ل ڤان رۆژان بیرهاتنا دانانا ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد بووری ، كو ل 10 ی شواتا سالا 1970 بڕیارا دانانا ڤێ ئێكهتیێ دهركهفتبوو. ههردهم مللهتێ كورد ب درێژیا مێژوویێ، كهسێت بههرهمهند وزانا ونڤیسهر و هۆزانڤان د ناڤدا ههبووینه، لێ وان چو پێكهاتێت سهندیكایی نهبووینه، هزرێت وان و پێكۆلێت وان لێك خڕڤهكهت. لسهر دهمێ شۆڕهشا كوردستانێ یا سهردهم ل چهرخێ رابووری، ههر دهم داخوازكرنا دانانا ئێكهتی و سهندیكایێت پیشهیی بۆ پیشهكارێت كوردستانی، داخوازهك بوو ژ داخوازێت سهركردایهتیا بزاڤا رزگاریخوازا كوردستانێ. لهوما دهمێ كار بۆ رێككهفتنا 11ی ئادارا سالا 1970 ێ دهاته كرن، دیسان ئهو داخواز، ئێك ژ داخوازێت سهرهكیێت شۆڕهشا كوردستانێ بوو، لهوما ل 10 ی هه یڤا شواتا سالا 1970 ێ وهزارهتا ناڤخۆ یا وی سهردهمی ل ئیراقێ ، دهستویری دا بۆ دانانا ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد ل ئیراقێ. دڤێت ئهم وێ ژی بێژین، كو هندهك ژ نڤیسهرێت كورد، ژ بهر بزاڤا وان یا ئهدهبی، وهك ئهندام د ئێكهتیا نڤیسهرێت ئیراقێ هاتبوونه وهرگرتن و كارێ خۆ ل وێرێ ئهنجام ددا. ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد، ل ههردوو رۆژێت 23 و 24ی خزیرانا سالا 1970 ێ، كۆنگرێ خۆ یێ ئێكێ ل بهغدا گرێدا ودهستهیهكا كارگێڕی بخۆ ههلبژارت و وێ دهستهیێ دهستووری دا ههر چار پارێزگههێت كوردستانێ بۆ دانانا لقێت خۆ یێت ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد. پشتی دهمهكێ كورت لقێت ئیكهتیێ ل ههر چار پارێزگههێت كوردستانێ هاتنه دانان، (سلێمانی، ههولێر، دهۆك، كهركووك). ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد، د ههر چار سالێت (1970 ـ 1974) ب ههر چار لقێت خۆڤه، كارێت باش ئهنجام دان و ئهدهبێ كوردی گهلهك بهرهف پێش چوو، ب دههان و سهدان ڤه كۆلینێت ئهدهبی وشعر و چیرۆك هاتنه بهلاڤ كرن، چ ل گۆڤارا نووسهری كورد بیت یان ل گۆڤار و رۆژنامێت كوردی یێت وی سهردهمی لبهغدا دهردكهفتن (هاوكاری، بهیان، روشنبیری نوێ، نووسهری كورد، گۆڤارا كۆڕی زانیاری كورد، هتد). ههروهسا وێ ئێكهتیێ ب سهدان نڤیسهر و شاعر پێگههاندن، كو ل پاشهرۆژێ بوونه نڤیسهرێت دیار و ناڤدار. پشتی شكهستنا شۆڕهشا كوردستانێ ل بهارا سالا 1975 ێ، شكهستن گههشته ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد ژی و ئهو ئێكهتی ژ كار كهفت، ههتا سالا 1978 ێ دهمێ نڤیسهرێت كورد ل ههر چار پارێزگههێت كوردستانێ ههولهكا نوو دای بۆ سهر ژ نوی دامهزراندنا ئێكهتیێ. لێ نیازا حكوومهتا بهعسیان ل وی سهردهمی یا خراب بوو وههتا بڕیار دای ههمی ئێكهتیێت نڤیسهران ببنه ئێك بناڤێ (ئێكهتیا نڤیسهرێت ئیراقی). ههر چهوا بیت، نڤیسهرێت كورد دهست نه داهێلان و بهردهوام بوون لسهر خهباتا خۆ یا نڤیسینێ و بهڕهڤانیێ ژ كورد وكوردستانێ و د وان سالاندا خهباتهكا بهرچاڤ هاته كرن وچهندین نڤیسهرێت كورد سهرا بزاڤا خۆ یا ئهدهبی هاتنه سێدارهدان و زیندان كرن و سزا دان . پشتی سهرهلدانا پیرۆز سهرو بهر هاته گهۆڕین وقهلهمێت مه بتهمامی ئازاد بوون و ڤهڕێژا وان لبهر چاڤه. ل بیرهاتنا دانانا ئێكهتیا نڤیسهرێت كورد، هزار سلاڤ ل ههمی شههیدێت كوردستانێ، نهمازه شههیدێت پهیڤێ و قهلهمی، سلاڤ ل نڤیسهرێت كورد بۆ بهردهوامیا وان لسهر خهباتا قهلهمی.
نووترين نووچه
- سەرۆك بارزانی و شاندەكێ حزبا دەعوە پرسا پێكئینانا حوكمەتا نوو یا ئیراقێ گەنگەشەكر
- پاراستنا زمانێ دایكێ ئەركەكێ نیشتمانییە ل سەر ملێ مە هەموویان
- پاراستنا زمانێ دایك، پاراستنا ناسنامە و پاشەڕۆژا كوردستانێ یە
- زمان بنەمایێ سەرەكیێ ناسنامەیا مە یا نەتەوەییە
- گوهۆڕینێن دیموگرافی و ب ئەرەبكرنێ ل سنۆرێ مادەیێ 140 دهێتە كرن
- سەرۆك بارزانی: ئێكەتییا قوتابییان و لاوان قوتابخانەیا پێگەهاندنا خەباتكاران بوو
- سەرۆك بارزانی پیرۆزباهی ل ڕێكخەرێ گشتیێ بزاڤا گۆڕانێ كر
- گرنگە د حوكمەتا بهێت یا ئیراقێ دا هەڤپشكی و هەڤسەنگی و ل هەڤكرن بنەمایێن سەرەكی یێن هەڤبەندیێ بن ل گەل بەغدا
- نێچیرڤان بارزانی و جۆشوا هاریس دووماهی پێشهاتێن پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ گەنگەشەكر
- ئێكەتییا قوتابییان و لاوان ڕۆلەكێ كاریگەر د بزاڤا ڕزگاریخوازا گەلێ كوردستانێ دا هەبوو
د.رهشيد فندى
ل حهفتیا ئاشتیا ناڤخۆیی بزاڤهك بۆ ئاشتیێ
بهری دوو حهفتیا ل دهۆكێ مه ناڤێ بزاڤهكێ راگههاند ب ناڤێ بزاڤا ئاشتیا ناڤخۆیی، ههر وهكی ژ ناڤی دیاردبیت، ئهڤه بزاڤهكه بۆ ئاشتیێ، ئانهكۆ ههوڵ و خهباتهكه بۆ وێ ئارمانجێ، چنكی گههشتنا وێ ئارمانجێ كارهكێ ساناهی نینه ورێك یا ڤهوژارتی نینه ژ گهلهك ئاستهنگا، لێ ههر چاوا بیت، دڤێت ئهم ئهڤرۆ بیت یان سوباهی ڤێ رێكێ بگرینه بهر بۆ خزمهتا مللهتێ كورد و ئاخا كوردستانێ.
