ سویسری یێ بێ لایهن خویاكر, كو ئهگهر ئهڤ پارێ نهفتێ ههر ژ سالا 2003, بدروستی ل ئیراقێ هاتبا مهزاختن ,ئیراق ههمی ژ زاخۆ ههتا فاو, دا ب كاشیێ زێری ئێته كاشی كرن, وئهگهر ستوراتیا وی كاشی 2 سم با وهكی ههمی كاشیا, ئهو پاره دا تێرا كهت , ههژی گۆتنێ یه كو رووبهرێ ئیراقێ 435 هزار كیلومێترێت دوو جانه.
سهرهرای هندێ ژی, نهشێن خۆ ژ دوو فاكتهرا رزگار بكهن, فاكتهرێ مهسهبێ شیعاتیێ و مهرجهعییهتا نهجهف و فاكتهرێ پهیوهندیێ د گهل ئیرانێ, ئهڤ ههردوو فاكتهره حوكمی ل حكوومهتا ئیراقێ د كهن و برێڤه دبهن.
رۆژا پارێزگههبوونا دهۆكێ
بهری بریارا پارێزگههبوونا دهۆكێ ل 27/5/1969 ێ ژ لایێ حكوومهتا ئیراقێ ڤه دهركهڤیت, ژ مێژه داخواز و ههولێت پارێزگههكرنا دهۆكێ دهاتنه كرن, لێ تشتێ ههره گرنگ د مێژوویا دهۆكێدا ئهو بوو دهمێ ئهو داخوازی د رێككهفتنا 29 ـ خزیرانێ ل سالا 1969 ێ هاتیه دانان, ئهو رێككهفتنا د ناڤبهرا سهركردایهتیا شۆرهشا ئیلۆنێ دا و حكوومهتا ئیراقێ یا وی سهردهمی چێبووی.
سهرۆك كۆمارێ ئیراقێ یێ وی سهردهمی (عبد الرحمن عارف) بوو و سهرۆك وهزیران (عبدالرحمن بهززاز) بوو, و ژ ئهنجاما پێكۆلێت عبدالرحمن بهززاز د ناڤ حكوومهتا ئیراقێدا و پهیوهندیكرن دگهل سهركردایهتیا شۆرهشا ئیلۆنێ و ژ ئهنجامێ حهزا كوردا و حهزا شۆرهشێ بۆ ئاشتیێ, گههشتنه وێ رێككهفتنێ.
ئێك ژ بهندێت نهێنیێت وێ رێككهفتنێ ئهو بوو, قهزایێت كوردی یێت سهر ب لیوا مویسل ڤه ببنه پارێزگهههكا سهر بخۆ و دهۆك سهنتهرێ وێ پارێزگههێ بیت.
لێ حكوومهتا ئیراقێ یا وی سهردهمی حكوومهتهكا لاواز بوو, پشتی دهمهكێ كورت, جهنهرالێت لهشكهرێ ئیراقێ فشار ئێخسته سهر سهرۆك كۆماری و نههێلا بهندێت وێ رێككهفتنێ ب جه بینیت و زێدهتر, فشاركر ههتا عبدالرحمن بهززاز ژ سهرۆكاتیا وهزیران لادای و جهنهرال ناجی تالب كره سهرۆك وهزیران.
ژ بهر لاوازیا عبد الرحمن عارف, حزبا بهعس بخۆ دهلیڤه دیت و كۆدهتایا 17 ی تیرمههێ ل سالا 1968 ێ چێكر و لادانا حكوومهتێ ئه نجامدا .
پشتی بهعسیان ههوهكا شهری د گهل شۆرهشا ئیلۆنێ كری و شكهستن تێدا ئینای , ل 27/5/سالا 1969 ێ بریار دا, دو پارێزگه ل ئیراقێ بێنه زێده كرن, دهۆك و سهماوه ل باشوورێ.
ههر چهنده بریار ل رۆژا ناڤبری دهركهفت، لێ پارێزگارێ دهۆكێ ل رۆژا 1/11/1969 دهست ب كاری كر و جهماوهرهكێ مهزن ژ خهلكێ دهۆكێ، ل وێ رۆژێ ل وێ مهیدانا بهر سنگێ قهیمقامیا دهۆكێ خڕڤهبوونهكا جهماوهری یا مهزن چێكربوو، وهك كهیفخۆشیهك كو دهۆكی بوو پارێزگهه، قهیمقامیا وی سهردهمی، ل وی ئاڤاهی بوو د گهل رێڤهبهریا پۆلیسێت دهۆكێ، كو وی سهردهمی، ل سهنتهرێ باژێڕێ دهۆكێ بوو. (ئهو ئاڤاهیێ سهرایا دهۆكێ، ل سالا 1953 هاتبوو ئاڤاكرن و ههتا هینگی باشترین ئاڤاهیێ حكوومهتێ بوو ل دهۆكێ، بهری دهمهكى كورت ئهو ئاڤاهی هاته خراب كرن!!). ئێكهمین پارێزگارێ دهۆكێ، رهحمهتی عهگید سددیق ئامێدی بوو، كو ئهو وی دهمی سهر ب پارتهكێ ڤه بوو د ناڤ رێزێت حكومهتێدا بوون، هێشتا حكوومهتا ئیراقێ د رهوشا شهریدا بوو د گهل شۆرهشا ئیلۆنێ. وێ رۆژێ، ئانهكو سپێدهییا ئیكى چریا دووێ ژ وێ سالێ، ئێكهم پارێزگارێ دهۆكی، پهیڤهك بۆ جهماوهرێ دهۆكێ خواند و خۆشحالیا خۆ بۆ جهماوهری دیاركر، پشتی چهند رۆژهكا، پارێزگهه هاته ڤهگوهاستن بۆ ئاڤاهیهكێ دی، كو نوی هاتبوو ئاڤاكرن، ئهو ژی ئاڤاهیێ فهرمانگهها تویتنێ بوو ل دهۆكێ، ئهو ئاڤاهیێ نوكه هاتیه بهرفرههكرن و لقێ ئێك چوویه د ناڤدا.