ئهڤ بزاڤا مه راگههاندی، بزاڤهكه، بهرۆكا وێ نه ههر باشوورێ كوردستانێ یه، بهلكۆ كوردستانا مهزنه ب ههمی پارچێت خۆڤه، ئانهكۆ ئاشتیهكا سهرانسهری مه ل كوردستانێ دڤێت. ئهڤ بزاڤه، بزاڤهكا هزری، فهلسهفی و رهوشهنبیری یه، ب رێ یێت زانستی كارێت خۆ ئهنجام ددهت و توندوتیژی د پهیڕهو و پرۆگرامێت مه دا نینه. لهوما فهره ئهم رهوشهنبیریا ئاشتیێ بهلاڤ بكهین.
مه گۆت بزاڤهكا هزریه، ئانهكۆ ئهم هزرێ و هزركرنا رێ یێت ئاشتیێ وهك ستوینهكا سهرهكی دبینین بۆ گههشتنا ئارمانجا ئاشتیێ ..
لجهم زانایا وهسایه، كو هزر و هزركرن ئاراستهیا مرۆڤی دكهت و مه دگههینته ئارمانجێ، لهوما ئهم وهسا دبینین ئاشتی وهك بیرۆكهیهك ب هزرێ د گههیته ئهنجامان.
پهیڤا ئاشتی گهلهك بابهتان ڤهدگریت و نهههر ئاشت كرنا دوو كهسایه یان دوو حزبا، بهلكو یا راست و دروستتر ئهوه ئهم تێگههێ ئاشتیێ بهڵاڤ بكهین وخهلكێ مه بهرهڤ تێگههێ ئاشتیێ بچیت، نه ههر پێكهاتنا كهسی. ئهگهر مه تێگههێ ئاشتیێ چهسپاند، ئانهكۆ ئهم ههر دهم دێ د هزرا ئاشتیێ دابین و ههمی ئارمانجێت خۆ دێ ل دویف وی تێگههی ئاڤاكهین.
لهوما بكورتی دێ بێژین تێگههێ ئاشتیێ گهلهك یێ بهرفرههه و گهلهك تهوهرا ب خۆڤه دگریت و ههر تهوهرهكی ژی گرنگیهكا مهزن د ژیانا مه و جڤاكێ مهدا ههیه.
ئهو تهوهر ژی ئهڤهنه:
تهوهرێ سیاسی، تهوهرێ جڤاكی، تهوهری پهروهری، تهوهرێ ژنێ و تهوهرێ ئایینی. فهره ههر ئێك ژ ڤان تهوهران بكورتی ل نڤیسینێت داهاتی بۆ خواندهڤایا ب دهینه نیاسین.
ههكه ههوه بهری هنگی وهكربا باشتر بوو
ئهندامێت كورد ل جڤاتا نوینهرێت ئیراقێ (پهڕلهمان)، كو هژمارا وان (65) ئهندامن و ب نوینهراتیا مللهتێ كورد و گهلێ كوردستانێ یێت چووینه وێرێ و د بنهكۆكا خۆ دا و ل دهسپێكێ كوتلهیهكا خودان سهنگ پێك د ئینا و حساب بۆ د هاتهكرن و ژ ئهزموونهكا پهڕلهمانیا 24 سالیا كوردستانێ چووبوونه بهغدا و خهلك وهسا لێ دنێڕی كو خودان ئهزموون و سهربۆڕن، لێ لڤێ داویێ، وهسا خۆ بهر ئاخفتن و گۆتن كر، كو چو ئهزموونگهری لجهم وان دیار نهكهت.
ل دۆر گهنگهشهكرنا بودجا ئیراقێ یا سالا 2017 ێ و پشكا كوردستانێ ژ وێ بودجێ و نهمازه پشكا پێشمهرگهی ژ وێ بودجێ، وان نوینهرێت كوردستانێ نهشیا بهری هنگی پێكڤه روونن و د ناڤبهرا خۆ دا ڤی بابهتی گهنگهشه بكهن و خۆ ئێكلا بكهن بۆ رۆژا دهنگدانێ..
بهلكو بۆ وێ رۆژێ لێك بوونه رهشه و بوونه دوو كۆم، ههر كۆمهكێ ب دژی یا دی رهفتار كر. عهرهبێت شیعه ژی ئهڤه ب دهرفهت دیت و بڕیار ل دویف دلێ خۆ ب ڕێڤه بر!!.
سهیر ئهوبوو، دهمێ بڕیار هاتیه دان، ل جهێ هندێ كو ههست ب فاشل بوونێ بكهن، ژ نوی هاتنه سهر كهنالێت تهلهفزیۆنێ وكهسێ نهگۆت ماستێ من یێ ترشه!!
دڤیا ههر ژ رۆژا ئێكێ دهمێ هوین چووینه بهغدا، ههوه هزرا هندێ كربا، هوین نوینهرێت گهلێ كوردستانێ نه و ل وێری هوین ههمی ئیك بڕیار بن، نهمازه بۆ كێشێت گهلێ كوردستانێ. راسته ههر ئێك ژ وه یان ههر چهندهك ژ وه سهر ب حزبهكا كوردستانێ ڤهنه و مافێ ههوهیه هوین شیرهتا ژ حزبا خۆ وهرگرن، لێ بۆ ئاریشێت نهتهوهیی یێت بلند كو بهرژهوهندا بلند یا كوردستانێ تێدا ههبیت، دڤێت هوین ئێك دهست و ئێك دل بن. ئهڤه دێ چهوا چێدبیت؟ ئهڤه بتنێ ب رێیا كومبینا د گهل ههڤدوو چێدبیت، و لێك گهۆڕینا بیروباوهرا بۆ وان كێشا، دێ وان گههینته ئهنجامهكی. ئهگهر ب كۆمبینهكێ نه گههشتنه ئهنجامێ، بلا یا دووێ ژی بكهن. ئهگهر ب دوو یان سێ كۆمبینا نهگههشتنه ئهنجامهكێ، ههتا 20 كۆمبینا ژی بلا بكهن، ما چ قهیدی یه؟ ما نه ههمی كوردن وبۆ گهلێ كوردستانێ چووینه بهغدا؟
ل دویف پێزانینێت من، ئهو ئهندام پهڕلهمان و كوتلێت وان، چو جارا د گهلێك كۆم نابن، پتر دگهل كوتلێت عهرهبا كۆم دبن و بخۆ ل ههڤپهیمانا دگهڕن، دا دژاتیا كوتلێت دی یێت كوردی پی بكهن. ئانهكۆ بۆ ههما ههنگیێ د گهل كوتلێت عهرهبا د زیرهكن، لێ د گهل ههڤدوو ناكهن.
بلا ئهو كۆمبینا لڤێ داویێ ههوه د گهل ئهنجومهنی وهزیران ل ههولێرێ كری، بلا ههوه بهری هنگی كربا و ههوه ههلویستێت خۆ كربانه ئێك.
بابهتێ ڤێ جارێ گرنگترین بابهته بۆ ههمی مللهتێ كوردستانێ، ئهو ژی بابهتێ بودجا پێشمهرگهی بوو، ئهو پێشمهرگێ د سهنگهرا دا بهڕهڤانیێ ژ مه ههمیا دكهت، ئهرێ ئهگهر ئهم بۆ كارهكێ پێشمهرگهی نهبینه ئێك، نزا بۆ چ بابهت دێ بینه ئێك؟
بهری 350 سالا ئهحمهدێ خانی ل دۆر نه تفاقیا كوردان گۆتبوو:
لهوڕا ههمیشه بێ تفاقن دائیم ب تهمهررود و شیقاقن، باشه ئهگهر وی دهمی میرێت كوردان د بێ تفاق بوون و ههر ئێكی دهسههلات بخۆ دڤیا، ما ههوه خێره پشتی ڤی دهمی ههمیێ هوین د گهل ئێك نا روینن و گرفتاریێت خۆ بهحس ناكهن؟
ئهلبۆما دهۆكێ
بهری چهند رۆژهكان، پرتووكا ئهلبۆما ناڤدار و بهرنیاسێت دهۆكێ هاته چاپكرن و كهفته بازاڕی و جهێ خوه ل سهر تهقچكێت پرتووكخانا خۆش كر. ئهلبۆم ب ئاوایهكێ جوان و دلڤهكهر و رهنگین و ب كاغهزهكا جوان و ب نرخ هاتیه چێكرن ل چاپخانا (خانی) ل دهۆكێ هاتیه چاپكرن.
ئهڤ ئهلبۆمه، ژ دانانا كوڕێ باژێڕێ دهۆكێ، (د. زهێر عهبدولقادر یاسین دهۆكی)یه و ئهڤه ب درێژیا چهندین سالایه ئهڤ بهڕێزه وێنا و زانیاریان كۆم دكهت ههتا ب ڤی ئاوایێ جوان دهركهفتی. ههژی گۆتنێ یه كو پێشهكیهكا پێدڤی بۆ ئهلبۆمێ ژ لایێ دانهری ڤه بۆ هاتیه نڤیسین و پاشی كورتیهكا فهر بۆ دیرۆك و جوگرافیا دهۆكێ ژی هاتیه نڤیسین، دا خهلكێ دهرڤهی دهۆكێ، تشتهكی ژ مێژوویا دهۆكێ بزانن.
ئهڤه كارهكێ گهلهك فهر و پێدڤی بوو، كوڕهكێ باژێڕێ دهۆكێ ئهنجام بدهت، چونكی چهندی خهلكێ بیانی خوه ب ڤی بابهتی ڤه بوهستینیت، وهكی رهوشهنبیرهك و ئهكادیمیهكێ دهۆكێ ئهنجام نادهت. ب كوردی دبێژن: دهست دزانیت كیڤه دخوریێت. لهوما كارهكێ هوسا ههر ژ ملێت دهۆكیهكی دخۆت.
پرتووك یا ژ وێنێت هژمارهكا باش یا خهلكێ دهۆكێ پێك هاتی ژ ژن و زهلامان، و دانهرێ پرتووكێ وهك كارهكێ زانستی، تخویبهك یێ بۆ كارێ خوه دانای، ئانكو ههر ژ دهسپێكا كارێ وی و ههتا سالا 1949 ز، وی ل بهره ل بهرگێ دویێ ژ ئهلبۆمێ، ژ دایكبوویێت سالا 1950 ز دهست پێ بكهت و ههتا سالهكا ل دهف وی دهستنیشان كری، ل پهی وان وێنێت بۆ بهرگێ دوێێ دگههنه دهستێ وى.
من دڤێت بێژم، ئهڤه كارهكێ گهلهك پیرۆزه بۆ دیرۆكا ئهنتۆلوجیا باژێڕێ دهۆكێ و ئهز خهلكێ باژێڕێ خوه، دهۆكا رهنگین، هان ددهم و داخواز ژێ دكهم كو وێنێت خوه بۆ د. زهێر بهنێرن، چ ئهو بن یێت ژ دایكبوویێت بهری سالا 1950 یێ، یان یێت پشتی هینگێ.
ئهو بنهمالێت بهری 1950 یێ بلا وێنێت خوه بهنێرن، دا ڤالاتی ل پشكا ئیكێ ژ ئهلبۆمێ نهمینیت. ههر وهسا یێت پشتی 1950 یێ ژی بۆ دانهری بهنێرن ژ بۆ بهرگێ دویێ ژ ئهلبۆمێ، چونكی ئهڤه كارهكێ زانستیه بۆ باژێری مه، دهۆكا خۆشتڤی و دێ پشتی چهند سالهكا، بیته مێژوویهكا گرنگ بۆ باژێڕێ مه.