پشتی چهند مهههكان، حكوومهتا ئیراقێ و سهركردایهتیا شۆرهشا ئهیلۆنێ، گههشتنه رێككهفتنا 11 ی ئادارێ ل سالا 1970 ێ و كهیفا خهلكێ دهۆكێ بوونه دوو كهیف، كهیفا پارێزگههبوونێ و كهیفا ئاشتیێ ل كوردستانێ و فهرمانگههێت دهۆكێ رێڤهبهرێت كورد ب خۆڤه دیتن.
خۆشیا ژ ههمیا زێدهتر ئهو بوو یا پشتی سهرهلدانا پیرۆز یا سالا 1991 ێ، كو دهۆكی رۆژ بۆ رۆژێ خوشتر و مهزنتر و جوانتره، ههتا ناڤونیشانێت دهۆكا رهنگین بخۆ وهرگرتی، كو ههتا نوكه ژی جوانترین و تهناترین باژێرێ ئیراقێ یه، خودێ بپارێزیت.
گرنگیا نڤیسینا بیرهاتنا ..
نڤیسینا بیرهاتنا ژ لایێ كهسیێت خودان تهمهن و سهربۆڕ ڤه، كارهكێ گرنگه ژ لایێ مێژوویێ ڤه و ههر مرۆڤهكێ خودان سهربۆڕ د ههر وارهكیدا پشكهكه ژ مێژوویا سهردهمێ خۆ، لهوما فهره ئهو پشك بێته نڤیسین و تۆماركرن و ههلسهنگاندن.
دیارۆكا نڤیسینا بیرهاتنا ل جیهانێ، پشتی جهنگا جیهانیا دووێ بهربهلاڤ بوو و گهلهك سهركردێت جیهانی دهست ب نڤیسینا بیرهاتنێت خۆ كر، ههر چهنده مێژوو بۆ مه دیار دكهت، كو بهری هنگی یێت هاتینه نڤیسین و ل دویف زانیاریێت مه، فهیلهسۆفێ فهرهنسی (جان جاك روسۆ، 1712 ـ 1788 ز) ئێكهمین كهسه بیرهاتنێت خۆ نڤیسیبن.
مهرج نینه ئهو كهسێت بیرهاتنا د نڤیسن، بتنێ سهرۆك و سهركرده بن، چنكی ههمی جۆرێت بیرهاتنا د گرنگن، ههر ئێك د وارێ خۆدا.
پشتی جهنگا جیهانیا دووێ، سهرۆك وهزیرێ بریتانیا یێ سهر دهمێ جهنگێ (ونستون تشرتشل)، بیرهاتنێت خۆ یێت نڤیسین و یێت هاتینه وهرگێڕان بۆ گهلهك زمانا و ئێك ژ وان زمانێ عهرهبی، ههر كهسهكێ وان بیرهاتنا ب هویری بخوینیت، دێ زانیت، كا ئهوروپا یا نوكه چهوا چێبوویه؟ ههر وهسا بیرهاتنێت (شارل دیگۆل) سهرۆكێ فهرهنسا ژی پشتی جهنگا جهانیا دووێ بهلاڤ بوون. ئهم دشێین بێژین، ئهو نموونهنه لسهر بیرهاتنێت سیاسی، لێ گهلهك جارا نڤیسهر و هۆزانڤان و رۆمان نڤیس ژی بیرهاتنێت خۆ دنڤیسن. بۆ نموونه هۆزانڤانێ مهزنێ وهڵاتێ تشیلی (پاپلۆ نیرۆدا) ژی بیرهاتنێت خۆ یێت ئهدهبی یێت نڤیسین و دیسان، رۆمان نڤیسێ ئهمریكی یێ ناڤدار (ئارسكین كالدویل) ژی. زێدهباری ڤێ چهندێ، گهلهك جارا، سهركردێت لهشكری ژی بیرهاتنێت شهڕی دنڤیسن، بۆ نموونه (جهنهرال مونتگومری) یێ بریتانی ل جهنگا جیهانیا دووێ ژی بیرهاتن یێت نڤیسین، ههتا (شوارسكوف) سهركردێ ئهمریكی، ل شهڕێ كوێتێ وی ژی یێت نڤیسین. هندهك جارا ژن ژی بیرهاتنێت خۆ دنڤیسن، بۆ نموونه، من بیرهاتنێت ژنا شاهێ ئیرانێ یا بهرێ (سورهییا) یێت خواندین.
ل دۆر بابهتێ كوردان، كوردا ژ كهڤندا بیرهاتنێت خۆ نه نڤیسینه و ئهو جۆرێ مێژوویا وان یا بهرزهیه، بتنێ ل ڤێ داویێ هندهكان بیرهاتنێت خۆ یێت نڤیسین، وهكی (د.نور الدین زازا) و رهحمهتی (حافز قازی)، ئهڤ كێم نڤیسینا بیرهاتنا ژ لایێ كوردا ڤه ، دبیته لاوازیهك و ههژاریهك د وێ پشكا مێژوویێ دا. یێ ل بیرا من ئهون كو جهنهرال ئیحسان نووری پاشا سهركردێ شۆڕهشا ئهرارات بیرهوهریێت خۆ یێت نڤیسین و ههر وهسا هندهكێت دی كو ب تلێت دهستهكی تێنه هژمارێ، وان ژی ل ڤێ داویی یێت گههاندینه چاپێ. ل ڤێ داویێ هندهكان یێ دهست ب نڤیسینا بیرهاتنا كری و هێش چاپ نهبووینه.
دوور نینه ئهڤ ههژاریا كوردان د ڤی واریدا، ژ بهر ئهگهرێت سیاسی و جهنگێت بهردهوام بن لسهر كوردان و ژیانا وان.
نڤیسینا بیرهاتنا ژی وهكی ئێك نینه و دوو سێ جۆرهكن، هندهك كهس دهمێ نڤیسینا بیرهاتنا، بتنێ تشتێت خۆ یێت كهسی دنڤیسن، لهوما دبێژنه وان بیرهاتنا، بیرهاتنێت كهسی د وان بیرهاتنا دا، ئهو كهس بتنێ بهحسێ سهربۆرێ خۆ یێ كهسی دكهن، وهكی كارێ خۆ یێ كهسی و چهواتیا ژیانا وی د ناڤ ماڵدا و ئهو كارێت وی وهرگرتین. ئهڤ جۆرێ بیرهاتنا بۆ خواندنێ یێ نهخۆشه و گرانه و گهلهك مفا تێدا نینه. جۆرهكێ دی یێ بیرهاتنا، بتنێ ل دۆر كارێت دهرهكی نه وهكی سالۆخدانا شهڕا و ڤهگێرانا مێژوویێ.
ل دویف هزرا من، باشترین جۆرێ نڤیسینا بیرهاتنا ئهوه، یێ وان ههردوو جۆرا تێكهل دكهت، ئانهكۆ وهك كهس وی مافێ ههی سهربۆڕا خۆ یا كهسی بنڤیسیت، دا خوهندهڤا ژینگهها وی بزانیت و ئهو رهوشا تێدا مهزن بووی، لێ د گهل هندێ ژی، دهوربهرا خۆ بهحس بكهت و كانێ چ روودان لسهر دهمێ وی ههبوون و رهوشا جڤاكی یا چهوا بوو و كار دانهڤا وان روودانا لسهر جڤاكی چهوا بوو.
ل بیرهاتنا دامهزراندنا تی ڤی دهۆك دیتنهك بۆ میدیایێ
بهری چهند رۆژهكا, بیرهاتنا دامهزراندنا دهۆك تی ڤی بسهر مهدا بووری, و دبیته یوبیلا زیڤین, ئانهكۆ پشتی 25 سالا لسهر دامهزراندنێ و بناڤێ تی ڤی خهبات دامهزرا كو كهنالهكێ لۆكال بوو، ئانهكۆ نه ئهسمانی بوو.
پشتی مللهتێ مه ژ ههردوو وهلاتێت ههڤسویێت مه توركیا و ئیرانێ زڤری, ئهو سهردهم بهارا سالا 1991 ێ بوو, پشتی زڤرینا مه ژ وان ههردوو وهلاتان و دهركهفتنا زهلامێت رژێما بهرێ ژ باژێرا و دانانا دهڤهرا ئارام و تهنا بۆ گهلێ كوردستانێ, گهلێ مه هێدی هێدی زڤری, پشتی چهند رۆژهكان ژ مهها خزیرانا وێ سالێ, لقێ ئێك یێ پارتی, هنارته دویف مه چهند كهسهكان و دهمێ ئهم گههشتین و مه كۆمبین كری, ئهم هاتینه ئاگههداركرن ب دانانا نڤیسینگهها راگههاندنێ, كو ئهركێ مه یێ بهراهیێ دێ سهر ژ نوی دهرئێخستنا گۆڤارا (مهتین) بیت. لهوما پشتی جههك بۆمه هاتیه دیاركرن, مه كهلوپهلێت چاپكرنێ هێدی هێدی پهیدا كرن و مه دهست ب كارێ خۆ كر و هژمارا ئێكێ ژ گۆڤارا (مهتین) ل مهها ئهیلوولا وێ سالێ دهركهفت و مه ب هژمارهكا جووت هژمارت بۆ ههردوو مههێت ئهیلوول و چریا ئێكێ ژ وێ سالێ.
ههر وی سهردهمی هزر ل دانانا كهنالهكێ تی ڤی یێ خۆجهی دهاتهكرن و ئامادهیی بۆ دهاته كرن, لهوما پشتی چهند مهههكا ژ دهرچوونا ژماره (1) ژ گۆڤارا مهتین, كار بۆ تی ڤی هاته كرن و پشتی دهمهكێ ئهزموونی, ئهو كهنال ل دهسپێكا مهها گولانێ ژ سالا 1992 ێ كهفته كاری, لێ هنگی ناڤێ وی كهنالی, كهنالێ (خهبات) بوو.
پشتی چهند مهههكا, ئهز ژی ل دهسپێكا سالا 1993 ێ بۆ تهلهفزیۆنا خهبات هاتمه ڤهگوهاستن و بوومه سهرپهرشتێ بهرناما ل وێرێ, ههر وهسا مه سێ برادهرا بهرنامێ رهوشهنبیری ئاماده دكر و من پێشكێش دكر, وی بهرنامهی بۆ دهمێ سالهكێ بهردهوامی كر.