رهوشا خانهنشینان ل كوردستانێ
ل كوردستانێ ئاڕیشه نه ب تنێ ئاریشه و قهیرانا دارایی یه، لێ قهیرانا ژ وێ خرابتر، نهبوونا مرۆڤێت شارهزا و زیرهك و دلسۆژ و رێبهره د وارێ دارایی دا نهخاسمه د وارێ بهلاڤكرنا مووچا دا ل سهر فهرمانبهرێت ههرێمێ.
پاشكهفتنا مهعاشێت بهرێ و ب نیڤی كرنا یێت نوكه بهس نهبوو، ڤێجا ئهڤ شهپلین و ئالۆزی یه د بهڵاڤكرنا مهعاشا دا، ژ ههمی تشتان پتر دلێ خهلكی رێنجی دكهت، نهمازه ئهو رهفتارا خراب یا دگهل تهخا خانهنشینان ل كوردستانێ تێته كرن.
ئهو لیژنا ل وهزارهتا دارایی ڤی كاری دكهت، و جار جارا خشتێ بهڵاڤكرنا مووچێت ههمی وهزارهتا دیار دكهت، رۆژا بهڵاڤكرنا مووچێ خانهنشینا دگهل نینه و چو رۆژ بۆ ناهێنه دهستنیشانكرن، وهسا دیاره ئهو نه كوڕێت ڤی وهڵاتی نه و وان ژی مافێ وهرگرتنا مهعاشێت خوه نینه.
تشتێ ژ ههمیا خرابتر ئهوه دهمێ مهعاشێت شههیدێت پێشمهرگهی و خانهنشینێت پێشمهرگهی تێنه گیرۆكرن و ناڤێ وان د لیستا بهڵاڤكرنا مووچا دا نهبیت.
لهوما دبێژین ئهو لیژنهیا سهر ب وهزارهتا دارایی ڤه، ئهوا خشتێ دانا مهعاشا بهلاڤ دكهت، ههڤسهنگی د كارێ وان دا نینه و شهپڵین و بێ ئهزموونی ل سهر كارێ وان دیاره، چهوا چێ دبیت ههمی وهزارهتا و ههمی فهرمانبهرا جهێ خوه د خشتهی دا ههبیت، ب تنێ خانهنشینێت مهدهنی و خانهنشینێت پێشمهرگهی جهێ خوه تێدا نهبیت؟
پێدڤیه ههمی وهزارهت و دام و دهزگهه و خانهنشینا ژی ناڤ د لیستێ دا ههبیت، ئهگهر مهعاش گیرۆ ببن بلا بۆ ههمیا بیت، و ئهگهر زوی هاتن، بلا بۆ ههمیان زوی بێن، و جودایی د ناڤبهرا وان دا نههێته كرن.
ما پێشمهرگێت خانهنشین، ههر نه ئهون یێت بهری چهند مهها یان بهری چهند سالا، بهڕهڤانی ژ ئاخا كوردستانێ دكر، یان ژی ل بهرهیێ شهڕی بوون ل سهر دهمێ شۆڕهشا ئیلۆنێ و گولانێ؟.
ما خانهنشینێت مهدهنی ژ فهرمانبهران و كارمهندان، ههر نه ئهون یێت بهری چهند مهها یان چهند ساڵا، خزمهتا ڤی وهڵاتی دكر و كاروبارێت حكوومهتێ برێڤه دبرن و د خزمهتا وهڵاتیێت كوردستانێ دا بوون؟.
یان بۆچوونا لیژنا بهڵاڤكرنا مووچا وهسایه، ههما چیێ خانهنشین بوو، ئێدی تهمام بوو و وان كار پێ نهما.
ل وهڵاتێت بیانی وهسایه، كو چاڤدانهكا تایبهت ددهنه خانهنشینا و جهێت خۆش وهك سهیرانگهها بۆ چێ دكهن و سهیرانێت پێكڤه بۆ چێ دكهن، دا سهبرا وان بهێت و خوه ژ بیرڤه بكهن، ژ بهر وێ خزمهتا درێژ یا 30 – 40 ساڵا وان پێشكێشی وهڵاتێ خوه كری.
ژ لایهكێ دی ڤه، بلا ل بیرا وێ لیژنا بهڵاڤكرنا مووچا بیت، كو ڤان خانهنشینا، ب درێژیا سالێت خزمهتێ، پاره یێ ژ بهر هاتیه بڕین، بۆ دهمێ خانهنشینبوونا وان، لێ وهسا دیاره لیژنا وهزارهتا دارایی، وێ چهندێ ژی ل بهر چاڤ وهرناگریت، و وی مافێ وان لێ زهبت دكهت.
مه وهسا پێ باشه، ناڤێ خانهنشینا بكهنه د خشتێ مووچا دا و وان ژی رۆژا خوه ههبیت بۆ وهرگرتنێ وهكی ههمی وهزارهت و دامودهزگهها و وهسا نهبیت وهكی نوكه، ههر دو ههیڤا جارهكێ تشتهكی بدهنێ!! چونكی دڤێت وهڵاتیێت كوردستانێ ههمی وهكی ئێك بن د خۆشی و نه خۆشیا دا و پێدڤیه ئاستێ بلند یێ حكوومهتا ههرێمێ ڤی بابهتی ب خهم ڤه بخۆت و ههر وهسا ئهندامێت پهڕلهمانی ژی، دویفچوونا ڤی بابهتی بكهن، و ژ بهر هندێ كو ئهو نوینهرێت مللهتی نه و نههێلن مافێ تهخهیهكا مللهتێ وان بێته خوارن و دگهل هندێ ژی پهڕلهمانتارێت خانهنشین ژی، ههر وهسا مافێ وان وهكی خانهنشینێت دی تێته بهرزهكرن.
ل بیرهاتنا ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ
ئهڤرۆ رۆژا (28)ی، مهها ئیلۆلێ، رۆژا ڤهكرنا ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ یه ل ناڤ رێزێت شۆڕهشا ئیلۆلا مهزن، ل سالا 1963ێ.
پشتی سهركردایهتیا شۆڕهشا ئیلۆلێ ژ ژڤانێت حكوومهتا بهعسیان یا وی سهردهمی بێ هیڤی بووی و بهعسیان ئامادهكاری بۆ شهڕهكێ نوی كری، ئهو بوو ل خزیرانا وێ سالێ (1963)ێ بهعسیان هێڕشهكا دڕندانه ئینا سهر كوردستانێ و ههوهكا ڕاگههاندنێ دژی شۆڕهشێ و كوردان بهڵاڤ كر، وی دهمی سهركردایهتیا شۆڕهشێ هزر ل دانانا ئیزگهیهكی كر، دا سیاسهتا پارتی و سهركردایهتیا شۆڕهشێ بهڵاڤ بكهت و راستیا بۆ خهلكی خویا بكهت و ئهو درویشمێ شۆڕهشێ بلند كری (دیموكراتی بۆ ئیراقێ و ئۆتۆنۆمی بۆ كوردستانێ) دیار بكهت كو ئهو خهمخۆرێت ئیراقێ ههمیێ نه، زێدهباری كوردستانێ. لێ ههمی رژێمێت دكتاتۆر، ژ گۆتنا راستیان دترسن و ڤهدجنقن و ئهو دهنگێ ئێزگهی كو دگههشته باژێرێت كوردستانێ و هندهك دهڤهرێت ئیراقێ وه كر، گهلێ ئیراقێ راستیان بزانیت، لهوما حكوومهتا دكتاتۆریا ئیراقێ، خڕخڕ (تهشویش) دانا سهر ئێزگهی و تهشویش ژی، ههما پارچهیهك بوو ژ سترانهكا بیانی، ههر دگۆت (هانی هانی)، لێ بهرامبهری هندێ، شارهزایێت ئێزگهی ب رهنگهكێ هونهری دشیا جار جارا ژ بن تهشویشێ دهركهڤن و خهلكی گوهداریا ئێزگهی دكر و خهلكێ مه ل ناڤ باژێڕا و چایخانا و ل كۆلانا، بۆ یاری و تڕانه پێكرن، دهمێ ئێكی شاشیهك كربا، دا پێ كهنه كهنی و بێژنێ: ها تو ژی بوویه هانی هانی؟
ئێزگه ههر ژ سالا 1963ێ ههتا سالا 1970ێ یێ بهردهوام بوو، لێ دهمێ رێككهفتنا 11ی ئادارێ ل وێ سالێ هاتیه راگههاندن و ل پهی بهندێت وێ رێككهفتنێ، ئێزگه ل ههر چار سالێت ئاشتیێ 1970 – 1974، راوهستیا.
ل بهارا سالا 1974ێ، دهمێ حكوومهتا بهعسیان، دهست ب هێرشێ كری بۆ سهر كوردستانێ، جارهكا دی ئێزگهی دهست ب كارێ خوه كرهڤه، لێ ب ئاوایهكێ باشتر و ب هێزتر، چونكی ئامیرهتێت باشتر ب دهست شۆڕهشێ كهتبوون و ههر وهسا ژ لایێ كاری ژی ڤه باشتر بوو، چونكی هژمارهكا زۆر ژ نڤیسهر و هونهرمهند و میدیا كارا گههشتبوونه ناڤ رێزێت شۆڕهشێ ژ ههمی لایێت كوردستانێ و ههر وهسا كوردێت ئاكنجیێت بهغدا، وی دهمی ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ، پهخشێ خوه ب پێنج زمانا پێشكێش دكر (كوردی، عهرهبی، ئنگلیزی، توركمانی و سریانی)، ئانكو ئێزگه ژ پێنج پشكا پێك دهات.
لێ چونكی رژێمێت دكتاتۆر ههردهم ژ راستیا دترسن، دیسان دهست ب دانانا دهزگههێت تهشویشێ ل ههر چار پارێزگههێت كوردستانێ كر، دا دهنگێ زهڵالێ ئێزگهی نهگههیته خهلكی، لێ ههر دهم نامه بۆ مه ژ ههمی لایێت كوردستانێ دهاتن و ههر وهسا ژ پارچێت دی یێت كوردستانێ، كو وان گوهدێریا ئێزگهی دكر.
راگههاندنا شۆڕهشێ هزر د چارهسهریهكا دی دا كر، دا ژ تهشویشێ خلاس ببین، ئهو ژی دانانا هندهك ئێزگێت بچویك ل دهڤهرێت جودا جودا یێت كوردستانێ، بۆ ڤهگوهاستنا دهنگ و باسێت شۆڕهشێ، بڕیار هاته دان سێ ئێزگهیێت بچویك ل دهڤهرێت خانهقین و بێتواته و بههدینان بێنه دانان، لێ پیلانا جهزائیر ل ناڤبهرا سهدام و شاهێ ئیرانێ ل بهارا سالا 1975ێ، نههێلا ئهو پڕۆژه سهربگریت، دیسان ئێزگێ دهنگێ كوردستانێ بۆ دهمێ سالهكێ راوهستیا، ههتا ل گولانا سالا 1976ێ خهتیرا شۆڕهشا گولانێ ههلبووی و جارهكا دی، ئێزگه كهفته كاری و ههتا سهرهلدانا پیرۆز ل سالا 1991ێ یێ ل كار بوو ههتا نوكه ژی بهردهوامه.
نیشانێت پێشڤهچوونا مللهتان
هاتنوچوون وهك نموونه
دهمێ مرۆڤ دچیته ههر وهڵاتهكی، بهری ههمی تشتان هندهك نیشانێت ههین سهرنجا مرۆڤی رادكێشن، ئهو ژی نیشانێت پێشڤهچوونا وان وهڵاتانه. كارتێكرنهكا دهروونیه دهمێ ههر تشتهكی ببینین، بیرا وهڵاتێ مرۆڤی تێته سهر هزرێ، كا ئهو لایێ پێشڤهچوونی ل وهلاتێ مه چهوانه؟
ل دهسپێكێ هندهك ژ نیشانێت پێشڤهچوونا مللهتان دیار دبن، وهكی رهوشا هاتنوچوونێ و بارێ ساخلهمیێ و ئاستێ پهروهریێ. بۆ نموونه دهمێ ل بهراهیێ تۆ رهوشا هاتنوچوونا پێشكهفتی ل وان وهلاتان دبینی، رهوشا بێسهروبهرا هاتنوچوونا وهلاتێ مه تێته بیرا مه.
ل ڤان رۆژان ل دهۆكێ بۆ نموونه ههوهكا بهرفرهه هاته ئهنجامدان بۆ چێكرنا رهمپا ل جادێت سهرهكی و لاوهكیێت دهۆكێ، نزا كی چێ دكهت، هاتنوچوون یان باژێڕڤانی؟ لێ چهوا بیت ههر بۆ هاتنوچوونێ یه.