راسته كادرێ تی ڤی وی سهردهمی كادرهكێ نوی بوو و بێ ئهزموون بوو, لێ هێدی هێدی شارهزایی بۆ وی كادری چێبوو و وان شیا ب ئهركێ خوه رابن و مللهتێ مه ل دهۆكێ و دهوربهرا ببهرنامێت وێ تهلهفزیۆنێ ڤه هاته گرێدان.
گرنگیا تهلهفزیۆنێ وهك ئالاڤهكێ راگههاندنێ, نه ههر دیتنا شاشێیه, بهلكۆ وێ تهلهفزیۆنێ هاریكاریهكا باش كر, بۆ وهرار و گهشهپێدانا زمانێ كوردی و نهمازه كرمانجی د ناڤ خهلكێ مهدا, ههر وهسا خهلكێ مه فێلی دهنگوباس و كومێنتێت راست و درست بوو و ئهو كهنال بۆ جهێ باوهریا خهلكی.
بهری سهرههلدانا پیرۆز, راگههاندنا رژێما بهرێ لسهر مللهتێ مه هاتبوو سهپاندن و مهڤیابا و نهڤیابا دڤیا گوهداریا دهنگوباس و هزرا بهعسی بكهین و دڤیا ههردهم گوهداریا پهسنا سهددام و قادسیێ بكهین, خهلكێ مه وی دهمی بۆ ترانه و نوكته بازی دگۆت: ما تهلهفزیۆنا چ تێدا ههیه؟ یان سهددامه یان نهعمانه, وی دهمی زنجیرهكا كارتۆنێت زارۆكا ههبوو بناڤێ نهعمان, ههر وهسا ب درێژی چوونێت سهددام بۆ بهرۆكێت شهری یان كۆمبینێت وی بۆ چهند سهعهتان پهخش د كرن, گهلهك جارا پهخشێ وێ شهڤێ ههمیێ دچوو.
لهوما ل داویێ دێ بێژم, پشتی سهرهلدانا پیرۆز, رۆلێ كهنالێ خهبات و د گهل هندهك كهنالێت دی یێت وی سهردهمی رۆلهكێ پیرۆز و سهرهكی بوو, ههر بۆ پێگههاندنا كادرێت نوو وههر وهسا بۆ راستگۆیێ د وارێ دهنگوباسا دا و ههر وهسا د وارێ پاقژكرن و وهرارا زمانێ كوردیدا.
سلاڤ بۆ تی ڤی دهۆكا نوكه و خهباتا دوهی. سلاڤ بۆ كادرێت وان.
هێشتا هندهك ئێزدی خۆ ب كورد نزانن؟
تشتهكێ زۆر سهیره ل دهف هندهك برایێت ئێزدی، دهمێ تێنه سهر شاشێت تهلهفزیۆنا خۆ ژ بیردكهن و نزانن كا چ دبێژن، دیرۆكێ و جوگرافیێ و ئایین و نهتهوا تێكهل دكهن و ب كهیفا خۆ لێ دخوڕن، كورد دبێژن: بهرده بن پێت ته ئهرده. قهت هزر ناكهن كا رامانا ئاخفتنا وان چیه؟
ئهو چهندین ساڵ بوو، لسهر دهمێ رژێما ئیراقێ، كوردا ههمیا و نهمازه كوردێت ئێزدی چهندین ئازار و نهخۆشی دیتن سهخمهراتی كوردبوونا خۆ و رژدیا ئێزدیا لسهر ئهصڵ و رهڤشتێ خۆ یێ كوردی، ئهم جار جارا دێ بینین، دێ ئێك دهركهڤیت و های ژ ڤان تشتا ههمیا نینه و دێ بێژیت: ئهم نه كوردێت ئێزدی نه، ئهم ههما ئێزدی نه.
ئهو ژ بیر دكهت كو ئێزدیاتی ئایینه و دینه نه نهتهوهیه، كورد مللهتهكێ كهڤنار و ژ مێژینه و ئهڤ مللهته بهری دیانهتا ئیسلامێ و مهسیحییهتێ و زهردهشتی و میترائیێ ل ڤێ دهڤهرێ ههبوو، كورد وهك مللهتهك ههر ههبوو. دهمێ دیانهتا كهڤن یا زهردهشتی (دهورو بهری هزار سالا بهری زایینێ ) هات، بارا پتر ژ كوردان كهفتنه ناڤ وی دینی و ههتا نوكه ژی ئێزدی ژ بنهمایێت وێ دیانهتێ ههر یێت ماین، ههر وهسا دهمێ دیانهتا مهسیحی هاتی، هندهك ژ كوردان بوونه مهسیحی و ئهڤ دێرێت كهڤن ل ههكاری و باكوور و باشوور ههر یێت وانن، پشتی پتر ژ 600 سالا دهمێ دیانهتا ئیسلامێ هاتیه كوردستانێ، بارا پتر ژ كوردان بوونه بوسرمان، لێ هژمارهكا باش ژ ئێزدیا و مهسیحیا خهر مانه لسهر دیانهتا خۆ یا بهرێ.