رهمپه ئهو ئاستهنگێت قێڕینه یێت ل سهر جاددا تێنه چێكرن، دا لهزاتیا!! ترۆمبێلان كێم بكهن و ل دهۆكێ ب شاشی ڤه دبێژنێ تهسسه!.
تهسسه ئهو كۆركن یێت د جاددێ دا چێ دبن، ئانكو د جاددێ دا تێنه كۆلان، لێ دهمێ ل هندهك جهان ئاستهنگێت بلندتر ژ جاددێ تێنه چێكرن، ئهو رهمپهنه، كو نوكه ل جاددێت دهۆكێ هژمارا وان تێته زێدهكرن و چێكرنا وان ئاستهنگان نیشانا پاشڤهچوونا مهیه د وارێ شارستانی و پێشكهفتنێ دا، ئانكو ئهم نهشێین، شوفێرێت خوه ب رێكێت شارستانی و ل پهی یاسایێت پێشكهفتی زهبت بكهین، ڤێجا دێ پهنایێ بهینه بهر چێكرنا ئاستهنگان. ههر وهكی ههمی دزانن، زیانهكا مهزن د گههیته ترۆمبێلان، دهمێ ل وان رهمپان ددهن، چونكی گهلهك ژ وان نه دبۆیاغ كرینه، یان بۆیاغا وان زوی ژێ دچیت و ئهڤ چهنده دبیته ئهگهرێ پهككهفتنا گهلهك ترۆمبێلان، لێ وهسا دیاره ئهڤه نهگرنگه، ب تنێ ئهو گرنگه، ئهم نهشێین لهزاتیا ترۆمبێلان ب رێ یێت یاسایێ كێم بكهین، ڤێجا دڤێت رهمپا زێده بكهین! بلا زیان بگههیته وهلاتیان.
ب راستی ئهگهر ئهو كار ب دهستی من با، دا فهرمانهكێ دهركهم، ههمی رهمپێت ناڤ باژێڕی راكهم و من نه دهێلا خهلك ژی ل كۆلانێت خوه یان بهردهرگههێت خوه دانن و ل ههمی جاددێت سهرهكی، دا گرنگیێ دهمه ترافیكلایتا و خیچێت دهربازبوونێ و ههر جههكێ دهربازبوونێ دا دو پۆلیسێت هاتنوچوونێ دانم، دا خهلكێ مه هێدی هێدی فێری جهێت دهربازبوونێ كربان.
ل دۆر جهێت دهربازبوونێ، من جارهكێ ل سهر جاددا سهرهكی، گۆته ئهفسهرهكێ هاتنوچوونێ یێ دو ستێر ل سهر ملا، من گۆتێ خهلكێ مه هێدی هێدی فێری جهێت دهربازبوونێ بكهن، گۆته من: دڤێت خهلكێ مه ب خوه فێر ببیت! ههر چهنده بهرسڤا وی ب دلێ من نهبوو، چونكی دڤێت ئهم خهلكێ خوه فێری قانوونێ بكهین، ما ئهگهر ههمی كهس قانوونێ بزانن، ما چ پێدڤی یاساناس و دادگهه و پارێزهرانه؟ ما ههكه خهلك ب خوه خۆ فێر بكهت، چ پێدڤی راهێنانا لهشكری و پۆلیسانه و كۆلیژێت لهشكری و پۆلیسان بۆ چنه؟.
ههر وهسا من جارهكا دی گۆته پۆلیسهكێ هاتنوچوونێ، نههێلن خهلك ل جاددێت سهرهكی د ناڤ ترۆمبێلان ڕا دهرباز ببن، گۆته من ئهم دبێژینه خهلكی دهرباز نهبن، هندهك كهس دبێژنه مه، ئهم بهرپرسیارێت خوهینه، ما ههوه چ ژ مهیه؟.
بهرسڤا وی وهلاتی ژی نهیا دروسته، چونكی ئهو كهسێت وهسا، ئهو سیستهمێ شارستانیا باژێڕی ههمیێ تێك ددهن و وهدكهن خهلكێ دی ژی فێری بهرهللایێ و بێ سیستهمیێ ببیت و ئهو كهس ناهێلن روویێ گهشێ شارستانیا باژێڕێ مه و وهلاتێ مه دیار ببیت، نهمازه گهر بزانین نوكه خهلكێ بیانی یێ د ناڤ مه دا و ههمی كێم و كاسیێت مه دنڤیسن!.
خهلكێ مه پێدڤی فێركرنێ یه، چ ب ڕێیا بهڕنامێت هاتنوچوونێ بیت، یان پۆلیس ل سهر جاددێ خهلكی هێدی هێدی فێر بكهن.
ئهز دزانم ئهڤ فێركرنه ب شهڤ و رۆژهكا چێ نابیت. لێ یا گرنك ئهوه، ئهم دهست پێ بكهین، بلا سالا بهراهیێ 20% ژ خهلكێ مه فێر ببیت و سالا دویێ ببنه40% و ههر وهسا.
ما چهوا خهلكێ مه ل بهراهیێ نهدڤیا قایشا ئێمناهیێ گرێدهن، لێ پشتی داكۆكی ل سهر هاتیه كرن، نوكه ئهم فێربووین و ئهم نهشێین بێ قایش ترۆمبێلێ پاژووین.