ئهگهر هژمارهكا مهزن ژ كوردان دیانهتا خۆ گهۆڕی بیت و ژ ڤی دینی چووبنه یێ دی، بێگومانه كهس ژ وان نهتهوا خۆ و رهڤشتا خۆ نه گهۆڕیه و نهشێن ژی بگهۆڕن، چنكی دیانهت تێته گهۆڕین و خهلك یێ ئازاده، لێ نهتهوه نائێته گهۆرین. ئهوێ خودێ ب كورد بدهت دێ ههر مینیت كورد، ما دێ چهوا خۆ كهته نهتهوهیهكا دی.
ئانهكۆ ب ئاشكهرایی بێژم، ژ لایێ ئایینی ڤه، كو ئایین شێوێ ناسینا خودێ و پهرستنا خودێ یه، ههر كهسهك یێ ئازاده، كا دێ چهوا پهرستنا خودێ كهت و ڤێ دنیایێ وڤێ ژیانێ ل دویف رێنمایێت ئایینێ خو لێكدهت، لێ ئهوێ خودێ ژ نهتهوهیهكا دیار كری دابیت، نهشێت وێ نهتهوێ بگهۆڕیت. بۆ نموونه ئێكێ ئنگلیز یان ئهلمان یان فهرهنسی چێدبیت ل دویف هزرا خۆ، ئایینێ مهسیحی بهێلیت و ببیته بوسرمان و گهلهك جارا وهسا چێبوویه، لێ ههر دێ مینیت بوسرمانهكێ ئنگلیز یان ئهلمان یان فرهنسی و نهشێت نهتهوا خۆ بگهۆریت.
برایێ ئێزدی ئهوێ تو لسهر كهنالێت تهلهفزیۆنی، خۆ دسهر دا دبهی و دبێژی: ئهم نه كوردین، ئهم ئێزدینه!! دێ هێدی و بنهرمی بێژینه ته، راسته ئایینێ ته ئێزدی یه، لێ بهری ئێزدیاتیێ تۆ كوردی، تو چ بكهی، دێ ههر مینی كورد، تو خۆ ب تایدێ ژی بشۆی، دێ ژ ناڤدا ههر مینی كورد. تو ژ كهربێ خۆ د چیایێ شهنگارێدا پاڤێژی، دێ ههر بێژن كوردهكێ ئێزدی خۆ د چیایدا هاڤێت!!
بێ باوهریا هندهك رهوشهنبیرێت كورد ب پاشه رۆژا مللهتێ وان
تشتهكێ سهیره لجهم هندهك رهوشهنبیرێت كورد و ههلویستێ وان بهرامبهر ئاریشێت مللهتێ وان, دهمێ ل ناڤهراستا سالیت نۆتان ژ چهرخێ بووری، تهنگاڤی ل كوردستانێ چێبووی و تشت گهلهك گران بووی پشتی دورپێچا ئابووری لسهر ههرێما كوردستانێ، ئهها وی دهمی هژمارهكا مهزن ژ رهوشهنبیرێت مه ژ دختۆر و ئهندازیار و پارێزهر و مامۆستا و ههمی جۆرێت دی ژ تهخا رهوشهنبیر، ب ههمی رێیان ههولأدان و خۆ ژ كوردستانێ دهرباز كر و بهرهف دهرڤه چوون، هندهكان ژ وان خانیێت خۆ فرۆتن و هندهكان ترۆمبێل و پارچێت ئهردی و زێر وگهلهك تشتێ دی، ههتا ب رێیا قاچاخچیا خۆ گههاندیه دهرڤه.
ل وێری ب ههمی كارا رازی بوون بۆ خهلكێ بیانی بكهن، د دهمهكیدا كو كوردستان گهلهك یا پێدڤی وان بوو د ههمی دهلیڤێت ژیانێدا، ل بیرا منه دهمێ دكتۆرهیهكا زانكۆیێ خۆ ئاماده دكر بچیته دهرڤه, كهنالهكێ تهلهفزیۆنی ,پسیار ژێ كر كا بۆچی دێ كوردستانێ هێلیت و چیته دهرڤه, وێ بههمی ئاشكهرایی گۆت : ئهگهر بمینم دێ زارۆكێت من ژ برسادا مرن!!
ئهوا باوهرناما دكتۆرا هه بیت و مووچهیهكێ قهبه ههبیت, ژ هندێ دترسیا, كو زارۆكێت وێ ژ برسا بمرن!! پا ئهو پاله یێ ههتا ئێڤاری بلۆكا دكێشیت؟ یان ئهو مامۆستایێ خودان زارۆك ومووچێ وی نیڤ تێرا وی ئهرزاق پێ نهدهات.
ئهڤه ههمی مه زانی و مه قهبیل كر، لێ پشتی كهفتنا رژێما سهددام و باشبوونا رهوشا ئابووریا كوردستانێ، تو دبێژی ئاگر كهفته بن پێت وان رهوشهنبیرا وجارهكا دی هاتنه كوردستانێ, لێ نه بوو سهرهدانێ, بهلكۆ بۆ هندێ بخۆ ل پله و پایا بگهرن د سیستهمێ نوی یێ كوردستانێدا, و ههمی جۆرێت هیڤی و رجا بكار ئینان دا بخۆ جههكی ببینن و جهێخهلكێ ههژی بگرن.
بیرا من تێت ل وی دهمی من گوتارهك نڤیسی بوو و من گۆتبوو ,زڤرینا وان كهسان بۆ كوردستانێ كارهكێ ئاسایی یه, چنكی كوردستان وهلاتێ ههمیانه وئهم نهشێین كهسێ ژ وهلاتێ وی زربار بكهین, لێ تشتێ شاش ئهو بوو ,دهمێ حكوومهتا كوردستانێ ,پله و پایێت مهزن داینه وان و ئهوێت د تهنگاڤیێدا وهلاتێ خۆ هێلای و خهلكێ خۆ ل ڤێرێ ژێ مهحرووم كری. حكوومهتا مه هزرا وێ چهندێ نهكر, خهلكێ وان ل ڤێرێ گهلهك تهنگاڤی و دهرده سهری دیتن, خهلكێ وان ل ڤێرێ ههژی پله و پایا یه, نه ئهوێت كوردستان هێلای و چووین.
ههر وهكی من گۆتی وان ئهو ماف ههبوو بزڤرنه وهلاتێ خۆ و ههر وهسا ههر ئێك بزڤریته سهر كارێ خۆ یێ بهرێ, لێ نه خهلكێ مه بێته ژ بیر كرن وپله وپایێت بلند بدهنه وان!!
تشتێ سهیر ئهوه, ل ڤان ههردوو سالێت بوورین و قهیران و ته نگاڤی بسهر مللهتێ و كوردستانێدا هاتین, جارهكا دی وان رهوشهنبیرا!! دهست پێكرهڤه و یێت زڤرنه دهرڤه و جارهكا دی مللهتێ خۆ هێلا و ل دویف وان ئامارا یێت هندهك فهرمانگههێت میری بهلاڤ دكهن, ب دههان و ب سهدان كهسا ژ كارمهندێت وان بهرهف دهرڤه چوون.
من دڤێت بێژم, بهری ههمی تشتا دڤێت مرۆڤی باوهری ب خودێ ههبیت و ب خۆ ههبیت و ب مللهتی َخۆ و ب وهلاتێ خۆ و ئهم تهخا رهوشهنبیر د ڤێت وێ باوهریێ بۆ خهلكی چێكهین و كهس ههتا نوكه ژ یرسادا نه مریه, ههر وهسا د ڤێت حكوومهتا ههرێما كوردستانێ خواندن و ڤه كۆلینێت خۆ ههبن بۆ ڤێ دیارۆكێ و ل رێكێت چارهسهریێ یگهریت بۆ ڤێ ئاریشێ و ئهگهر جارێت بووری خهلكێ خۆ نهنیاسی بیت بلا ڤێ جارێ بنیاسیت.
ل بیرهاتنا پێكئینانا ئێكهتیا قوتابیێت كوردستانێ دادگهههك وهك نموونه
ئهم هژمارهكا قوتابیا بووین، ئهندامێت ئێكهتیا قوتابیێت كوردستانێ ل دهۆكێ، ل سالێت شێستان ژ چهرخێ بووری ولسهر دهمێ حوكمێ بهعسیان، رێكخستنا مه یا حزبی و یا ئێكهتیا قوتابیان یا نهێنی ل دهوكێ ئاشكهرا بوو و ئهم 14 قوتابی بهرهف زیندانا مویسل برین. ل ڤێره ئهز لسهر سهروبهرێ زیندانیكرنێ نا ئاخڤم چنكی بابهتهكێ درێژه، بتنێ دێ لسهر دادگههێ ئاخڤم، ههر وهكی ل ناڤونیشانێت ڤی گوتاری دیار دبیت.
ئهم ههر چارده قوتابی ل زیندانا مویسل گازی كرین و سواری ترومبێلێت پۆلیسا كرین و گۆته مه، ئهڤرۆ رۆژا دادگههكرنا ههوهیه. مه دیت بهرێ مه دا لهشكرگهها (غزلانی) كو جههكێ ناڤداره د ناڤ سوپایێ ئیراقێ دا وئهم لبهر دهرگههێ ئاڤاهیهكی بچووك داناین كو چو شێوێ دادگهها لێ نهبوو، لێ تابلۆیهك ب زمانێ عهرهبی لسهر سهرهدهرێ نڤیسیبوو كو ئهو ناڤ بكوردی دبیته،( دادگهها لهشكری یا تایبهت ب تیپا 2 ڤه) ئانهكۆ دادگهههكا لهشكری بوو یا تیپا 2 یا سوپایێ ئیراقێ ل مویسل.
دهمێ ئهم ب ژوور كهفتین، ئهم ههر چارده قوتابی كرینه د قهفهسا گونههباریێ دا، لێ چنكی جهێ مهههمیا نهبوو، هندهك ژ ههڤالیێت مه لبهر رهخێ قهفهسێ راوهستیان.
دهمێ ئهم راوهستیاین، مه هزر كر دێ نوكه دوو سێ دادوهرهكێت سهر سپی ئێنه ژوور، لێ مه دیت 3 ئهفسهرێت لهشكرێ ئیراقێ ب ژوور كهفتن، یێ نیڤهكێ پلا عهقید ههبوو و ههر دووكێت رهخا ب پلا موقهددهم بوون.
ل بهراهیێ كت كته ناڤێت مه ههر 14 قوتابیان خواندن و ههر ئێكێ ناڤێ وی دخواند، د گۆتێ، عهمرێ ته چهنده؟ مه ژی عهمرێت خۆ بۆ دگۆتن، 4 كهس ژ مه، كو ئێك ژ وان ئهز بووم، تهمهنێ مه 15 سال و 16 سال بوون، لێ دهمێ مه تهمهنێ خۆ دگۆت، عهقیدێ سهرۆكێ دادگههێ، دگۆته نڤیسهرێ دادگههێ، بنڤیسه 18. ئهم ڤێ نهێنیێ تێنهگههشتین، بۆچی مه دگۆتێ 15 یان 16، سهرۆكێ دادگهها عهسكهری دگۆت بنڤیسه 18!!؟
ههر چهوا بیت دادگهها مه ههر 14 قوتابیان نێزیكی 10 خولهكا ڤهكێشا و وان بڕیار ب حوكم كرنا مه دا، ئهم چار ژ بهرپرسێت قوتابیان، ههر ئێك دوو سالان وههر 10 ێت دی، ههر ئێكو سال و نیڤا هاتنه حوكمكرن و دادوهری گۆت: زیندانكرنا توند.