سهرهاتیا شهكر ئاغایێ گراڤی د ژێدهرهكی دا
برایێ هێژا ئهحمهد گراڤی ل رۆژا سێشهمبی 14/6/2016 ل هژمار 1897 ژ رۆژناما ئهڤرۆ، گهنگهشهیهك ل سهر سترانا فۆلكلۆریا كوردی یا شهكر ئاغایێ گراڤی بهڵاڤ كربوو و هندهك زانیاریێت باش ل دۆر سهرهاتیا شهكر ئاغای بهلاڤ كربوون و هندهك مێژوو بۆ وێ روودانێ دانا بوون، وهسا دیاره ههڤالێ هێژا ئهحمهد گراڤی، ڤهگێڕانا سهرهاتیا شهكر ئاغایێ گراڤی ل جهم زانایێ كورد یێ ناڤدار مهلا مهحموودێ بایهزیدی نهدیتیه و نهخواندیه، لهوما ههر وهك هاریكاری بۆ كهكێ ئهحمهد گراڤی و بۆ دهولهمهندكرنا بابهتێ وی دێ بێژم: زانایێ مهزن مهلا مهحموودێ بایهزیدی (1799 – 1867) سهرهاتیا شهكر ئاغایێ گراڤی ب نڤیسین یا د پرتووكا (چل حیكایهت) دا نڤیسی، كو ل سهر دهمێ خوه وی ئهو حیكایهت یان سهرهاتی یێت بۆ (ئهلكسهندر ژابا)ی نڤیسین، كو ل وی سهردهمی قونسولێ رۆسیا قهیسهری بوو ل باژاڕێ ئهرزهڕۆمێ و وی قونسولی حهز ژ كۆمكرنا زانیاریان دكر ل دۆر مللهتێ كورد و وی خوه گههانده زانایێ مهزنێ كورد مهلا مهحموودێ بایهزیدی بۆ وهرگرتنا وان ههمی زانیاریان، مهلا مهحموود ژی گهلهك زانیاری یێت بهركهفتی دانێ و وی ژی برنه پرتووكخانێت رۆسیا و ل وێرێ هاتنه پاراستن.
مه ئهو چل حیكایهت ساخكرنهڤه و گهلهك پهیڤێت گران مه رۆنكرن و ب رێنڤیسا كوردی یا نوو ل سالا 2004ێ د ناڤ دو بهرگێت پرتووكهكێ دا ل ههولێرێ گههاندنه چاپێ.
ئهو سهرهاتیا شهكر ئاغایێ گراڤێ، سهرهاتیا نهمره (21)ه، د وێ پرتووكێ دا و بهرپهڕێ 47 ههتا 51 ڤهدگریت. لێ مخابن چونكی ئهو پرتووك ل ههولێرێ چاپ ببوو، ب زهحمهته ل پرتووكخانێت دهۆكێ بدهست بكهڤیت، ب تنێ دێ وێنێ بهرگێ وێ پرتووكێ بهلاڤ كهم.
دێ بێژم بلا كاك ئهحمهد گراڤی ڤهگهڕیته وێ پرتووكێ و زانیاریێت ههردو سهرهاتیان دگهل ئێك ههڤبهر بكهت، بێگومانه دێ بابهتێ وی دهولهمهندتر بیت، نهمازه گهر بزانین، مهلا مهحموود زانایهكێ مهزن بوو و خهلكێ وێ دهڤهرێ بوو و وی ئهو سهرهاتی یێت بۆ زانایهكێ دی نڤیسین كو ئهو ژی (ژابا) یه.
فهرههنگا زاراڤێت لهشكری و چهند گۆتنهك
بهری دهمهكێ كورت، فهرههنگا زاراڤێت لهشكری، ژ سهنتهرێ مه، سهنتهرێ میدیا بۆ ڤهكۆلینێت زمان و ئهدهبێ كوردی دهركهفت، كو پتر ژ سێ هزار زاراڤێت لهشكری ب عهرهبی – كوردی ب خوهڤه دگریت، ژ ئامادهكرنا ههڤالێ مه عهبدولستار فهتاح حهسهن و پێداچوون و سهرپهرشتیا مه و ب هاریكاریا پشكا رێكخستنێ ل فهرماندهیا دهۆك یا پێشمهرگێ كوردستانێ هاتبوو چاپكرن.
دهستوورێ ههمی فهرههنگێت زاراڤا ئهوه، ههر تایبهتمهندیهكا زاراڤا بیت، دڤێت ژ لایێ بسپۆر و خوهندهڤایا ڤه بێته ههلسهنگاندن و بۆ وێ چهندێ دهمهكێ دیاركری، كو ژ شهش ههیڤا كێمتر نهبیت، پشتی چاپكرنێ تێته دانان، دا خهلك تێبینی و تێدیتنێت خوه ل سهر دیار بكهت، ئهم ژی دێ وان تێدیتنێت خهلكێ بسپۆر و ههمی خوهندهڤانا بهرچاڤ وهرگرین، بۆ چاپا بهێت. ئانكو من دڤێت بێژم، د زاراڤه سازیێ دا، ئهڤه ب چاپا دهسپێكێ تێته نیاسین و پشتی چهند مهههكا دێ وان تێدیتنا ههمیا وهرگرین و دێ پێداچینهڤه و شارهزایێت مه دێ لێ نێڕن و ههر تشتێ هاته پهسندكرن، دێ بۆ چاپا بنهڕهتی ل بهر چاڤ هێته وهرگرتن و ههر وهسا ههر چاپهكا نوو بۆ بێته كرن دێ تشتێ باش و نوو دهركهفتی، لێ زێده كهین وهك دهستوورێ جیهانیێ زاراڤه سازیێ.
لهوما ئهز وهك بهرپرسێ سهنتهرێ میدیا، داخوازێ ژ ههمی خواندهڤانا و ههر وهسا شارهزایێت وارێ لهشكری دكهم، تێدیتنێت خوه ل سهر زاراڤێت وێ فهرههنگێ دیار بكهن، جا چ ل سهر بهرپهڕێت ڤێ رۆژناما خۆشتڤی بیت، یان بۆ من فرێكهن و ئهڤه دێ جهێ دلخۆشیا مه بیت، چونكی ئارمانجا مه ههمیان، خزمهتا زمانێ كوردی یه.
شارهزایێت مه یێت لهشكهری ، ئهوێت پێداچوونا ڤان زاراڤا كری ، هندهك ئهفسهرێت لهشكهری یێت پله بلندن ، ئهو دوو باره دێ تهماشهی بیر و بۆچوونێت ههوه كهن و دێ ژ لایێ زمانی و لایێ لهشكهریڤه پێدا چن .
تاخێ گینیكا و هندهك تشتێت دی!
هندهك گهنجێت دهۆكێ نهمازه یێت گرێ باسێ، هندهك وێنه و بیرهاتنێت جوان ل بن ناڤێ تاخێ گینیكا یان (مهحهلا گینیكا) ل فێسبوكێ بهڵاڤ دكهن و ئهز ژی وهكی ئێك ژ خهلكێ دهۆكێ پێ كهیف خۆش دبم. بهلێ بلا بزانین، كا ئهڤ ناڤه ژ كیڤه هاتیه؟.