دهمێ ئهم زڤڕینه زیندانا مویسل و مه پسیار كری، ئهو زیندانیێت ژ مه مهزنتر گۆته مه، دادوهری تهمهنێ ههوه كره 18 سال دا هوون حوكم ببن، چنكی ئهو سنێلێت تهمهنێ وان ژ 18 سالیێ كێمتر، دڤیا ببهنه جههكێ دی یێ سنێلا!!.
ئهها سهردهمێ بهعسیان و نهتهوه پهرستێت ئیراقێ دادگهها كوردان ب ڤان شێوان دهاتهكرن !! و گهلهك ژ كوردان بێ تاوان هاتنه سێدارهدان. مه ژی ههردوو سالێت خۆ یان سال و نیڤێت خۆ وهسا د زیندانێ ڤه بووراندن، لێ وهك بهرسڤدان بۆ وی رهفتاری، مه سهر و ژ نوی رێكخستنا خۆ یا حزبی د زیندا نێ ڤه چێكر!!.
بتنێ من ئهڤ بیرهاتنه بهلاڤ كر، دا ههڤالێت مه یێت نوكه ئهندامێت ئێكهتیا قوتابیێت كوردستانێ بزانن، كا ئهڤ ئێكهتیه چهوا هاتیه دامهزراندن و چهوا ئاڤا بوویه و رێكا خهباتێ چهندا بزهحمهت بوو.
تایبهتمهندیێت پهیمانا ئاشتیا ناڤخۆیی
پهیمانا ئاشتیا ناڤخۆیی بنگهههكێ هزری، فهلسهفی و ئهخلاقیه، گرنگیێ ددهته هزرێ و زێهنییهتا ئاشتیێ لسهر بناغێ زانستی و ئهقلانی كار دكهت، بۆ قورتال كرنا گهلێ كوردستانێ ژ ههڤڕكی ونه تهباییا ناڤخۆیی ئهوا بدرێژیا چهرخێت دیرۆكێ لسهر زاڵ بووی، و ئهڤ بزاڤه كار دكهت بۆ ئاڤا كرنا كهساتیا كهسێ كوردستانی كو ههست ب كێمبوونێ نهكهت بهرامبهر مللهتێت دی، ئهو ژی دێ ب تفاق ولێك تێگههشتنێ چێبیت.
مخابن ئهڤ رهوشا نهۆ ل كوردستانێ ههی، چو مزگینیێت خێرێ تێدا نینن و مه بهرهف ئاریشێت مهزن دبهت، و ئهڤ دهسكهفتێت ههتا نوكه بدهست مه كهفتین، د مهترسیێدا نه و دوور نینه ژ دهست مه دهركهڤن و مهعلووم نینه جارهكا دی ئهڤ دهلیڤه بۆمه ههلكهڤیت.
لهوما پێدڤیه ئاشتیا ناڤخۆیی وهكی وانه ل خواندنگهها بێته خواندن و زاڕۆیێت مه ههر ل دهسپێكێ دگهل ههڤالێت خۆ فێری وانێت ئاشتیێ ببن دگهل ئێكو دوو، دا بنهمایێت ئاشتیێ ههر ژ زاڕۆكینی فێلی هندێ ببن، كا دێ چهوا رێزێ ل هزرو بیرێت جودا گرن.
ئانهكۆ كارێ بزاڤا ئاشتیێ، نه بتنێ چێكرنا ئاشتیێ یه لناڤبهرا پارتێت سیاسی، ههر چهنده بزاڤا ئاشتیێ خۆ ژ وی ئهركی نادهته پاش، لێ یا گرنگتر ئهوه، ئهم بزاڤا ئاشتیێ ژ بنهكۆك و بنواشهی دهست پێ بكهین، ئانهكۆ ژ جڤاكی ههمیێ و نهمازه ژ خواندنگههێت سهرهتایی، چنكی ئهو سیاسیێت د ناڤ پارتا دا كار دكهن، ههر ژ وی جڤاكی دهركهفتینه و هاتینه ناڤ سیاسهتێ، لهوما هزرو بیرێت ئاشتیێ ژ دهستپێكێ دهست پێ دكهن، ئهگهر ئهو هزر وبیر ژ دهستپێكێ دهست پێ بكهن، ڤهڕێژا وێ یا پاشهرۆژێ دێ گههته سیاسیا و ههر وهسا دێ گههته فهرمانبهری و دختۆری و ئهندازیاری ومامۆستای و .. هتد.
ههر چهنده ئهم رۆلێ ئاشتیێ د ناڤ پارتێت كوردستانێدا ژ بیر ناكهین و هیڤیدارین ئهو ههمی ئاڕێشێت خۆ ب رێیا دانوستاندنێ و دگهل ههڤدوو روونشتنێ چاره سهر بكهن، چنكی دڤێت ئهم ژ بیر نهكهین، چاڤێ دوژمن و نهحهزا بهردهوام یێ ل مه و دڤێن مفای ژ ناكۆكی و نه تفاقیا مه ببینن، ههر وهسا ئهم د زانین كو مللهتێ كورد و ههمی نهتهوێت كوردستانێ یێت كهتینه د ناڤ سیاسه تێدا و جڤاكێ مه یێ بوویه جڤاكهكێ سیاسی، ئهو ژی ژ بهر وان كاودانا و سهروبهرا یێت ب درێژیا مێژوویێ بسهر مللهتێ مهدا هاتین. لهوما دبێژین ناكۆكی و بێ تفاقیا حزبا ئێكسهڕه كاری دكهته سهر مللهتی، و تهبایی و تفاقیا وان ههر وهسا دل خۆشیێ نادهته مللهتی.
ل حهفتیا رهوشهنبیری یا بزاڤا ئاشتیێ تهوهرێ ئاشتیا سیاسی وهك نموونه
ئێك ژ تهوهرێت سهرهكیێت بزاڤا ئاشتیێ ل كوۆدستانێ، تهوهرێ سیاسی یه، كو سیاسهت لڤینهرێ ههمی بزاڤا جڤاكێ كوردیه ژ بهرێ و ههتا نها، سهروبهرێ كورد و كوردستانێ ب تهبایی گیرۆ دێ دهستێ سیاسهتا شاش و لاوازا مللهتێ كورد بوویه.
گهر ئهم بهرپهڕێت مێژوویێ ڤهدهین، ئهڤ راستیه دێ ب ئاشكهرایی و ڕۆنی بۆ مه بهرچاڤ بیت، كو ئهڤه ب سهدان و هزاران سالانه مللهتێ كورد تووشی قڕكرنێ یان بندهستیێ بوویه، ژ بهر هزرێت شاش و سیاسهتا شاش یا كوردان، لهوما كورد ب بهردهوامی تووشی زوڵمێ و بندهستیێ و تهپهسهریێنه، ژ بهر هندێ ژی د سهردهمێت جودا جودایێت مێژوویێ دا، كوردان دهلیڤا دهولهتبوونێ ژ دهست دایه، ههر چهنده هندهك ژ وان دهلیڤان ب ساناهی ژی بوون. ههر وهسا ل نێزیك ژی گهۆڕینێت مهزن ل رۆژههلاتا ناڤهڕاست یێت چێبووین، دیسا كوردان مفایهكێ باش ژێ وهرنهگرتیه و ئهگهرا سهرهكی ژی كورد بخۆ بووینه، ئانهكۆ بێ تفاقیا وان و ههڤدژی د گهل ئێكو دو بوویه ئهگهرا ژ دهستدانا وان دهلیڤێت زێڕین.
دڤێت ئهم ژ بیرنهكهین، كو كوردان ب دههان شۆڕهش و سهرهلدان یێت كرین و ههمیان شكهستن خوار و بناسێ سهرهكیێ وان شكهستنان، بتنێ نه تهبایی و ڤێك نهكرنا كوردا بخۆ بوویه.
ئهگهر نوكه ئهم ههمی خۆ ل ڤێ دهلیڤا زێڕین نهكهینه خودان و نه پارێزین، دێ ئهو ژی د بهر ئاڤێدا چیت. لهوما فهره ئهم ههمی خهباتكار و پشتهڤان بین.
گرنگیا دانانا بزاڤا ئاشتیا ناڤخۆیی ل كوردستانێ ئهها ژ وێرێ تێت، دا ئهڤ ئهزموونه جهێ خۆ بگریت و ئهم ههمی پشتهڤانیێ لێ بكهین.
ناڤێ ڤێ بزاڤێ، بزاڤا ئاشتیا ناڤخۆیی یه ـ بان ـ ب ئاوایهكێ بێ لایهن و سهربخۆ كار دكهت و بزاڤهكه رهوشهنبیریا ئاشتیێ لناڤ ههمی تهخه وچینێت گهلێ كوردستانێ بهلاڤ دكهت وسیاسهتا وێ ئاشتیانهیه و ههمی جۆرێت توند و تیژیێ رهت دكهت.
كارێ ڤێ بزاڤێ نه ههر ئهوه بتنێ پارتێت سیاسیێت كوردی پێك بینین، بهلكۆ مهدڤێت رهوشهنبیریا ئاشتیێ لناڤ ههمی جڤاكی بهلاڤ بكهین، ئانهكۆ قهبوولكرنا ئێكودوو وكاركرنا پێكڤه، ئهوێ سیاسهتا ئهز و ههر بتنێ ئهز بدهینه لایهكی، و كارێ مه بهرهف ئێك ئهنجام و ئێك ئارمانج بچیت. ئانهكۆ ههر ل دهسپێكێ پارتێت سیاسی ل ههمی پارچێت كوردستانێ، وێ چهندێ نیشا ئهندامیت خۆ بدهن، كو هندهك هزر و بیرێت دی ژی یێت ههین و هندهك پارتێت دی ژی یێت سیاسێ یێ ل كوردستانێ ههین و پێدڤیه ئازادیا كاری بۆ وان ژی ههبیت.. سهردهمێ وان هزر و بیرا و وان پارتا یێت نهمایه یێ مهیدانێ بخۆ بتنێ كۆنترۆل دكهن و ئهڤرۆ بیت یان سوباهی ئهو هزر و بیر و ئهو پارت دێ د سیاسهتێ دا شكهستنێ ئینن.
نيشاندان
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com