بهری دهستپێكرنا شۆڕهشا ئیلۆنێ ل 11/9/1961ێ، تاخێ گرێ باسێ یێ نوكه نهبوو، لایێ دی یێ رووبارێ دهۆكێ ب تنێ ئامادهیا كاوه ههبوو و قهسرا دێوالی ئاغای و دو مالێت مرۆڤێت وی ل بهرامبهر مالا وی، ژ بلی چهند مالێت مهسیحیێت بازی ل سهر گرێ باسێ، ههر وهكی مه ل گوتارهكێ بهری ڤی ئێماژه پێدای.
ئانكو نه تاخێ گرێ باسێ یێ نوكه و نه شههیدا و ئیسكان و جهمعیا سهری و بنی (شۆڕهش و ئاشتی) و نه تاخێ كۆماری ههبوون، ئهڤه ژبلی شاخكێ و ماسیكێ و زڕكا و مالتایێ و شندۆخا كو ئهو چهند گوندهك بوون ل دهور و بهرا دهۆكێ و..هتد.
ل دهستپێكا شۆڕهشا ئیلۆنێ، شهڕهكێ گهرم كهفته سهر ههردو كێلیێت هنداڤ دهۆكێ (شهدا و فیرعهون)، پێشمهرگهی ب تڤهنگێت ئنگلیزیێت كورت و كت كتێت بڕنۆ یا بهڕهڤانی ژ دهۆكێ دكر و لهشكرێ عیراقێ ب فڕۆكه و تانك و تۆپێت مهزن، دگهل هزارهها جاشا ل بهراهیا سوپایێ عیراقێ هێڕش دبرن، ب وی ئاوایی ههتا لهشكرێ عیراقێ شیای ههردو كێلیێن (شهدا و فیرعهون)ی بگریت.
دهمێ ئهو ههردوو كێل گرتین، بێگومانه لهشكرێ عیراقێ تۆپێت هاون یێت وی سهردهمی برنه سهرێ ههردو چیا و تۆپێت مهزن (هینگێ دگوتێ 5- 5) دانا بوونه دهوروبهرێ دێرا بهڕِانی و جهێ سۆپهر ماركێتا مازیا نوكه و ههمیا پێكڤه تۆپ بارانا گوندێت پشت گهلیێ دهۆكی دكر، نه ههر گوند بتنێ تۆپ باران دكرن، بهلكو ب دووربینا تهماشهی رهز و چهم و ملكێ گوندیا دكر و ههر كهسهكێ دیتبا، ددانه بهر تۆپان، و چهندین خهلكێ سڤیل و بێگونههێ وان گوندان ل ناڤ ملكێ خوه شههید بوون.
خهلكێ وان گوندان (پیرۆمهرا، گهرماڤا، گرێ قهسرۆكا، باجلۆر باخرنیف، لیناڤا ،قهڕقهڕاڤا، ئێكماله، بادێ، سندۆر، باكۆز، زێوێ كهمهكا و .. هتد) نهچار بوون ئێكێ ژ دو رێیان بگرنه بهر، یان ئهڤرازتر بچن و بچنه وان دهڤهرێت د دهست پێشمهرگهی دا، یان ژی گوندێت خوه بهردهن و بێنه دهۆكێ. ئهوێت زهلامێت وان پێشمهرگه، مالێت خوه بهردان و چوونه دهڤهرێت رزگاركری و كۆڵك بۆ پاراستنا زاڕۆیێت خوه چێكرن، و یێت دی ژی دیسان گوندێت خوه بهردان و بلهز و بهز هاتنه دهۆكێ و ل وی جهێ پشت خواندنگهها نهورۆز و پهیكهرێ ئهحمهدێ خانی، ههتا دگههته جادا ئیسكان ئاكنجی بوون، تاخهك پێك ئینا بناڤێ گری باسێ، لهوما ههتا نوكه ژی دبێژنه وی تاخی، تاخێ گرێ باسێ.
ژ بهر بارێ خرابێ ئابووریێ وان گوندیان و ژ دهستدانا ملك و ماڵ و تهرشێ خوه، بلهز و بهز هندهك خانی ب لبنا و ئاخێ بۆ خوه چێكرن، دا سهرێ خێزانێت خوه بدهنه بن و گهلهكا ژ وان دهرگههێت حهوشێ نه ئێخستبوونه خانیێت خوه و شوینا دهرگهها، گینیك، بۆ ستارهی ل جهێ دهرگهها و دهرگههێت تهوالێتا دانابوون، لهوما پشتی هینگێ خهلكی گۆتێ تاخێ گینیكا!! ئهڤه ههمی ل ناڤبهرا سالێت (1961 – 1963ێ) چێ بوو، پاشی ئهو تاخ ههر مهزن بوو و یێت بهرێ ژی خانیێت خوه باشتر چێكرن و دهرگههێت موكوم بۆ دانان.
ب ڤێ چهندێ دیار دبیت، كو دهۆك و پشت گهلیێ دهۆكێ مهلبهندێ شۆڕهشا ئیلۆنێ بوون، و ئهو دهڤهر ل سینگێ بهرۆكا بهڕهڤانیێ بوو ژ كورد و كوردستانێ، ههر ژ دهسپێكا شۆڕهشا ئیلۆنێ و ههتا شكهستنا سالا 1975 ێ، ئهڤه د دهمهكی دا كو دهڤهرێت دوور و سهر سنوور، خهلكێ وان ل مالێت خوه بوون و گوندێت خوه نه بهردابوون و تۆپێت دوژمنی ژی نه دگههشتنێ، جار جارا فڕۆكه ب سهردا د چوون، وان فڕۆكا ژی ژ بهر فڕۆكێت توركی نه دوێرا خوه نێزیكی سنووران بكهن، یا ل بیرا من دهمێ فڕۆكهیهكا عیراقی، ل دهستپێكا شۆڕهشا ئیلۆنێ خوه نێزیكی سنوورێ توركی كری دا بۆمبه بارانكرنا وان گوندان بكهت، فڕۆكێت توركی هاتنێ و فڕۆكا عیراقی ژ بهر وان ڕهڤی، لێ ههر فڕۆكێت توركی ژێڤه نهبوون، ههتا ل نێزیك شهقلاوه ئێخستی!
لهوما دڤێت دیرۆكا شۆڕهشا ئیلۆنێ ب دروستی و ب ڕاستی بێته نڤیسین، نهههر كهسهك بینته بهرۆكا خوه.
نيشاندان
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com